Thanh Hóa: Cho vùng biên thêm xanh

Thay đổi từ nhận thức

Trong trí nhớ của Thao Văn Vư, Bí thư Chi bộ, kiêm Trưởng bản Pá Hộc, xã vùng cao Pù Nhi vẫn còn in đậm dấu ấn không mấy tốt đẹp của những đám tang kéo dài lê thê, cực kỳ tốn kém của bà con dân bản và ngay chính người trong dòng họ của mình. Anh bảo: Tục lệ không đưa người chết vào quan tài, tổ chức tang lễ kéo dài nhiều ngày, giết mổ nhiều gia súc không chỉ gây tốn kém, ảnh hưởng môi trường mà còn tạo điều kiện cho tệ nạn mê tín dị đoan tồn tại. Tuy nhiên, để xóa bỏ lại không hề dễ dàng… “Nhưng bây giờ khác rồi, bản làng của mình đang từng ngày đổi thay. Đằng sau sự chuyển biến ấy có dấu ấn bền bỉ của những “người lính mang quân hàm xanh” - những người không chỉ bảo vệ chủ quyền, an ninh biên giới mà còn kiên trì vận động Nhân dân thay đổi nhận thức, xây dựng cuộc sống mới” – anh Vư chia sẻ.

Tìm hiểu thêm từ phía chính quyền địa phương, chúng tôi được biết: Trước đây tại Pá Hộc nói riêng và cộng đồng bà con dân tộc Mông ở xã biên giới Pù Nhi nói chung, việc không sử dụng quan tài khi có người qua đời được xem là gìn giữ phong tục tổ tiên. Thi thể người chết có khi chỉ được bọc bằng vỏ cây, phên nứa và tang lễ kéo dài tới 7 - 8 ngày. Trong những ngày tang ma, mỗi thành viên trong gia đình phải giết mổ nhiều trâu, bò, lợn để làm lễ, vừa tốn kém vừa gây ô nhiễm môi trường. Không chỉ ảnh hưởng đến kinh tế, những hủ tục này còn khiến người dân dễ lệ thuộc vào thầy mo, thầy cúng, làm nảy sinh mê tín dị đoan, kìm hãm quá trình xây dựng đời sống văn hóa, văn minh ở khu vực biên giới.

Trước thực tế đó, Bộ đội Biên phòng tỉnh Thanh Hóa đã chủ động tham mưu cho cấp ủy, chính quyền các địa phương triển khai mô hình “Văn hóa tang lễ trong vùng đồng bào dân tộc Mông”. Từ năm 2013, với phương châm “không áp đặt, không mệnh lệnh hành chính”, các chiến sĩ Đồn biên phòng Pù Nhi đã chọn cách tuyên truyền “mưa dầm thấm lâu”, kiên trì đến từng nhà, gặp từng già làng, trưởng họ để giải thích cho bà con hiểu đâu là nét đẹp văn hóa cần gìn giữ, đâu là hủ tục cản trở sự phát triển. Có những buổi vận động kéo dài đến nửa đêm. Có những gia đình phải thuyết phục hàng chục lần. Chính sự chân thành, gần gũi và trách nhiệm của cán bộ biên phòng đã dần tạo được niềm tin nơi bà con.

Ngày đầu tiên người dân bản Cá Nọi, xã Pù Nhi đồng ý đưa người đã khuất vào quan tài để mai táng, nhiều cán bộ biên phòng đã lặng người xúc động. Đó không đơn thuần là sự thay đổi một tập quán, mà là bước chuyển lớn trong nhận thức của cả cộng đồng vốn đã tồn tại những hủ tục kéo dài hàng chục năm. Sau hơn một thập kỷ, nhiều hủ tục lạc hậu ở Pù Nhi từng bước được xóa bỏ. Hiện nay tang lễ của đồng bào Mông từng bước có những thay đổi rõ nét, người chết được đưa vào quan tài để mang đi chôn, thời gian tổ chức tang lễ từ 7 - 8 ngày giảm xuống còn 2 - 3 ngày, hạn chế giết mổ gia súc, bảo đảm vệ sinh môi trường và giảm những yếu tố mê tín.

Ông Sung Văn Lự - Trưởng dòng họ và người có uy tín bản Tén Chè, xã Nhi Sơn hồ hởi cho biết: “Nhờ có các chiến sĩ biên phòng Đồn Biên phòng Pù Nhi nhiều năm kiên trì bám bản, bám dân để vận động thuyết phục, các gia đình, dòng họ dân tộc Mông chúng tôi đã nhận ra những hủ tục lạc hậu, gây tốn kém khi tổ chức tang ma theo nếp xưa. Từ những thay đổi trong nhận thức về tang lễ, đồng bào Mông chúng tôi cũng đang từng bước hình thành nếp sống mới văn minh hơn, tiết kiệm hơn nhưng vẫn giữ được những nét văn hóa truyền thống tốt đẹp”.

Yên ấm một vùng “phên dậu”

Không dừng lại ở việc vận động xóa bỏ hủ tục lạc hậu, các chiến sĩ Bộ đội Biên phòng còn đồng hành cùng Nhân dân phát triển kinh tế, ổn định cuộc sống.

Tại địa bàn Đồn Biên phòng Pù Nhi phụ trách, nhiều mô hình như nuôi bò sinh sản, trồng táo mèo, sa nhân được triển khai. Cán bộ, chiến sĩ trực tiếp hướng dẫn kỹ thuật, “cầm tay chỉ việc”, giúp bà con từng bước tạo sinh kế, nâng cao thu nhập, gắn phát triển kinh tế với bảo vệ rừng. Với việc xóa bỏ hủ tục, nhiều bản đồng bào Mông đã khởi sắc với các mô hình kinh tế đa dạng, hướng đến thoát nghèo bền vững. Tại bản Ché Lầu, xã Na Mèo, bà con tích cực trồng cây khoai mán ruột vàng, vừa cải thiện thu nhập vừa phát triển cây đặc sản của địa phương. Ở bản Lốc Há, xã Nhi Sơn và bản Pù Toong, xã Pù Nhi, người dân phát triển các mô hình trồng đào, mận, sắn... kết hợp chăn nuôi và sản xuất rừng, tạo nguồn thu ổn định và mở rộng thị trường tiêu thụ. Những mô hình này không chỉ giúp các hộ gia đình nâng cao thu nhập mà còn lan tỏa tinh thần đổi mới, khơi dậy sáng tạo và ý thức tự lực trong cộng đồng.

Khi đời sống và dân trí được nâng lên, niềm tin của Nhân dân vào Đảng, Nhà nước và bộ đội biên phòng ngày càng vững bền. Từ chỗ được giúp đỡ, người dân biên giới trở thành chỗ dựa tin cậy, đồng lòng chung sức cùng lực lượng biên phòng giữ gìn từng tấc đất biên cương thiêng liêng.

Nói về vai trò của các chiến sĩ mang “quân hàm xanh” trong việc xóa bỏ hủ tục, giúp dân phát triển kinh tế, chị Giàng Thị Sáng, bản Cá Nọi, xã Pù Nhi, chia sẻ: “Nhờ có các chiến sĩ biên phòng hướng dẫn bà con biết dùng điện ủ ấm gà lợn khi trời lạnh giá và biết phòng bệnh khi chăn nuôi. Với lại đường sá đẹp rồi chở gà, lợn đi bán cũng dễ dàng hơn. Bà con cảm ơn Đảng, Nhà nước và các chiến sĩ bộ đội biên phòng rất nhiều”.

Từ những bản làng còn nhiều gian khó, hôm nay sức sống mới đang dần hiện hữu trên dải đất biên cương xa xôi. Trong hành trình ấy, bộ đội biên phòng không chỉ là lực lượng nòng cốt bảo vệ chủ quyền an ninh biên giới, mà còn là điểm tựa vững chắc, là cầu nối gắn kết Đảng với Nhân dân nơi phên dậu của Tổ quốc.