Thúc đẩy động lực tăng trưởng mới cho mục tiêu “2 con số”

Nhiều điểm sáng trong bức tranh kinh tế

Từ đầu năm 2026 đến nay, kinh tế Việt Nam phải đối mặt với nhiều thách thức từ xung đột địa chính trị tại Trung Đông, đứt gãy chuỗi cung ứng, biến động giá năng lượng và xu hướng suy giảm tăng trưởng của kinh tế thế giới. Tuy nhiên, thay vì rơi vào trạng thái bị động, nền kinh tế đã từng bước thích nghi và củng cố nội lực.

Kết quả 5 tháng đầu năm 2026 cho thấy nhiều điểm sáng đáng chú ý. Sản xuất công nghiệp phục hồi mạnh mẽ với chỉ số sản xuất công nghiệp (IIP) tăng 9,1%, mức cao nhất trong 5 năm trở lại đây; ngành chế biến, chế tạo tăng 9,5%, tiếp tục đóng vai trò động lực tăng trưởng chủ yếu.

Cùng với đó, dòng vốn đầu tư nước ngoài tiếp tục đổ mạnh vào Việt Nam. Tổng vốn FDI đăng ký mới đạt 24,81 tỷ USD, tăng trên 34,9% so với cùng kỳ năm trước; vốn thực hiện đạt gần 9,8 tỷ USD, mức cao nhất trong nhiều năm. Tiêu dùng nội địa và du lịch cũng phục hồi tích cực; Trong 5 tháng đầu năm 2026, số doanh nghiệp thành lập mới và số vốn đăng ký tăng tương ứng 42% và 64,8% so với cùng kỳ năm 2025...

Nhận định về bức tranh kinh tế 5 tháng đầu năm, bà Nguyễn Diệu Huyền - Phó Trưởng Ban Hệ thống Tài khoản quốc gia, Cục Thống kê (Bộ Tài chính) cho rằng, so với cú sốc năng lượng năm 2008, hay đại dịch Covid -19 giai đoạn 2020 - 2022, sức chống chịu của nền kinh tế đã được củng cố đáng kể. Lạm phát được kiểm soát tốt hơn, chính sách tiền tệ - tài khóa điều hành linh hoạt hơn, cơ chế giá xăng dầu từng bước tiệm cận thị trường...

Đặc biệt, khu vực doanh nghiệp cũng cho thấy khả năng thích ứng tốt hơn, chủ động tái cấu trúc chuỗi cung ứng, đa dạng hóa thị trường xuất nhập khẩu và đẩy mạnh chuyển đổi số, qua đó giảm thiểu tác động từ các cú sốc bên ngoài.

Dù ghi nhận nhiều tín hiệu tích cực nhưng nền kinh tế vẫn phải đối mặt với không ít thách thức. GS.TS Trần Thọ Đạt (Đại học Kinh tế Quốc dân) nêu lên những rủi ro lớn đang hiện hữu, bao gồm: áp lực lạm phát, nhập siêu trở lại, sức khỏe doanh nghiệp chưa bền vững và tăng trưởng khu vực nông nghiệp bị ảnh hưởng do biến đổi khí hậu, thiên tai.

Ông Đạt chỉ rõ, chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tháng 5 chỉ tăng 0,3% so với tháng trước nhờ các giải pháp điều hành linh hoạt, song tính chung 5 tháng đầu năm, CPI bình quân đã tăng 4,31%, tiệm cận mục tiêu kiểm soát lạm phát của cả năm.

Trong lĩnh vực thương mại, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt hơn 445 tỷ USD, tăng khoảng 25% so với cùng kỳ. Tuy nhiên, cán cân thương mại đã chuyển sang trạng thái nhập siêu khoảng 13,8 tỷ USD, phản ánh sự phụ thuộc khá lớn của nền kinh tế vào nguồn nguyên liệu, linh kiện nhập khẩu từ bên ngoài.

Trong 5 tháng đầu năm, mặc dù có hơn 142.600 doanh nghiệp thành lập mới và quay trở lại hoạt động, song số doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường cũng lên tới hơn 129.000. Điều này tiếp tục cho thấy áp lực chi phí, cạnh tranh và khả năng chống chịu của nhiều doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa, vẫn còn hạn chế...

Thúc đẩy các động lực tăng trưởng mới

Về triển vọng kinh tế nửa cuối năm 2026, giới chuyên gia nhận định, đầu tư công tiếp tục là “vốn mồi” dẫn dắt năng lực sản xuất dài hạn. Đầu tư công năm 2026 tập trung vào các siêu dự án hạ tầng như sân bay Long Thành, đường sắt cao tốc, cụm đường vành đai, đường cao tốc… tạo ra hiệu ứng lan tỏa cực mạnh. Bên cạnh đó, tiêu dùng nội địa dự báo sẽ cải thiện nhờ việc nâng lương cơ sở từ 2,34 triệu đồng lên 2,53 triệu đồng vào ngày 1/7 tới đây. Sức mua của thị trường hơn 100 triệu dân được kích hoạt mạnh mẽ sẽ tạo động lực cho các ngành dịch vụ, lưu trú, ăn uống và thương mại điện tử phát triển, đảm bảo hoạt động sản xuất không bị đình trệ khi xuất khẩu gặp khó...

Để đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số một cách bền vững, giới chuyên gia kinh tế cho rằng, Việt Nam cần tìm kiếm các động lực tăng trưởng mới, trong đó khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được xem là trụ cột quan trọng.

Theo PGS.TS Nguyễn Thường Lạng - giảng viên cao cấp tại Viện Thương mại và Kinh tế Quốc tế (Trường Đại học Kinh tế Quốc dân), định hướng này cũng đã được nhấn mạnh tại Đại hội Đảng lần thứ XIV, khi yêu cầu “xác lập mô hình tăng trưởng, rộng hơn là mô hình phát triển mới dựa trên tiến bộ khoa học công nghệ”.

Từ nghiên cứu thực tiễn các nước, PGS.TS Nguyễn Thường Lạng cho rằng, thành công của nhiều nền kinh tế châu Á đã chứng minh vai trò của khoa học công nghệ trong thúc đẩy tăng trưởng. Hàn Quốc, Nhật Bản hay các “con rồng châu Á” như Hồng Kông (Trung Quốc), Singapore cho thấy họ đều dựa trên tiến bộ công nghệ, ứng dụng công nghệ một cách quyết liệt để tăng sức lan tỏa trong thương mại hóa và nâng cao năng suất lao động. Từ đó, PGS.TS Nguyễn Thường Lạng cho rằng, Việt Nam nếu muốn “đi xa và đi nhanh” cần phải dựa mạnh mẽ vào khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Theo ông, việc thúc đẩy các động lực này không chỉ dừng ở chủ trương mà cần được thực hiện quyết liệt hơn thông qua gia tăng đầu tư cho nghiên cứu và phát triển (R&D), cũng như ưu tiên các ngành công nghệ mới có sức lan tỏa lớn. Trong đó, lĩnh vực công nghệ năng lượng được xem là một trong những điểm nhấn quan trọng.