TP Hồ Chí Minh đề xuất cơ chế thương mại hóa sáng kiến từ nghiên cứu khoa học

Phát biểu tại Hội nghị, ông Lâm Đình Thắng - Giám đốc Sở Khoa học - Công nghệ (KHCN) TP Hồ Chí Minh cho biết, thành phố đang xây dựng một đề án được đánh giá là bước tiến quan trọng trong việc thực hiện Nghị quyết 57 của thành phố, thể hiện quyết tâm thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội thông qua khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Cụ thể, Đề án được xây dựng trên nền tảng pháp lý gồm Nghị quyết 57, Nghị quyết số 193 của Quốc hội và Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo ban hành năm 2025. Quá trình xây dựng đề án có sự phối hợp giữa Ban cán sự Đảng Bộ Khoa học và Công nghệ và Ban Thường vụ Thành ủy TP Hồ Chí Minh.

Theo nội dung đề án, TP Hồ Chí Minh tập trung tháo gỡ các “điểm nghẽn” trong quá trình thương mại hóa kết quả nghiên cứu khoa học, đặc biệt là cơ chế tài chính, định giá và giao quyền sở hữu.

Trước hết là cơ chế xác định rõ giá trị tài sản khoa học công nghệ, giúp các đơn vị công lập chủ động đưa kết quả nghiên cứu ra thị trường mà không lo ngại rủi ro pháp lý.

Thứ hai, đề án đề xuất cơ chế vốn đối ứng linh hoạt. Theo đó, phần vốn nhà nước đã đầu tư trước đó sẽ không tính vào tỷ lệ đối ứng ở các giai đoạn tiếp theo, nhằm khuyến khích doanh nghiệp mạnh dạn tham gia phát triển sản phẩm.

Theo ông Lâm Đình Thắng, một điểm mới đáng chú ý là áp dụng chi phí nghiên cứu và phát triển (R&D) làm giá sàn pháp lý trong giai đoạn đầu. Cách tiếp cận này nhằm giảm tâm lý “sợ sai”; đồng thời rút ngắn thời gian đưa sản phẩm khoa học ra thị trường.

Bên cạnh đó, cơ chế giao quyền sử dụng và khai thác kết quả nghiên cứu cũng được đề xuất theo hướng linh hoạt hơn, rút ngắn đáng kể thời gian xử lý thủ tục để phù hợp với nhịp độ của thị trường.

Đề án cũng đề xuất Nhà nước hỗ trợ tối đa 50% kinh phí hoàn thiện sản phẩm, qua đó cùng doanh nghiệp chia sẻ rủi ro trong quá trình phát triển và thương mại hóa công nghệ.

Thực tế cho thấy, quá trình chuyển giao và thương mại hóa kết quả nghiên cứu tại TP Hồ Chí Minh vẫn đang gặp nhiều rào cản. Trong đó, cơ chế định giá và thủ tục giao quyền sở hữu đề tài còn nhiều bất cập; quyền sở hữu kết quả nghiên cứu thường không được trao cho đơn vị trực tiếp đưa sản phẩm ra thị trường.

Bên cạnh đó, tâm lý e ngại rủi ro của một bộ phận cán bộ khi sử dụng ngân sách nhà nước cho hoạt động khoa học công nghệ cũng khiến nhiều dự án chưa được triển khai mạnh mẽ.

Mối liên kết giữa Nhà nước, nhà khoa học và doanh nghiệp – thường được gọi là mô hình “ba nhà” – hiện vẫn thiếu cơ chế đủ mạnh để thúc đẩy hợp tác hiệu quả. Theo các chuyên gia, nếu không sớm tháo gỡ các vướng mắc trên, quá trình chuyển hóa tri thức khoa học thành giá trị kinh tế sẽ tiếp tục bị chậm lại, đồng thời làm giảm hiệu quả đầu tư ngân sách cho khoa học công nghệ.

Trước thực tế đó, TP Hồ Chí Minh khẳng định quyết tâm chủ động thí điểm các cơ chế mới, xác định rõ trách nhiệm và sẵn sàng chịu trách nhiệm trong quá trình triển khai.

Thành phố cũng đặt mục tiêu tiên phong trong những lĩnh vực khó, đồng thời cam kết đồng hành và chia sẻ rủi ro với các tổ chức, cá nhân và doanh nghiệp trong hoạt động đổi mới sáng tạo.