Thanh Hóa: Tạo 'đòn bẩy' cho hành trình thoát nghèo
Không chỉ hỗ trợ vốn, nhà ở hay sinh kế, Thanh Hóa đang từng bước thay đổi cách tiếp cận trong công tác giảm nghèo khi lấy người dân làm trung tâm, coi thông tin, hạ tầng và chuyển đổi số là nền tảng để khơi dậy ý chí tự lực vươn lên. Từ những bản làng biên giới còn nhiều gian khó đến các xã miền núi, hàng loạt mô hình truyền thông cơ sở, đầu tư hạ tầng, phát triển sinh kế đang tạo động lực mới, giúp người dân tiếp cận chính sách, thay đổi tư duy sản xuất và từng bước thoát nghèo bền vững.
Thông tin đi trước, mở đường cho giảm nghèo
Trong Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững giai đoạn 2021-2025, dự án 6 về "Truyền thông và giảm nghèo về thông tin" được xác định là giải pháp quan trọng nhằm thu hẹp khoảng cách tiếp cận thông tin giữa khu vực miền núi với miền xuôi. Thực tiễn tại nhiều địa phương cho thấy, khi người dân được tiếp cận đầy đủ thông tin, hiểu rõ chính sách và được trang bị kỹ năng, hiệu quả giảm nghèo được nâng lên rõ rệt.
Tại xã Linh Sơn, công tác truyền thông cơ sở được xem là "chìa khóa" giúp người dân, đặc biệt là hộ nghèo, hộ cận nghèo và hộ mới thoát nghèo tiếp cận chính sách hỗ trợ của Nhà nước. Địa phương chú trọng bồi dưỡng đội ngũ tuyên truyền viên cơ sở, tập huấn kỹ năng truyền thông, vận hành hệ thống truyền thanh, biên tập tin bài và phổ biến chính sách phù hợp với từng nhóm đối tượng. Nội dung tuyên truyền tập trung vào chính sách giảm nghèo, xây dựng nông thôn mới, phổ biến pháp luật và giới thiệu các mô hình phát triển kinh tế hiệu quả.
Không dừng ở truyền tải thông tin một chiều, Linh Sơn còn gắn truyền thông với rà soát hộ nghèo, hộ cận nghèo, giúp người dân hiểu đúng tiêu chí giảm nghèo, phát huy ý chí tự lực, hạn chế tâm lý trông chờ, ỷ lại. Theo bà Nguyễn Thị Loan - Phó Chủ tịch UBND xã Linh Sơn, giảm nghèo về thông tin là điều kiện tiên quyết để người dân chủ động tiếp cận chính sách, mạnh dạn thay đổi tư duy sản xuất và tham gia các mô hình phát triển kinh tế.
Tại xã Lương Sơn, dự án 6 được triển khai gắn với chuyển đổi số. Địa phương đã đầu tư nâng cấp hệ thống truyền thanh, mở rộng hạ tầng viễn thông, internet; trên 70% hộ gia đình đã được kết nối internet cáp quang, mạng 4G phủ sóng trên 95% địa bàn. Xã cũng chuẩn bị hạ tầng để triển khai mạng 5G trên khoảng 30% diện tích. Các bản tin truyền thanh hằng ngày giới thiệu mô hình sản xuất hiệu quả, gương điển hình và kinh nghiệm phát triển kinh tế để người dân học tập, nhân rộng. Theo ông Lê Văn Thiện - Phó Chủ tịch UBND xã Lương Sơn, địa phương đang triển khai phong trào "Bình dân học vụ số", hướng dẫn người dân sử dụng nền tảng số, dịch vụ công trực tuyến và các kỹ năng cần thiết để thích ứng với môi trường số.
Ở xã biên giới Quang Chiểu, nơi nhiều bản vùng sâu còn khó khăn về hạ tầng viễn thông, thông tin được đưa đến người dân bằng nhiều hình thức linh hoạt như hệ thống truyền thanh, họp bản, sinh hoạt cộng đồng, mạng xã hội và nhóm Zalo. Theo ông Cao Văn Công - Trưởng Phòng Văn hóa xã hội xã Quang Chiểu, việc đa dạng hóa hình thức truyền thông giúp thông tin thiết yếu đến gần hơn với người dân, dù một số bản như Co Cài, Con Dao, Suối Tút, Pù Đứa vẫn còn tình trạng sóng điện thoại, internet chưa ổn định.
Ở quy mô toàn tỉnh, công tác truyền thông giảm nghèo cũng được triển khai với nhiều hình thức. Theo báo cáo từ Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh, Thanh Hóa đã thực hiện 372 phóng sự, tin bài, 5.380 bản tin truyền thanh, 240 bản tin truyền hình; tổ chức 166 hội nghị tập huấn, đối thoại tuyên truyền về giảm nghèo đa chiều; treo 1.339 băng-rôn, pa-nô và phát hành 195.695 tờ rơi tuyên truyền chính sách.
Thông tin chính thống không chỉ giúp người dân tiếp cận chính sách kịp thời mà còn góp phần định hướng nhận thức, hạn chế tác động của thông tin sai lệch, tạo động lực để người dân áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật và phát triển các mô hình kinh tế phù hợp. Đây là nền tảng để công tác giảm nghèo chuyển từ hỗ trợ đơn thuần sang nâng cao năng lực, trao cơ hội và khơi dậy nội lực của người dân.
Sinh kế bền vững từ hạ tầng, rừng và những mái nhà mới
Nếu thông tin là "chìa khóa" mở cánh cửa nhận thức thì hạ tầng, sinh kế và điều kiện an cư chính là nền tảng để người dân hiện thực hóa mục tiêu thoát nghèo. Tại xã Trung Hạ, giao thông được xác định là một trong ba khâu đột phá chiến lược nhiệm kỳ 2025-2030. Nhiều công trình như cầu bản Lợi, tuyến đường nội vùng bản Lang, đường bản Muống đi Piềng Dờn đang được đẩy nhanh tiến độ. Với địa hình chia cắt, mỗi tuyến đường hoàn thành không chỉ giúp người dân đi lại thuận lợi mà còn giảm chi phí vận chuyển nông sản, mở rộng cơ hội giao thương, tạo điều kiện phát triển sản xuất hàng hóa. Sự đồng thuận của người dân trong hiến đất, tháo dỡ công trình để mở đường cũng góp phần đẩy nhanh tiến độ các dự án.
Giai đoạn 2021-2025, Thanh Hóa được bố trí hơn 1.249 tỷ đồng vốn đầu tư phát triển từ ngân sách Trung ương để thực hiện 59 dự án tại 6 huyện nghèo cũ. Các công trình góp phần hoàn thiện hạ tầng, kết nối vùng, phục vụ dân sinh, sản xuất và lưu thông hàng hóa. Đến cuối tháng 6/2025, 26/28 dự án chuyển tiếp đã hoàn thành; 33 dự án còn lại đang thi công cơ bản bảo đảm tiến độ; 50 dự án duy tu, bảo dưỡng đã hoàn thành đưa vào sử dụng.
Cùng với hạ tầng, phát triển sinh kế được xác định là giải pháp cốt lõi để người dân tự vươn lên. Giai đoạn 2021-2024, toàn tỉnh triển khai 606 mô hình, dự án đa dạng hóa sinh kế và phát triển mô hình giảm nghèo, trong đó có 22 dự án liên kết theo chuỗi giá trị và 584 dự án phát triển sản xuất cộng đồng, với 18.005 hộ gia đình được hưởng lợi. Trong đó có 6.307 hộ nghèo, 5.895 hộ cận nghèo và 5.213 hộ mới thoát nghèo.
Riêng lĩnh vực nông nghiệp, 348 dự án phát triển sản xuất được triển khai, gồm 310 dự án chăn nuôi, 30 dự án trồng trọt, 7 dự án lâm nghiệp và 1 dự án phi nông nghiệp, hỗ trợ 9.607 hộ nghèo, cận nghèo và mới thoát nghèo. Thanh Hóa cũng thực hiện cơ chế quay vòng một phần vốn hỗ trợ bằng tiền để luân chuyển trong cộng đồng, qua đó giúp nguồn lực tiếp tục được phát huy, mở rộng phạm vi thụ hưởng.
Giai đoạn 2020-2025, Quỹ bảo vệ và phát triển rừng, môi trường và phòng chống thiên tai tỉnh đã thu trên 200 tỷ đồng; mỗi năm chi trả khoảng 30-35 tỷ đồng cho các tổ chức, cộng đồng và hộ gia đình tham gia bảo vệ rừng. Nguồn kinh phí này giúp nhiều hộ có thêm điều kiện đầu tư sản xuất, phát triển chăn nuôi, mở rộng diện tích luồng, đồng thời tích cực bảo vệ rừng. Một số cộng đồng còn sử dụng nguồn chi trả để xây dựng nhà văn hóa, làm đường, cầu dân sinh và các công trình phục vụ đời sống.
Song hành với phát triển sinh kế là chương trình xóa nhà tạm, nhà dột nát, tạo "điểm tựa" để người nghèo ổn định cuộc sống. Tại xã Tân Thành, trong hai năm, địa phương đã hỗ trợ xây dựng và sửa chữa 224 căn nhà cho hộ nghèo, hộ có hoàn cảnh khó khăn với tổng kinh phí hơn 15,5 tỷ đồng từ các chương trình mục tiêu quốc gia và nguồn lực xã hội hóa.
Tại 6 huyện nghèo cũ, từ năm 2023 đến 6/2025, Thanh Hóa đã hỗ trợ xây mới và sửa chữa 8.060/8.926 nhà, đạt 90,3% kế hoạch, trong đó có 4.439 nhà xây mới và 3.621 nhà sửa chữa. Bên cạnh nguồn lực từ Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững, tỉnh còn hỗ trợ thêm 4.448 hộ nghèo, hộ cận nghèo theo Chỉ thị 22-CT/TU, với mức hỗ trợ thêm 40 triệu đồng/hộ xây mới và 20 triệu đồng/hộ sửa chữa.
Dù phía trước vẫn còn không ít thách thức, những kết quả đạt được cho thấy hướng đi của Thanh Hóa là đúng đắn. Từ giảm nghèo về thông tin đến đầu tư hạ tầng, phát triển sinh kế, bảo vệ rừng và chăm lo nhà ở, các chính sách đang từng bước tạo nền tảng để người dân không chỉ thoát nghèo mà còn có điều kiện phát triển bền vững, thu hẹp khoảng cách giữa miền núi với miền xuôi và hiện thực hóa mục tiêu "không để ai bị bỏ lại phía sau".