Thi đua, khen thưởng: Không nhất thiết được tặng khen thưởng ở mức thấp mới được khen thưởng ở mức cao

Ngày 18/3, Uỷ ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thi đua, khen thưởng. Báo cáo của Bộ Nội vụ cho biết, dự thảo Luật dự kiến sửa đổi, bổ sung 48/96 điều của Luật Thi đua, khen thưởng số 06/2022/QH15, bố cục gồm 4 Điều. Dự thảo Luật này tiếp tục áp dụng đối với cá nhân, tập thể, hộ gia đình người Việt Nam; cá nhân, tập thể người Việt Nam định cư ở nước ngoài; cá nhân, tập thể người nước ngoài.

Về tiêu chuẩn Chiến sĩ thi đua cơ sở, dự thảo Luật sửa đổi, điều chỉnh tiêu chuẩn: “Đạt danh hiệu "Lao động tiên tiến” hoặc "Chiến sĩ tiên tiến” và có nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo được cấp có thẩm quyền đánh giá hiệu quả theo quy định của pháp luật về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo” tại 10 khoản 1 Điều 23 của Luật hiện hành để phù hợp với Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo năm 2025; đồng thời đề xuất giao Chính phủ quy định tỷ lệ xét tặng danh hiệu “Chiến sĩ thi đua cơ sở”; quy định đối tượng, tỷ lệ đóng góp vào sáng kiến, nhiệm vụ khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo để phù hợp với thực tiễn một số ngành, lĩnh vực đặc thù (y tế, giáo dục) có nhiều sáng kiến, nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, bảo đảm tính chặt chẽ, chính xác hơn trong việc xét tặng danh hiệu thi đua này. 

Bên cạnh đó, dự thảo Luật hoàn thiện nguyên tắc khen thưởng và khuyến khích đổi mới. Sửa đổi điểm c khoản 2 Điều 5 để làm rõ nguyên tắc: “thành tích đến đâu khen thưởng đến đó, không nhất thiết phải được tặng hình thức khen thưởng ở mức thấp mới được tặng hình thức khen thưởng ở mức cao hơn”. Quy định này nhằm gỡ bỏ rào cản hành chính, cho phép khen thưởng kịp thời, đặc biệt đối với các thành tích đột xuất, không cần phải chờ đợi quá trình tích lũy danh hiệu theo tuần tự. 

Đồng thời, làm rõ nguyên tắc chỉ khen thưởng "một lần, một hình thức” đối với một thành tích đột xuất hoặc chuyên đề, nhằm đảm bảo tính chính xác và tránh trùng lặp thành tích. 

Cùng với đó, bổ sung nguyên tắc “Chú trọng khen thưởng cá nhân, tập thể có thành tích tiêu biểu, dám đổi mới, có giải pháp đột phá mang lại hiệu quả thiết thực vì lợi ích chung, đi đầu trong đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và ứng dụng khoa học và công nghệ” (điểm d khoản 2 Điều 5). Đây là sự thể chế hóa trực tiếp các chủ trương của Đảng tại Nghị quyết 57-NQTW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, biến Luật Thi đua, khen thưởng thành công cụ khuyến khích thay vì chỉ là công cụ ghi nhận. 

Về thúc đẩy doanh nghiệp phát triển, dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung số lượng giải thưởng hoặc danh hiệu có phạm vi toàn quốc đối với doanh nhân, doanh nghiệp và tổ chức kinh tế khác từ “tối đa 2 giải thưởng” lên “tối đa 3 giải thưởng” tại điểm b khoản Điều 81 Luật hiện hành để khuyến khích các doanh nhân, doanh nghiệp khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo, thay vào đó là các tiêu chí về hiệu quả kinh tế, tăng trưởng và đóng góp xã hội để phù hợp với tinh thần Nghị quyết số 68-NQ/TW.

Để giải quyết điểm nghẽn pháp lý về tiêu chuẩn chính trị, dự thảo Luật đã thống nhất sửa đổi tiêu chuẩn “tổ chức đảng, đoàn thể trong sạch, vững mạnh" bằng tiêu chuẩn “tổ chức đảng, đoàn thể được công nhận hoàn thành tốt nhiệm vụ trở lên” áp dụng cho tất cả các hình thức khen thưởng đối với tập thể có liên quan đến khen thưởng công trạng (từ Huân chương Sao vàng đến Cờ thi đua Bộ/Tỉnh) tại 15 Điều của Luật Thi đua, khen thưởng hiện hành. Quyết định sửa đổi này đảm bảo sự phù hợp với quy định đánh giá, xếp loại tổ chức đảng hiện nay, cho phép các tập thể duy trì hiệu suất cao trong nhiều năm liên tục đáp ứng được điều kiện tích lũy công trạng để xét tặng các hình thức khen thưởng cao của Nhà nước.

Thẩm tra vấn đề trên, ông Nguyễn Đắc Vinh, Chủ nhiệm Uỷ ban Văn hoá và Xã hội cho rằng, về nguyên tắc thi đua, khen thưởng, dự thảo Luật bổ sung nguyên tắc thành tích đến đâu khen thưởng đến đó, không nhất thiết phải khen thưởng mức thấp trước khi xét mức cao hơn và cho phép một danh hiệu hoặc hình thức khen thưởng được tặng nhiều lần cho cùng một đối tượng. Thường trực Ủy ban thấy rằng việc bổ sung này liên quan đến hình thức khen thưởng, đề nghị Chính phủ làm rõ tính cần thiết bổ sung nguyên tắc này, việc bổ sung nguyên tắc này có phá vỡ tính nhất quán của hình thức khen thưởng tích lũy hay không?.

Về danh hiệu Chiến sĩ thi đua toàn quốc, Chiến sĩ thi đua Bộ, ban, ngành, tỉnh, chiến sĩ thi đua cơ sở, ông Vinh đề nghị điều chỉnh khoản 9 và khoản 10 Điều 1 cho thống nhất với khoản 11 Điều 11. Cụ thể, nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo được đánh giá hiệu quả theo quy định của pháp luật về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo”.

Khoản 11 Điều 1, đề nghị cân nhắc việc giao Chính phủ quy định. Theo Quy định số 366-QĐ/TW tỷ lệ cá nhân được xếp loại “hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ” bị khống chế không quá 20% số người được xếp loại “hoàn thành tốt nhiệm vụ”; trường hợp đơn vị có thành tích vượt trội cũng không quá 25%. Quy định này có thể làm phát sinh thêm điều kiện đối với danh hiệu thi đua, trong khi đây là điều kiện quan trọng để xét các danh hiệu và hình thức khen thưởng cao hơn, đặc biệt là khen thưởng công trạng. Vì vậy, đề nghị nghiên cứu giải pháp bảo đảm tính ổn định, minh bạch và tránh khen thưởng tràn lan.