Thanh Hóa: Nhiều đình cổ xuống cấp
Tại xã Tống Sơn (Thanh Hóa), nhiều di tích đình cổ đang xuống cấp, trong đó đình Bái Sơn (di tích cấp tỉnh) và đình Động Bồng (di tích cấp quốc gia) hư hỏng nghiêm trọng, xuất hiện tình trạng mối mọt, mục ruỗng cấu kiện gỗ, nứt tường, thấm dột, mái ngói hư hỏng, có nơi phải dùng luồng chống đỡ, phủ bạt để gia cố tạm thời.
Theo báo cáo từ UBND xã Tống Sơn, hiện toàn xã có 18 di tích được xếp hạng, gồm 1 di tích cấp quốc gia và 17 di tích cấp tỉnh. Đây là những địa chỉ lưu giữ nhiều giá trị lịch sử, văn hóa, tín ngưỡng của vùng đất Hà Trung xưa. Tuy nhiên, theo dòng thời gian, các di tích đang dần xuống cấp, nhất là các ngôi đình cổ.
Đình Bái Sơn được xây dựng từ thời Nguyễn, là nơi thờ Thành hoàng làng và trung tâm sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng của cộng đồng. Năm 1996, di tích được xếp hạng cấp tỉnh. Không chỉ có giá trị về lịch sử, kiến trúc, nghệ thuật, đình còn gắn với các sự kiện cách mạng của địa phương, trong đó, có những cuộc họp của đội tự vệ vũ trang chiến đấu đầu tiên của huyện Hà Trung cũ.
Ông Phạm Quang Tuyến - Chi hội trưởng Chi hội người cao tuổi thôn Bái Sơn cho biết: Đình tọa lạc trên khu đất khoảng 1.200m2, trong đó, đại đình có kiến trúc hình chữ Đinh, gồm 5 gian, 2 chái, diện tích khoảng 210m2, kết cấu gỗ truyền thống với bộ vì kèo kiểu chồng rường, hạ kẻ bẩy, chủ yếu sử dụng gỗ lim và các loại gỗ quý.
Song đến nay, nhiều cột, xà, hoành, kèo đã bị mối mọt, mục ruỗng, tiêu tâm; cấu kiện nứt gãy, biến dạng; rui, mè hư hỏng nặng. Mái ngói xô lệch, tụt vỡ gây thấm dột, trong khi nền đình và đá tảng chân cột có dấu hiệu sụt lún.
Đáng lo ngại, để hạn chế nguy cơ sập đổ, người dân địa phương đã phải dùng cột luồng cùng các biện pháp gia cố tạm thời chống đỡ công trình. Ông Phạm Văn Định - Phó Chủ tịch UBND xã Tống Sơn đánh giá, đình Bái Sơn đang xuống cấp nghiêm trọng, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn và nguy cơ mất các yếu tố gốc của di tích nếu không được tu bổ kịp thời.
Cách đình Bái Sơn không xa là đình Động Bồng, di tích lịch sử cấp quốc gia được công nhận năm 2001, thờ danh nhân Tô Hiến Thành. Công trình được dựng dưới thời Gia Long, nổi tiếng với quy mô lớn, 5 gian 2 chái và hệ thống 36 cột gỗ. Đây cũng là nơi lưu giữ mỹ tục đốt đình liệu vào thời khắc giao thừa.
Tuy nhiên, đình Động Bồng hiện cũng xuất hiện nhiều hư hỏng, trong đó khu vực cổng, tường rào phía trước bị nứt, sụt lún; tường hậu khu vực hậu cung bị nứt, gãy đòn tay. Từ tháng 6/2024, chính quyền địa phương đã rà soát, đề nghị kiểm tra, khảo sát và có phương án tu sửa đối với đình Động Bồng và đình Bái Sơn.
Ông Định cho biết, cả đình Bái Sơn và Động Bồng đều là những công trình lớn, sử dụng nhiều gỗ nhóm I nên nhu cầu kinh phí tu bổ rất lớn, vượt khả năng ngân sách cấp xã.
'Không chỉ 2 ngôi đình trên, một số di tích khác như đình Tiên Hòa, đình Bái Ân, đình Thanh Xá cũng đang xuống cấp. Trong giai đoạn 2026-2030, xã xác định 5 di tích trên cần được tu bổ, tôn tạo', ông Định nói.
Theo ông Định, vào tháng 5/2026, UBND xã đã có văn bản đề nghị Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch kiểm tra, xác nhận tình trạng xuống cấp tại đình Bái Sơn.
Sau khi Sở khảo sát thực tế, đã có đề nghị địa phương căn cứ hồ sơ khoa học, hiện trạng và khả năng huy động nguồn vốn để báo cáo, trình cấp có thẩm quyền xem xét sự cần thiết đầu tư dự án. 'Hiện nay, chúng tôi đang thực hiện các bước cuối cùng để hoàn thiện hồ sơ, trình UBND tỉnh xem xét hỗ trợ kinh phí để tu sửa đình Bái Sơn', ông Định nói.