Thúc đẩy liên kết sản xuất tiêu thụ theo chuỗi giá trị trong thực hiện Đề án 1 triệu ha

Sau 2 năm triển khai, Đề án “Phát triển bền vững một triệu héc-ta chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng Đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2030” đã đạt được những kết quả bước đầu khá rõ nét. Diện tích áp dụng toàn bộ hoặc một phần quy trình canh tác bền vững đạt khoảng 379.449 ha, vượt hơn hai lần mục tiêu 180.000 ha đề ra cho giai đoạn 2024-2025. Đến tháng 4/2026, diện tích vùng chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp được công bố khoảng 942.357 ha.

Các mô hình bước đầu cho thấy lượng giống gieo sạ giảm 30-50%, phân bón hóa học giảm 20-30%, lượng nước tưới giảm 20-40%; năng suất tăng khoảng 5-12%, lợi nhuận của nông dân tăng khoảng 1,5-9,3 triệu đồng/ha/vụ và mức giảm phát thải bước đầu phổ biến khoảng 3-4 tấn CO₂e/ha/vụ.

Theo Tiến sĩ Trần Minh Hải - Phó hiệu trưởng Trường Chính sách công và Phát triển nông thôn, mục tiêu của Đề án không chỉ dừng ở việc thay đổi quy trình sản xuất mà còn hướng tới hình thành các chuỗi liên kết sản xuất và tiêu thụ bền vững. Thời gian qua, liên kết sản xuất và tiêu thụ trong khuôn khổ Đề án đã có những chuyển biến tích cực. Nhiều đối tác nước ngoài và doanh nghiệp bắt đầu đặt hàng các hợp tác xã sản xuất theo quy trình của Đề án, tạo ra dòng sản phẩm khác biệt và thuận lợi hơn trong tiêu thụ.

Tuy nhiên, Đề án vẫn còn một số khó khăn về nguồn vốn để đầu tư cơ sở hạ tầng; năng lực tổ chức sản xuất của một số hợp tác xã còn hạn chế, quy mô diện tích nhỏ khó đáp ứng yêu cầu liên kết sản xuất theo chuỗi với doanh nghiệp.

Theo Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn, liên kết giữa doanh nghiệp, hợp tác xã và người sản xuất ở một số nơi vẫn thiên về giao dịch mua bán hoặc hợp đồng ngắn hạn, chưa hình thành đầy đủ quan hệ hợp tác dài hạn trong toàn bộ chuỗi. Khi giá thị trường tăng, người sản xuất có thể có động cơ bán ra ngoài nếu lợi ích từ việc thực hiện hợp đồng không đủ hấp dẫn; ngược lại, khi giá giảm, doanh nghiệp chịu áp lực về hiệu quả thu mua. Vì vậy, vấn đề hiện nay không chỉ là có hợp đồng hay không, mà quan trọng hơn là hợp đồng có tạo được động lực để các bên thực hiện cam kết và cùng chia sẻ lợi ích, rủi ro hay không.

Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn cho rằng, muốn liên kết bền vững phải đồng thời hình thành vùng nguyên liệu có quy mô và thông tin rõ ràng, tổ chức sản xuất có năng lực, doanh nghiệp có thị trường, hợp đồng có cơ chế chia sẻ lợi ích và rủi ro, hạ tầng đáp ứng yêu cầu sản xuất, logistics và hệ thống dữ liệu đủ tin cậy để hỗ trợ quản trị và tiếp cận vốn.