Thu hẹp phương thức tuyển sinh từ 2028

Quy về một chuẩn đánh giá

Bộ GDĐT mới đây đã công bố dự thảo Thông tư sửa đổi, bổ sung một số quy định về xác định số lượng tuyển sinh, chương trình đào tạo, tuyển sinh và đào tạo. Một trong những nội dung thu hút sự quan tâm là lộ trình thu hẹp số phương thức tuyển sinh đại học(ĐH).

Theo dự thảo, năm 2027, mỗi cơ sở đào tạo được sử dụng tối đa 5 phương thức tuyển sinh, trong khi mỗi ngành đào tạo, chương trình đào tạo được sử dụng tối đa 3 phương thức. Từ năm 2028, mỗi ngành, chương trình đào tạo dự kiến chỉ sử dụng 1 phương thức tuyển sinh.

Quy định này không bao gồm xét tuyển thẳng và xét tuyển đối tượng cử tuyển. Như vậy, một ngành học tại một trường có thể lựa chọn một phương thức như xét điểm thi tốt nghiệp THPT, điểm thi đánh giá năng lực, học bạ hoặc một phương thức kết hợp được chuẩn hóa, thay vì đồng thời sử dụng nhiều phương thức như hiện nay.

Điểm đáng chú ý là giới hạn này áp dụng ở cấp ngành, chương trình đào tạo, chứ không có nghĩa mỗi trường ĐH trên cả nước chỉ được sử dụng một phương thức. Ở cấp cơ sở đào tạo, trường vẫn được sử dụng tối đa 5 phương thức.

GS.TS Nguyễn Tiến Thảo - Vụ trưởng Vụ Giáo dục ĐH (Bộ GDĐT) cho biết, đây là lộ trình để từng ngành lựa chọn cách đánh giá phù hợp nhất, chứ không phải chủ trương buộc tất cả các trường, ngành phải sử dụng cùng một kết quả tuyển sinh. Theo ông Thảo, mục tiêu của việc điều chỉnh là đưa những thí sinh cùng dự tuyển vào một ngành, một chương trình về cùng chuẩn đánh giá, qua đó tăng khả năng so sánh và bảo đảm công bằng.

Thực tế những năm gần đây, các trường ĐH có xu hướng đa dạng hóa phương thức tuyển sinh nhằm mở rộng nguồn tuyển và tạo thêm cơ hội cho thí sinh. Tuy nhiên, việc cùng một ngành sử dụng nhiều phương thức cũng đặt ra bài toán làm thế nào để so sánh kết quả giữa các nhóm thí sinh.

Số liệu Bộ GDĐT cũng cho thấy trong giai đoạn 2022-2026, chỉ khoảng 36,4% tổng số lượt chương trình đào tạo có căn cứ đối chiếu chính thức giữa các phương thức. Trong hơn 2.000 chương trình đào tạo tuyển sinh, có trường hợp mức chênh lệch giữa các phương thức từ 3 điểm trở lên.

Điều này dẫn đến một vấn đề: hai thí sinh có năng lực tương đối tương đồng nhưng nếu đi vào hai “cửa” xét tuyển khác nhau có thể phải cạnh tranh trên những thang đo khác nhau.

Bởi vậy, theo GS.TS Nguyễn Tiến Thảo, việc giảm số phương thức không nhằm thu hẹp cơ hội tiếp cận ĐH mà hướng tới việc tạo ra cơ chế đánh giá minh bạch hơn. Thí sinh vẫn có thể sử dụng kết quả học tập, kết quả các kỳ thi hoặc chứng chỉ phù hợp, nhưng những dữ liệu này sẽ được cấu trúc trong phương thức mà trường công bố.

Trường ĐH sẽ phải chọn “một cửa” như thế nào?

Nếu đề xuất được giữ nguyên khi ban hành, đây sẽ là thay đổi đáng kể đối với công tác xây dựng đề án tuyển sinh của các trường. PGS.TS Bùi Hoài Thắng - Trưởng phòng Đào tạo Trường ĐH Bách khoa (ĐH Quốc gia TPHCM) cho rằng, chủ trương mỗi ngành chỉ còn một phương thức từ năm 2028 có cơ sở. Ông Thắng dẫn thực tế Trường ĐH Bách khoa (ĐH Quốc gia TPHCM) đã áp dụng phương thức tuyển sinh tổng hợp từ năm 2022, trong đó kết quả xét tuyển được xây dựng từ nhiều thành tố như kết quả học tập THPT, điểm thi tốt nghiệp THPT, kết quả kỳ thi đánh giá năng lực và một số năng lực hoạt động khác.

Thực tế này cho thấy “một phương thức” không nhất thiết đồng nghĩa với việc chỉ sử dụng một loại điểm. Một phương thức có thể được thiết kế theo hướng tổng hợp nhiều dữ liệu, miễn là các tiêu chí, cách tính và thang điểm được công bố rõ ràng, có khả năng kiểm chứng.

Đây cũng là điểm được Bộ GDĐT nhấn mạnh trong dự thảo. Mỗi phương thức phải bảo đảm cơ hội cho các thí sinh đủ điều kiện tham gia; quy định rõ tiêu chí đánh giá, cách thức tính điểm và chỉ sử dụng một thang điểm xét tuyển. Bộ đồng thời dự kiến chuẩn hóa danh mục phương thức từ 19 phương thức hiện nay xuống 11 phương thức.

Ở góc độ người học, việc giảm số phương thức có thể giúp đơn giản hóa quá trình tìm hiểu thông tin tuyển sinh. Thay vì phải theo dõi hàng loạt phương thức và cách tính điểm khác nhau ở cùng một ngành, thí sinh sẽ biết rõ ngành mình quan tâm sử dụng phương thức nào.

Tuy nhiên, điều này cũng đồng nghĩa thí sinh phải xác định sớm hơn con đường xét tuyển phù hợp. Nếu một ngành chỉ sử dụng kết quả của một kỳ thi hoặc một phương thức nhất định, việc không chuẩn bị theo phương thức đó có thể khiến thí sinh mất một kênh dự tuyển.

Do đó, tính ổn định của chính sách sẽ trở thành yếu tố quan trọng. Việc Bộ xây dựng lộ trình 2027 rồi mới áp dụng một phương thức từ năm 2028 được xem là bước chuyển tiếp để các trường và thí sinh có thời gian chuẩn bị.