Tình làng nghĩa xóm giữa lòng chung cư

Xô xát không xuất phát từ thù hận sâu sắc mà từ những phiền toái tích tụ hàng ngày. Điển hình là vụ việc vừa qua, khi một đứa trẻ có biểu hiện tâm lý bất thường thường xuyên bấm chuông, quấy rầy hàng xóm trong thang máy. Thay vì cùng tìm giải pháp, sự thiếu kiềm chế của người lớn đã biến chuyện của trẻ con thành vụ án hình sự.

Truyền thống Việt Nam có câu “Bán anh em xa mua láng giềng gần” hoặc “Tối lửa tắt đèn có nhau”. Đặt câu chuyện vừa xảy ra trong bối cảnh hàng xóm láng giềng truyền thống, chắc chắn không dẫn đến xung đột như vừa qua. Bởi vì hàng xóm dù là ở chốn thành thị, vẫn là những người hiểu rõ gia cảnh nhau, thấu hiểu và sẵn cảm thông.

Nhưng đời sống chung cư khiến người ta sống trong một không gian khác. Trong các block nhà cao tầng, khái niệm “hàng xóm láng giềng” có vẻ đang xa xỉ. Các căn hộ khép kín kéo theo sự lạnh lùng, kèm theo cả việc thiếu thông tin dẫn đến sự ít thông cảm và thấu hiểu. Đi kèm theo đó là xu hướng lạm dụng thông tin của thời buổi công nghệ số. Ở phạm vi xã hội, hơi tí người ta dọa nhau “bóc phốt” trên mạng. Ở phạm vi khu dân cư, người ta dọa nhau đưa thông tin, “đăng bài” trên group. Vụ việc xảy ra ở chung cư vừa rồi, bắt đầu bằng việc đăng thông tin trên group cư dân.

Không ai chấp nhận việc giải quyết mâu thuẫn bằng bạo lực. Mọi hành vi sai trái đều phải xử lý bằng pháp luật. Các vụ việc đau lòng vừa qua cho thấy, bạo lực không bao giờ giải quyết được tận gốc mâu thuẫn, nó chỉ để lại nỗi sợ hãi và sự thù hận. Và hậu quả là có thể phải xử lý hình sự.

Cho nên, nếu nhìn rộng ra, gốc rễ vấn đề là phải xây dựng được các cộng đồng dân cư phát huy những nét đẹp của văn hóa truyền thống. Đương nhiên, truyền thống cũng có những thứ không phù hợp với thời hiện đại như sự tò mò, thóc mách, ngồi lê đôi mách... Nhưng truyền thống về tình cảm hàng xóm láng giềng quan tâm đến nhau, thấu hiểu và cảm thông, giúp đỡ nhau thì là những nét đẹp cần gìn giữ.

Trong câu chuyện cụ thể vừa rồi, nếu người ta hiểu nhau, trao đổi cùng nhau, thì có lẽ đã không dẫn đến những hậu quả không tốt đẹp gì.

Một cái gật đầu chào trong thang máy, một lời hỏi thăm khi thấy hàng xóm có việc buồn... đó chính là những viên gạch xây nên sự gắn kết. Khi có xích mích, hãy ưu tiên gặp gỡ trực tiếp. Sống trong cộng đồng, ai cũng cần hạ bớt cái "tôi" để hòa nhập vào cái "ta" chung.

Thay vì nhìn hàng xóm như những người lạ chung vách, hãy nhìn nhau như những người đồng hành trong một "ngôi làng thẳng đứng". Khi chúng ta thấu hiểu rằng nhà bên cạnh có trẻ nhỏ hiếu động, hay một người già đang đau ốm, chúng ta sẽ thấy tiếng ồn hay sự phiền toái trở nên nhẹ nhàng hơn rất nhiều. Trước khi định gõ cửa để quát tháo hay đăng bài "đấu tố" trên nhóm cư dân, hãy thử đặt mình vào vị trí của họ. Có thể hoàn cảnh của họ thực sự đang rất đáng thương và cùng nhau tháo gỡ. Đừng để một phút nóng nảy biến những người hàng xóm thành người vi phạm pháp luật.

Bước ra ngoài những cánh cửa căn hộ, là một cộng đồng. Và cho đến nay, truyền thống "bán anh em xa, mua láng giềng gần" vẫn chưa bao giờ cũ. Sau những vụ đánh nhau, tình nghĩa xóm giềng gần như tan vỡ. Nạn nhân sống trong sợ hãi (có trường hợp phải chuyển nhà), còn người gây chuyện đối mặt với án tù và sự kỳ thị của cộng đồng.

Chúng ta nói nhiều về xây dựng đô thị văn minh, thì mọi việc đều phải bắt đầu từ mỗi cộng đồng dân cư. Tình hàng xóm láng giềng trong thời hiện đại cần những điều chỉnh cho thích nghi với nhịp sống đô thị. Một mối quan hệ dựa trên sự văn minh, sự tôn trọng riêng tư và gắn kết với nhau qua công nghệ. Nhưng dường như điều đó là chưa đủ, vì còn cần những thứ bớt “lạnh lùng”, đó là tình làng nghĩa xóm thử thách qua nghìn năm lịch sử nay nên được tiếp nối trong những tòa nhà cao tầng bằng những tình cảm gắn kết "tắt lửa tối đèn có nhau”.