Trách nhiệm của cộng đồng 'đẩy lùi' thông tin sai lệch trên mạng
Khác với người dùng bình thường, các nhà sáng tạo nội dung sở hữu một cộng đồng người theo dõi vô cùng đông đảo. Do đó, mỗi hành động chia sẻ thông tin của họ mang một trọng số và sức ảnh hưởng cực kỳ lớn.
Sáng 7/9, tại TPHCM, Hội nghị KOL toàn quốc lần thứ II năm 2026 (KOL Summit 2026) đã khởi động 2 phiên đối thoại, với các chủ đề "Thông tin sai lệch và khủng hoảng niềm tin" (phiên 1) và "Ảnh hưởng số và tương lai sáng tạo" (phiên 2).
Trách nhiệm của KOL trên nền tảng số
Phát biểu khai mạc tại phiên đối thoại với chủ đề "Thông tin sai lệch và khủng hoảng niềm tin", ông Nguyễn Tất Hồng Dương, Phó Chánh Văn phòng Hiệp hội An ninh mạng quốc gia nhìn nhận, những năm gần đây cộng đồng sáng tạo nội dung (KOL/KOC) ở Việt Nam đã phát triển thành một lực lượng có quy mô lớn, có ảnh hưởng xã hội sâu rộng và có đóng góp ngày càng rõ nét vào nền kinh tế số của đất nước. Cùng với sự phát triển đó, hoạt động của người có ảnh hưởng cũng đang đứng trước những thay đổi lớn về công nghệ, pháp lý và kỳ vọng của xã hội.
"Các KOL, KOC có thể làm được điều mà bất kỳ cơ quan truyền thông nào cũng mong muốn: một câu chuyện có thể chạm tới hàng triệu người, một quan điểm có thể tạo ra thảo luận xã hội, một lời chia sẻ có thể tác động đến suy nghĩ, lựa chọn và hành động của cả một cộng đồng", đại diện Hiệp hội An ninh mạng quốc gia đánh giá.
Theo ông Nguyễn Tất Hồng Dương, yếu tố quyết định chính là mức độ tin cậy của công chúng đối với người truyền tải thông tin. Khi mức độ tin cậy ấy đủ lớn, những người có sức ảnh hưởng trở thành một nguồn tham chiếu của cộng đồng trong việc tiếp nhận thông tin, hình thành nhận thức và đưa ra quyết định.
Vai trò này càng trở nên quan trọng khi chúng ta đang chứng kiến các thông tin sai lệch lan tràn trên mạng xã hội. Do đó, thách thức đặt ra là phải nhận diện cuộc khủng hoảng ấy qua những biểu hiện để đề ra các giải pháp cụ thể.
Ông Thanh nhấn mạnh, hậu quả của thông tin sai lệch và sự mất niềm tin không còn dừng ở một cá nhân hoặc một nhóm mà có thể lan rộng trên quy mô xã hội. Một thông tin sai lệch, khi được thuật toán đưa đến hàng triệu người trong thời gian rất ngắn, có thể tác động đến danh dự cá nhân, hoạt động của doanh nghiệp, thị trường và cả nhận thức xã hội.
Cùng đưa ra quan điểm về chủ đề này, ông Nguyễn Lâm Thanh, Tổng Giám đốc TikTok Việt Nam cho rằng, khác với người dùng bình thường, các KOL chuyên nghiệp sở hữu một cộng đồng người theo dõi vô cùng đông đảo. Do đó, mỗi hành động chia sẻ thông tin của họ mang một trọng số và sức ảnh hưởng cực kỳ lớn.
Theo ông Thanh, nếu một người dùng bình thường chia sẻ một nội dung chưa kiểm chứng về nguồn gốc, nội dung hay bối cảnh tạo ra, sức lan tỏa có thể chỉ dừng lại ở phạm vi hẹp. Thế nhưng, một lượt chia sẻ của một KOL có thể nhân rộng sức ảnh hưởng lên gấp hàng chục ngàn, hàng trăm ngàn, thậm chí tương đương với hàng triệu người chia sẻ thông tin.
"Với người dùng bình thường, khi chia sẻ sai thông tin, họ có thể không cần thiết phải sửa sai. Tuy nhiên, đối với các KOL chuyên nghiệp, yêu cầu đặt ra ở trách nhiệm đính chính sai sót", Tổng Giám đốc TikTok Việt Nam nhìn nhận.
Trong thực tế, ngay cả những nhà sáng tạo nội dung chuyên nghiệp cũng có lúc rơi vào tình huống vô tình chia sẻ thông tin không chuẩn xác. Tại thời điểm chia sẻ, họ có thể tin rằng thông tin đó đã được kiểm chứng và hoàn toàn chính xác.
Dù vậy, điểm khác biệt cốt lõi nằm ở hành động tiếp theo. Khi phát hiện ra nội dung đã chia sẻ không còn chuẩn nữa, một KOL chuyên nghiệp bắt buộc phải thực hiện việc đính chính và sửa sai. Đây chính là yếu tố sống còn để phân định một nhà làm nội dung có trách nhiệm với một người dùng mạng xã hội thông thường.
Chia sẻ tại phiên thảo luận, Á hậu Thuý Vân, Hoa hậu Quốc tế 2015 chia sẻ kinh nghiệm về xây dựng thương hiệu cá nhân bền vững của một KOL. Đối với mỗi nhà sáng tạo nội dung trên nền tảng số có hàng triệu người theo dõi, vì vậy cần xây dựng hình ảnh thương hiệu cá nhân một cách bài bản, bền vững, nhất là trách nhiệm khi chia sẻ thông tin. "Nhiều nội dung về sức khỏe, y tế,... rất nhạy cảm, cần sự kiểm chứng từ nhiều nguồn. Chúng ta cần chậm lại đối với các thông tin dạng này để đánh giá hiệu quả và tác động tới cộng đồng", Á hậu Thúy Vân chia sẻ.
Để xây dựng một môi trường mạng tích cực và lành mạnh, nhiều KOL cũng cho rằng cần sự chung tay của rất nhiều bên. Trong đó, người dùng đóng vai trò vô cùng quan trọng bằng cách nâng cao kỹ năng số và tích cực gửi báo cáo (feedback), bình luận phản hồi đến các nền tảng và tài khoản của các nhà sáng tạo để cùng làm sạch không gian số.
Báo chí chính thống là "mỏ neo thông tin" đáng tin cậy
Một trong những rào cản lớn hiện nay đối với cả các KOL là họ không có quyền quyết định cuối cùng về việc nội dung nào là sai sự thật hay vi phạm pháp luật. Bên cạnh đó, kiến thức chuyên môn của mỗi cá nhân cũng có những giới hạn nhất định.
Theo Tổng Giám đốc TikTok Việt Nam Nguyễn Lâm Thanh, trong bối cảnh các thông tin đa dạng, phong phú trên các nền tảng số hiện nay, vai trò xác thực thông tin của các cơ quan quản lý, các chuyên gia và đặc biệt là cơ quan báo chí càng trở nên quan trọng hơn bao giờ hết.
Hiện nay, các tài khoản mạng xã hội của các cơ quan báo chí chính thống được định danh rõ ràng, đóng vai trò như những "mỏ neo thông tin" vững chắc. Đây chính là điểm tựa để các nhà sáng tạo nội dung, các KOL có thể coi đây như một kênh thông tin để tham khảo, từ đó quyết định việc chia sẻ, phân tích hay bình luận những chủ đề nóng đang được xã hội quan tâm nhưng chưa rõ thực hư.
Mặc dù "khủng hoảng niềm tin" vẫn là một chủ đề nóng thường xuyên được thảo luận, thực tế cho thấy tính trách nhiệm của các nhà sáng tạo nội dung tại Việt Nam đã tăng lên rõ rệt trong vòng 3 năm qua. Niềm tin của người dùng đối với không gian mạng hiện nay đã cao hơn trước đây rất nhiều.
Bằng chứng rõ ràng nhất cho sự phục hồi niềm tin này chính là doanh số khổng lồ mà người Việt chi trả cho các hoạt động mua sắm trực tuyến trên không gian mạng thời gian qua. Ông Nguyễn Lâm Thanh cho rằng, vấn đề này khẳng định người tiêu dùng hoàn toàn có niềm tin vào môi trường số, song việc nâng cao cảnh giác và trang bị kỹ năng cho cả người dùng lẫn nhà sáng tạo nội dung để giảm thiểu thông tin sai lệch vẫn luôn là nhiệm vụ cấp thiết.
Về các hành lang pháp lý hiện nay, Đại tá, TS Nguyễn Hồng Quân, Phó cục trưởng Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05, Bộ Công an) cho biết, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Quảng cáo có hiệu lực từ ngày 1/1/2026 lần đầu tiên quy định rõ trách nhiệm của người chuyển tải sản phẩm quảng cáo. Trong khi đó, Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân có hiệu lực từ ngày 1/1/2026 đặt ra yêu cầu mới về việc thu thập, sử dụng dữ liệu của cộng đồng người theo dõi.
Cũng theo đại diện A05, Luật An ninh mạng 2025 có hiệu lực từ ngày 1/7/2026 xác định rõ hơn trách nhiệm của các chủ thể trên không gian mạng, trong đó có các nền tảng số và người tạo nội dung. Nhiều hành lang pháp lý đang cho thấy Nhà nước đang nhìn nhận hoạt động của KOL như một nghề nghiệp thực thụ cần được bảo vệ và tạo điều kiện phát triển.
Với các giải pháp được đại biểu đưa ra trong việc xây dựng các nền tảng số an toàn, xây dựng niềm tin số bền vững, cộng đồng sáng tạo nội dung Việt Nam sẽ tiếp tục khẳng định được chỗ đứng trong nền kinh tế sáng tạo và có đóng góp ngày càng rõ nét hơn cho kinh tế số và đời sống xã hội đất nước.
Sau hai phiên đối thoại, chiều nay Hội nghị KOL toàn quốc lần thứ II năm 2026 sẽ chính thức khai mạc phiên toàn thể, với sự tham dự của đại diện nhiều cơ quan quản lý Nhà nước, hiệp hội, văn nghệ sĩ và người sáng tạo nội dung trên toàn quốc.