Thanh Hóa: “Đỉnh thiêng” Am Tiên trước ngày khai hội

Di tích Am Tiên là một trong ba hợp phần quan trọng của Khu Di tích lịch sử, danh lam thắng cảnh, địa điểm khởi nghĩa Bà Triệu, gồm: núi Nưa – đền Nưa – Am Tiên. Mỗi địa danh gắn với một lát cắt của lịch sử, nhưng tựu trung đều hội tụ về hình tượng người nữ anh hùng Triệu Thị Trinh, biểu tượng bất khuất của xứ Thanh và của tinh thần quật cường dân tộc. Ngàn Nưa vì thế không chỉ là một địa danh địa lý mà trở thành chứng tích lịch sử sống động, nơi ký thác niềm tự hào của bao thế hệ.

Ngày nay, hành trình lên Am Tiên là một trải nghiệm giàu cảm xúc. Ngay từ con đường dẫn vào khu di tích, hai hàng xà cừ cổ thụ được công nhận là Cây di sản Việt Nam, như nghiêng mình chào đón du khách. Đi qua đền Nưa dưới chân núi, vượt những triền dốc uốn lượn giữa núi non trùng điệp, Am Tiên hiện ra trên đỉnh cao, khoáng đạt và linh thiêng.

Tại đây, du khách có thể tham quan, chiêm bái chùa Bích Vân Công Tự, các phủ, đền vọng thờ Bà Triệu. Không gian Am Tiên hội tụ nhiều tín ngưỡng của người Việt: đạo Phật, đạo Mẫu, đạo Giáo, tạo nên một chỉnh thể tâm linh đa sắc nhưng hài hòa. Đi sâu thêm khoảng 100m từ cổng Am Tiên, du khách sẽ gặp huyệt đạo thiêng, được dân gian xếp vào một trong ba huyệt đạo linh thiêng của cả nước, cùng với núi Đá Chông (Hà Nội) và núi Bà Đen (Tây Ninh).

Huyệt đạo nằm ở điểm cao nhất của dãy Ngàn Nưa, nơi được coi là giao hòa giữa đất và trời. Người đứng tại đây thường có cảm giác tĩnh tại, khoáng đạt, như hòa vào nhịp thở của núi rừng.

Dân gian lưu truyền: nam đi bảy vòng, nữ đi chín vòng quanh huyệt đạo sẽ gặp may mắn, mạnh khỏe, bình an trong năm mới. Bởi thế, mỗi độ xuân về, nhiều người dành những phút giây chậm rãi, lặng lẽ đi vòng quanh huyệt đạo, gửi gắm ước vọng an khang, hạnh phúc cho bản thân và gia đình. Những huyền tích ấy phủ lên không gian Ngàn Nưa một lớp sương huyền ảo, khiến nơi đây vừa gần gũi vừa linh thiêng trong cảm nhận của người hành hương.

Theo lệ xưa, lễ hội đền Nưa – Am Tiên chính thức mở vào ngày mùng 9 tháng Giêng, với nghi thức mở “cổng trời”, cầu cho quốc thái dân an. Tuy nhiên, ngay từ những ngày đầu năm mới, dòng người đã tìm về đây để du xuân, chiêm bái, tận hưởng bầu không khí thanh tịnh giữa núi rừng…

Chuẩn bị cho mùa lễ hội năm nay, Am Tiên và toàn bộ khu Di tích khởi nghĩa Bà Triệu đón du khách trong một diện mạo khác: thông thoáng hơn, trang nghiêm hơn, sau quá trình chỉnh trang và chấn chỉnh quyết liệt của tỉnh Thanh Hóa.

Để phục vụ công tác tu bổ các hạng mục, vệ sinh môi trường và bảo đảm an toàn cho nhân dân, UBND tỉnh Thanh Hóa đã quyết định tạm dừng hoạt động tham quan và thực hành tín ngưỡng tại khu vực Am Tiên từ ngày 30/12/2025 đến 19/1/2026. Trong thời gian này, nhiều phần việc được triển khai đồng bộ: cải tạo cảnh quan, sắp xếp lại không gian dịch vụ, chỉnh trang khuôn viên, khơi thông lối đi, hướng tới một không gian di tích hài hòa, tôn nghiêm.

Hàng loạt ki-ốt trái phép, công trình tín ngưỡng sai phạm đã bị tháo dỡ hoặc dừng hoạt động. Tinh thần xuyên suốt được nhấn mạnh là không hợp thức hóa sai phạm, xử lý đúng quy định pháp luật, bảo đảm tính nghiêm minh trong quản lý di sản.

Ông Nguyễn Xuân Toán - đại diện Ban Quản lý di sản thành nhà Hồ và các di tích trọng điểm tỉnh Thanh Hóa cho biết: Công tác chỉnh trang, tu bổ và sắp xếp lại không gian sinh hoạt tín ngưỡng tại khu vực Am Tiên được triển khai với tinh thần thận trọng, đúng quy định pháp luật, bảo đảm hài hòa giữa yếu tố tâm linh và giá trị lịch sử – văn hóa của di tích.

Cũng theo ông Nguyễn Xuân Toán: UBND tỉnh đã cụ thể hóa bằng kế hoạch hành động, thể hiện quyết tâm chính trị cao trong việc lập lại kỷ cương, trật tự, “trả lại đúng vị thế” cho một di tích đặc biệt gắn với lịch sử dân tộc. Đồng thời, Chủ tịch UBND tỉnh Thanh Hóa đã ký quyết định thành lập Tổ công tác chỉ đạo, đôn đốc việc xử lý, giải quyết vi phạm tại Di tích lịch sử, danh lam thắng cảnh quốc gia Địa điểm khởi nghĩa Bà Triệu. Tổ công tác do Phó Chủ tịch UBND tỉnh làm Tổ trưởng; Giám đốc Sở VHTTDL giữ vai trò Phó Tổ trưởng Thường trực.

Cách làm bài bản, rõ trách nhiệm này cho thấy quyết tâm không chỉ xử lý phần “ngọn” mà còn hướng tới quản lý bền vững di sản trong dài hạn. Trong thời gian ngắn, bộ mặt khu di tích đã có những chuyển biến rõ rệt. Không gian vốn từng bị che lấp bởi các công trình tạm bợ nay trở nên thoáng đãng. Cảnh quan được chỉnh trang, rác thải được thu gom, lối đi được khơi thông. Sự thay đổi ấy không chỉ tạo thuận lợi cho du khách mà còn góp phần khôi phục vẻ tôn nghiêm vốn có của chốn linh thiêng.

“Mục tiêu là tạo dựng không gian trang nghiêm, an toàn cho Nhân dân và du khách khi về du xuân, chiêm bái, đồng thời từng bước hình thành nếp sinh hoạt tín ngưỡng văn minh, phù hợp với tính chất của một di tích lịch sử quốc gia đặc biệt” – Ông Toán nhấn mạnh.