Trách nhiệm muộn màng

Đằng sau những sự “rủi ro” vừa qua, có phần từ thiên tai bất khả kháng, nhưng có nhiều phần xuất phát từ sự tắc trách của các cơ quan quản lý. Dĩ nhiên, không ai có thể lường trước được hậu quả do thiên tai gây ra, cũng không thể điều khiển nó để tránh xảy ra những thảm cảnh đáng tiếc. Nhưng nếu một cái cống được đậy nắp, nếu cây xanh được kiểm tra chặt chẽ hơn về nguy cơ gãy đổ… thì sẽ giảm thiểu tối đa thiệt hại trước thiên tai.

Cần nhận thức rõ đô thị là không gian sống tập trung của hàng triệu con người. Bởi vậy sự an toàn của người dân phải được đặt lên trên hết. Các cơ quan chức năng có nhiệm vụ quản lý, duy tu và vận hành hạ tầng kỹ thuật nhằm bảo đảm cho người dân một môi trường sống an toàn. Khi một chiếc nắp cống bị mất, một hố ga lộ thiên, hay một cành cây mục ruỗng không được cắt tỉa, chúng không còn là những hạt sạn nhỏ nhặt trong bức tranh hạ tầng tổng thể. Chúng chính là những chiếc bẫy tử thần chực chờ cướp đi sinh mạng của bất kỳ ai di chuyển trên đường.

Thực tế đáng buồn là quy trình xử lý khủng hoảng ở nhiều nơi đang bị đảo ngược một cách vô lý. Khi một sự việc đau lòng xảy ra, kịch bản quen thuộc thường là dư luận bức xúc, báo chí vào cuộc, các cơ quan chức năng lập đoàn thanh tra, kiểm tra, rồi bắt đầu “cuộc tìm kiếm” xem ai, đơn vị nào phải chịu trách nhiệm. Đơn vị quản lý cây xanh đổ lỗi cho thời tiết biến đổi khí hậu khắc nghiệt, đơn vị quản lý thoát nước phân bua do hạ tầng quá tải hoặc do người dân tự ý mở nắp cống để thoát nước nhanh. Những sợi dây rút kinh nghiệm cứ dài vô tận từ năm này qua năm khác, còn nỗi đau của những gia đình mất đi người thân thì không gì bù đắp nổi.

Dù có phân định rạch ròi được trách nhiệm, thì cũng chỉ là hành động mất bò mới lo làm chuồng. Nguyên nhân sâu xa, cốt lõi của hiện trạng này bắt nguồn từ tư duy quản lý mang tính đối phó và sự thiếu trách nhiệm, thờ ơ, vô cảm trong thực thi công vụ.

Công tác kiểm tra, giám sát hạ tầng thường bị xem nhẹ, làm qua loa cho có hình thức để đối phó với các đợt kiểm tra định kỳ. Một chiếc nắp cống có thể bị hỏng hoặc bị mất nhiều ngày nhưng không có biển cảnh báo, không có rào chắn hay đèn tín hiệu vào ban đêm. Một cái cây già cỗi bị mục rỗng bên trong vẫn tồn tại mà không được khảo sát, đánh giá kỹ lưỡng về mức độ an toàn.

Để thay đổi triệt để thực trạng này, tư duy quản lý đô thị cần phải chuyển dịch mạnh mẽ từ “chữa cháy” sang tư thế phòng ngừa chủ động. Trách nhiệm phải được đề cao và định hình ngay từ khi sự việc chưa xảy ra, thông qua việc minh bạch hóa và phân định rõ ràng thẩm quyền quản lý. Mỗi mét đường, mỗi gốc cây, mỗi miệng cống đều phải có một đơn vị hoặc cá nhân cụ thể chịu trách nhiệm quản lý trực tiếp. Không thể chấp nhận tình trạng “cha chung không ai khóc” hay sự chồng chéo giữa các bên để khi xảy ra tai nạn thì đùn đẩy trách nhiệm cho nhau.

Cần luật hóa các quy định về việc thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng trong quản lý đô thị. Những trường hợp thiếu trách nhiệm, vi phạm quy định, để xảy ra nguy cơ đe dọa an toàn xã hội cần được xử lý nghiêm, tương xứng với tính chất, mức độ vi phạm và hậu quả gây ra.

Bên cạnh vai trò quyết định của các cơ quan quản lý, người dân cũng cần nâng cao ý thức cộng đồng và trách nhiệm công dân của mình. Khi phát hiện một hố ga mất nắp hay một cây xanh có dấu hiệu nghiêng đổ nguy hiểm, mỗi người không nên thờ ơ đi qua mà cần chủ động đặt vật cảnh báo cho người xung quanh và thông báo ngay cho cơ quan chức năng.

Đã đến lúc các cơ quan quản lý phải từ bỏ tư duy thụ động, ngừng đợi nước đến chân mới nhảy hay mất bò mới lo làm chuồng. Cần siết chặt kỷ cương thực thi công vụ, bởi vì sinh mạng con người là vô giá và không bao giờ có cơ hội để sửa sai hay “làm lại”.