Tìm lời giải cho chất lượng luật sư công

Ngày 29/9, Bộ Tư pháp tổ chức Hội nghị triển khai Nghị quyết số 24/2026/QH16 về việc thí điểm thực hiện chế định luật sư công.

Đến thời điểm hiện tại, việc thí điểm luật sư công được lựa chọn tổ chức và thực hiện tại Bộ Quốc phòng, Bộ Công an, Bộ Xây dựng, Bộ Tài chính, Bộ Tư pháp, Bộ Công thương, Bộ Ngoại giao, Bộ Nông nghiệp và Môi trường; UBND các tỉnh, thành phố: Hà Nội, TPHCM, Đà Nẵng, Hải Phòng, Cần Thơ, Quảng Ninh, Khánh Hòa, Lâm Đồng, Đồng Nai và Bắc Ninh.

Đại diện UBND TP Hà Nội cho biết, qua tổng hợp báo cáo của 84 cơ quan, đơn vị trên địa bàn thành phố gửi về Sở Tư pháp, bước đầu rà soát có 392 cán bộ, công chức, viên chức, sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp và người lao động trong khu vực nhà nước có trình độ chuyên môn pháp lý, đủ điều kiện hoặc có khả năng tạo nguồn để thực hiện nhiệm vụ luật sư công. Tuy nhiên, số lượng trên mới là nguồn nhân lực được rà soát, chưa đồng nghĩa với số lượng luật sư công có thể bố trí ngay.

Trong quá trình thực hiện, Hà Nội đang gặp phải những khó khăn về nguồn nhân lực. Nguồn này được rà soát tương đối lớn nhưng để trở thành luật sư công và tham gia giải quyết vụ việc phải đáp ứng đồng thời các điều kiện về hành nghề, vị trí việc làm và tổ chức cán bộ. Một số người đang giữ vị trí lãnh đạo, quản lý hoặc đảm nhiệm công việc chuyên môn khác nên không thể chuyển ngay sang thực hiện nhiệm vụ luật sư công. Bên cạnh đó, vẫn chưa có sự phân định rõ công việc của luật sư công với công tác pháp chế và tham mưu pháp luật thường xuyên.

Theo Vụ Pháp chế, Bộ Nông nghiệp và Môi trường (NNMT), hiện Bộ đang định hướng ưu tiên xây dựng nguồn luật sư công từ đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức hiện có, nhất là những người đã có kinh nghiệm trực tiếp xử lý các vụ việc pháp lý phức tạp. Tuy nhiên, Bộ NNMT cũng nhận thấy số lượng người đáp ứng đầy đủ các điều kiện để có thể bố trí ngay làm luật sư công chưa nhiều, trong khi nhu cầu sử dụng luật sư công trong các lĩnh vực chuyên ngành có khả năng rất lớn.

Đối với lĩnh vực xử lý khiếu nại, tố cáo phức tạp, kéo dài, Bộ NNMT đánh giá, đây là nhóm công việc có nhu cầu đáng kể trong lĩnh vực quản lý nhà nước của Bộ. Chỉ riêng Cục Quản lý đất đai hiện có 25 vụ, việc khiếu nại, tố cáo phức tạp đang phát sinh và dự kiến 10 vụ phát sinh trong năm 2026. Luật sư công có thể hỗ trợ đánh giá căn cứ pháp lý, lịch sử xử lý vụ việc, xác định trách nhiệm của các cơ quan, cá nhân có liên quan, đề xuất phương án giải quyết và tham gia bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của Nhà nước.

Đại diện Bộ NNMT nêu quan điểm, việc sử dụng luật sư công cần được thực hiện theo hướng có trọng tâm, trọng điểm, ưu tiên các vụ việc phức tạp, có giá trị lớn, có yếu tố liên ngành, yếu tố nước ngoài hoặc có tác động trực tiếp đến quyền, lợi ích của nhà nước.

Theo Bộ Tư pháp, khi có vụ việc pháp lý mà đội ngũ luật sư công chưa đáp ứng được thì cơ quan thực hiện thí điểm có quyền lựa chọn và ký hợp đồng dịch vụ pháp lý với tổ chức hành nghề luật sư theo quy định của pháp luật đấu thầu về lựa chọn nhà thầu trong trường hợp đặc biệt. Quy định này tạo cơ sở pháp lý để tháo gỡ vướng mắc trên thực tế khi các cơ quan, tổ chức tại khu vực nhà nước chưa thể ký hợp đồng dịch vụ pháp lý với luật sư vì thiếu cơ sở pháp lý để thanh toán thù lao cho luật sư và quy trình lựa chọn luật sư theo thủ tục đấu thầu còn mất nhiều thời gian, không đáp ứng yêu cầu có luật sư tham gia từ sớm trong giải quyết các vụ việc.

Ngoài ra, luật sư công còn có một số quyền và nghĩa vụ khác với luật sư hành nghề theo quy định của Luật Luật sư như: Được miễn trừ trách nhiệm trong trường hợp đã thực hiện đầy đủ các quy trình, quy định của pháp luật có liên quan, không tư lợi trong quá trình thực hiện nhiệm vụ nhưng vẫn xảy ra thiệt hại; chỉ được thực hiện các công việc có tính chất pháp lý tại khu vực nhà nước, không được cung cấp dịch vụ pháp lý cho cá nhân, cơ quan, tổ chức ngoài khu vực nhà nước; kịp thời báo cáo với cơ quan sử dụng luật sư công về diễn biến và tình hình xử lý vụ, việc do mình trực tiếp thực hiện.

Thời gian thực hiện thí điểm luật sư công tại các đơn vị nêu trên được thực hiện trong 2 năm, kể từ ngày 1/10/2026 đến hết ngày 30/9/2028.