“Tóc bạc” làm nên “kinh tế bạc”

Ngày 6/6/1941, trong bài “Kính cáo đồng bào” Chủ tịch Hồ Chí Minh đã căn dặn: “Người cao tuổi là của quý vô giá của dân tộc, của Nhà nước”. Người cũng luôn dành sự kính trọng và niềm tin sâu sắc đối với người cao tuổi; coi người cao tuổi là vốn quý của dân tộc, là lực lượng có uy tín và ảnh hưởng lớn trong gia đình, trong xã hội. Từ những công lao mang ý nghĩa to lớn, sau đó Thủ tướng Chính phủ đã ra quyết định lấy ngày 6/6 hằng năm là Ngày truyền thống người cao tuổi Việt Nam.

Thực hiện theo lời căn dặn của Chủ tịch Hồ Chí Minh: “Người cao tuổi là của quý vô giá của dân tộc, của Nhà nước”, trong những năm qua, Đảng và Nhà nước luôn quan tâm, coi trọng công tác chăm sóc người cao tuổi để người cao tuổi được chăm sóc trong điều kiện tốt nhất, được tiếp cận thông tin, sống vui, sống khỏe, sống hạnh phúc và phát huy “vốn quý của dân tộc”.

Kể từ khi Liên hợp quốc khởi xướng Ngày Quốc tế Người cao tuổi 1/10, Việt Nam là một trong số các nước đã hưởng ứng ngay từ đầu với các chủ trương thiết thực, mà đã được Liên hợp quốc đánh giá cao. Đảng, Nhà nước và toàn xã hội đã quan tâm đến Ngày Quốc tế Người cao tuổi hằng năm bằng những việc làm thiết thực, cụ thể. Đồng thời, Chính phủ đã ban hành Quyết định số 544-CP, lấy tháng 10 hằng năm là Tháng hành động vì Người cao tuổi Việt Nam.

Đạo lý “kính lão trọng thọ” của dân tộc Việt Nam trải qua ngàn đời không chỉ là phong tục, mà là một chuẩn mực văn hóa của mỗi gia đình; là tình cảm và trách nhiệm, nguyên tắc nhân văn trong tổ chức đời sống xã hội Việt Nam. Nhìn lại lịch sử để thấy, từ Hội nghị Diên Hồng tiếng nói của các bô lão đã trở thành biểu tượng của ý chí giữ nước, của sự đồng thuận quốc gia và sức mạnh toàn dân tộc. Đến trải qua 2 cuộc kháng chiến trường kỳ của dân tộc là chống Pháp và chống Mỹ, nhiều người cao tuổi đã trực tiếp tham gia cách mạng, bảo vệ cơ sở, nuôi giấu cán bộ, động viên con cháu lên đường nhập ngũ chiến đấu vì Tổ quốc. Qua đó đóng góp công, sức, của cho tiền tuyến. Nhiều người bà, người mẹ tiễn biệt con, cháu ra đi cứu nước. Bà Mẹ Việt Nam anh hùng đã trở thành biểu tượng bất tử của lòng yêu nước vô bờ bến và đức hy sinh thầm lặng nhưng vĩ đại. Họ là những người bà, người mẹ đã hiến dâng những người con ruột thịt, người chồng thân yêu nhất cho sự nghiệp giải phóng dân tộc và bảo vệ Tổ quốc.

Đến khi đất nước hòa bình, nhiều thế hệ người cao tuổi tiếp tục lao động, sản xuất, xây dựng quê hương, tham gia công tác xã hội như lời Chủ tịch Hồ Chí Minh lúc sinh thời từng nói: “Tuổi cao chí khí càng cao”. Chỉ cần còn sức khoẻ, sự minh mẫn là còn cống hiến. Nhiều già làng, trưởng bản, trưởng ban công tác mặt trận tại khu dân cư, các thương bệnh binh là người cao tuổi không chỉ giáo dục con cháu trong gia đình-tế bào của xã hội, mà còn góp phần nuôi dưỡng, giữ gìn khối đại đoàn kết, giáo dục truyền thống và bảo tồn các giá trị văn hóa tại khu dân cư, thôn, ấp, xóm, bản. Nhiều chương trình khuyến học, xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh góp phần xây dựng, biến “mỗi gia đình là một pháo đài” trong bảo vệ an ninh trật tự, phòng chống ma tuý, tệ nạn xã hội tại khu dân cư. Trong lúc đất nước nguy nan, cao điểm của đại dịch Covid-19 (thời điểm Việt Nam vẫn chưa có vaccine tiêm phòng Covid-19), hàng ngàn y bác sĩ, nhân viên y tế đã gác lại tuổi già, cuộc sống cá nhân, viết đơn tình nguyện xông pha vào tuyến đầu chống dịch giữa tâm dịch Bắc Giang (nay là Bắc Ninh). Họ là tấm gương sáng cho con cháu noi theo.

Trải qua 85 năm kể từ ngày Chủ tịch Hồ Chí Minh kêu gọi các bậc phụ lão tham gia sự nghiệp cứu nước, đến nay vai trò lịch sử của người cao tuổi ngày càng được tôn vinh, ngày càng cống hiến nhiều hơn vào sự nghiệp cách mạng do Đảng lãnh đạo.

Theo thống kê, hiện cả nước có khoảng 17 triệu người cao tuổi, trong đó hơn 9 triệu người cao tuổi vẫn trực tiếp tham gia lao động, sản xuất kinh doanh, tích cực tham gia xây dựng hệ thống chính trị các cấp và thúc đẩy quản trị quốc gia, quản trị địa phương; tham gia tích cực vào các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, nhất là trong việc xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh, bảo vệ an ninh trật tự, hòa giải ở cơ sở, bảo tồn và phát huy các giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc, các giá trị tốt đẹp của tôn giáo, tín ngưỡng dân tộc, giáo dục đạo đức, lối sống và truyền thống yêu nước của các thế hệ.

Tuy nhiên, tốc độ già hóa dân số đang diễn ra nhanh chóng, mang đến nhiều cơ hội song cũng tạo ra không ít khó khăn thách thức. Đất nước muốn bứt tốc tăng trưởng 2 con số phải có nguồn nhân lực chất lượng cao. Trong đó có một bộ phận nằm ở người cao tuổi, đó là những chuyên gia, nhà khoa học hàng đầu trong các lĩnh vực. Dù nghỉ công tác ở vị trí quản lý song với sức khoẻ, sự tận tâm cống hiến họ vẫn tích cực tham gia vào nghiên cứu khoa học, đóng góp vào quá trình phát triển kinh tế - xã hội, góp phần xây dựng đất nước. Nếu biết tận dụng, phát huy thì đây là những nguồn lực quan trọng đưa đất nước vững bước trong kỷ nguyên mới.

Vì thế phát triển “kinh tế bạc”, đáp ứng nhu cầu, phát huy tiềm năng và đóng góp của người cao tuổi, tạo động lực quan trọng góp phần phát triển kinh tế đất nước là xu thế tất yếu trong bối cảnh hiện nay. Nhất là, theo dự báo đến năm 2036 Việt Nam sẽ trở thành nước có dân số già. Hiện nay, hơn 13% dân số là người từ 60 tuổi trở lên và con số này có thể vượt 20% trong vòng chưa đầy 15 năm tới.

Từ thực tiễn kinh nghiệm, nhiều quốc gia như Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Đức thành công trong phát triển “kinh tế bạc” thì người cao tuổi trong nước cần tiếp tục được phát huy kinh nghiệm, tri thức và uy tín để tham gia sản xuất, kinh doanh, dịch vụ phù hợp, chủ động thích ứng với những biến đổi của thị trường, công nghệ và mô hình tiêu dùng mới, góp phần gắn kết vai trò của người cao tuổi với yêu cầu phát triển bền vững.

TS. Trương Xuân Cừ, Phó Chủ tịch Thường trực Trung ương Hội Người cao tuổi Việt Nam, ĐBQH khoá XV từng đặt vấn đề: “Bước vào kỷ nguyên mới, kỷ nguyên hưng thịnh thì trách nhiệm của người cao tuổi phải được nâng lên. Người cao tuổi cần phải được lao động, vận động hợp lý để thể trạng được đảm bảo, để trí tuệ không bị sa sút và tăng thêm thu nhập. Ở kỷ nguyên tới, không thể chỉ mỗi xuất khẩu lao động mà phải xuất khẩu các chuyên gia. Bởi nó là vị thế, danh tiếng, thu nhập cho đất nước”.

Như vậy phát triển “kinh tế bạc” không chỉ là thị trường tiêu thụ hàng hóa mà còn là việc phát huy trí tuệ, kinh nghiệm và nguồn lực của người lớn tuổi để tạo ra tăng trưởng cho xã hội. Điều này phù hợp với Văn kiện Đại hội XIV của Đảng, trong đó xác định người cao tuổi không chỉ là đối tượng thụ hưởng phúc lợi mà còn là một bộ phận của nguồn nhân lực, đồng thời cũng đặt ra mục tiêu chỉ số phát triển con người HDI phấn đấu đạt khoảng 0,8; tuổi thọ trung bình đạt khoảng 75,5 tuổi, trong đó thời gian sống khỏe mạnh tối thiểu là 68 năm, Việt Nam phấn đấu thuộc nhóm 40 quốc gia có chỉ số hạnh phúc cao nhất thế giới.

Tại buổi gặp mặt 85 người cao tuổi toàn quốc trong các phong trào thi đua yêu nước giai đoạn 2021-2026 diễn ra vào chiều 5/6, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nêu rõ: Việt Nam đang già hóa dân số nhanh. Nếu chuẩn bị không tốt, già hóa dân số sẽ tạo áp lực lớn. Nhưng nếu có tầm nhìn đúng, đây sẽ là cơ hội để phát huy nguồn lực kinh nghiệm, tri thức, uy tín và vốn xã hội rất quý báu của người cao tuổi. 

Từ đó, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu, các cấp, các ngành, các địa phương, Hội Người cao tuổi Việt Nam và toàn xã hội tập trung tiếp tục hoàn thiện thể chế, chính sách về người cao tuổi theo hướng đồng bộ, nhân văn, hiện đại và thích ứng với già hóa dân số. Chính sách phải bảo đảm tốt hơn quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của người cao tuổi; đồng thời tạo điều kiện để người cao tuổi tiếp tục phát huy trí tuệ, kinh nghiệm, uy tín và tham gia đóng góp cho xã hội.

Người cao tuổi không chỉ là lực lượng được chăm lo mà còn là nguồn lực quan trọng, tham gia tích cực vào phát triển “kinh tế bạc”, bảo vệ môi trường, giữ gìn văn hóa, xây dựng cộng đồng và hệ thống chính trị ở cơ sở. Những “cây cao bóng cả” đang đóng góp thiết thực vào sự nghiệp phát triển đất nước trong giai đoạn mới vươn mình của dân tộc.