Trăm triệu trái tim hướng về ngày Giỗ Tổ thiêng liêng

“Anh hùng dân tộc, Anh hùng văn hóa”

Cách đây tròn 15 năm, một bộ hồ sơ công phu về tục thờ cúng Vua Hùng do Viện Văn hóa nghệ thuật Việt Nam phối hợp với UBND tỉnh Phú Thọ xây dựng đệ trình lên UNESCO. Những chuyên gia của Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa Liên hợp quốc đã thể hiện sự chú ý đặc biệt đến nội dung cốt lõi: một dân tộc có ý thức cộng đồng trao truyền qua nhiều thế hệ sự tôn thờ Tổ Tiên với đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” hiếm có trên thế giới.

“Sau thời gian chúng ta chỉnh lý hồ sơ, với sự thẩm định nghiêm ngặt của UNESCO khi tổ chức này hai lần trực tiếp kiểm tra thực tiễn tại Phú Thọ, đúng 12 giờ 9 phút ngày 6/12/2012 tại Paris, ‘Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương” đã được vinh danh là Di sản Văn hóa phi vật thể của nhân loại. Một xác nhận quốc tế khẳng định người Việt có chung thủy tổ, có chung nguồn gốc, và trở thành biểu tượng văn hóa đặc sắc tạo nên khối đại đoàn kết kỳ lạ” - ông Phạm Bá Khiêm, nguyên Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Phú Thọ xúc động kể lại với phóng viên Báo Đại đoàn kết.

Trong tâm thức người Việt, đã hàng ngàn năm, mỗi dịp Giỗ Tổ Hùng Vương lại trào dâng cảm xúc thiêng liêng đặc biệt. Cứ mỗi tháng Ba lại hướng về cội nguồn, ai cũng mong trong đời ít nhất một lần đến Đền Hùng thắp nén hương lên bàn thờ tổ tiên trên núi Nghĩa Lĩnh với tấm lòng thành kính nhất. Tri ân Vua Hùng đã khai sơn lập quốc, biết ơn Mẹ Âu Cơ huyền thoại sinh ra nguồn gốc đồng bào Việt, đó là nền tảng căn cốt để cả dân tộc mang dòng máu Lạc Hồng hàng ngàn năm đoàn kết, có truyền thống đấu tranh giữ nước, chiến thắng mọi kẻ thù xâm lược, và nay tiếp tục phát huy sức mạnh nội sinh tiến lên kỷ nguyên phát triển.

Hành trình tự chủ, đoàn kết mang bản sắc Việt từ thuở Văn Lang đã toát lên phẩm giá, cốt cách của một quốc gia vững chãi dù được kiến lập bởi thiết chế quản trị sơ khai. Đồng bào đoàn kết vì chung cội thiêng liêng, đó là khởi nguồn hệ giá trị tinh thần bền vững và độc đáo. Một “mạch nguồn đỏ” chảy suốt ngàn năm kết tinh sức mạnh vô song và nội lực trường tồn vượt mọi giông bão lịch sử.

“Đại Việt sử ký toàn thư”, bộ sử đồ sộ ra đời từ thế kỷ XV lần đầu tiên viết về thời đại Hùng Vương, đã có cơ hội hệ thống hóa các truyền thuyết thành chính sử để khẳng định một thời đại có thật và nêu bật câu chuyện sức mạnh của Sơn Tinh trị thủy, hào khí của Thánh Gióng đánh giặc. Ngọc phả Hùng Vương dưới triều Lê Thánh Tông 1470 đã được xác lập. Đó là ý thức bền chặt bất tử của cộng đồng về tình đoàn kết bởi chung một tổ tông, là hào khí Văn Lang được trao truyền qua bao thế hệ Lạc Hồng. Bộ sử ấy đã thêm một lần xác lập hệ tư tưởng cần có như một “nguồn lực mềm” làm vũ khí vô đối trước mọi cuộc xâm lăng của ngoại bang.

“Nguồn lực mềm” quý báu

Khi cụ Huỳnh Thúc Kháng dâng một thanh gươm quý, một bản đồ Bắc - Trung - Nam, và một lá cờ đỏ lên ban thờ điện Kính Thiên năm 1946, cụ đã cầu mong Vua Hùng phù hộ cho con cháu Lạc Hồng có thêm sức mạnh đánh tan quân giặc khi vận mệnh giang sơn nguy cấp. Biểu tượng Vua Hùng khi ấy đã trở thành biểu tượng sức mạnh cộng đồng. Ai nấy đều ngập tràn ý chí và thề nguyện cùng toàn dân đoàn kết giữ vững non sông, bảo vệ ngọn cờ, để rồi có một chiến thắng trấn động địa cầu từ Điện Biên Phủ. Sắc lệnh số 22/SL ngày 18/2/1946 do Bác Hồ ký cho cả nước nghỉ lễ chính thức ngày Giỗ Tổ, một quyết định có tầm vóc lịch sử thể hiện tôn vinh cội nguồn dân tộc, khẳng định sức mạnh đại đoàn kết toàn dân, đưa giá trị truyền thống hòa quyện sâu sắc vào nền tảng của Nhà nước Việt Nam ngày từ những năm đầu độc lập.

Và khi Bác Hồ chọn Đền Hùng làm nơi gặp gỡ, căn dặn những người lính của đại đoàn quân Tiên Phong trước ngày tiếp quản Thủ đô, Bác đã hàm ý sâu sắc khái quát bốn ngàn năm lịch sử nước Việt từ câu nói bất hủ về công lao dựng nước của các Vua Hùng và trọng trách giữ nước của thế hệ con cháu. Và cũng từ đây, sức mạnh đại đoàn kết của một dân tộc có tổ có tông đã tạo bản hùng ca non sông thống nhất.

Núi Nghĩa Lĩnh, nơi có bức đại tự “Cao sơn cảnh hạnh” nhắc nhở con cháu Tiên Rồng muôn đời tạc nhớ Vua Hùng đức lớn mà đồng lòng hướng về. Đền Hùng, nơi có mồ miếu Tổ Tiên để mỗi nén hương con cháu Lạc Hồng dâng lên thấm hiểu “Mộc bản thủy nguyên” là cây có cội, nước có nguồn. Mỗi dịp mùng Mười tháng Ba, từ nơi hội tụ hồn thiêng sông núi và từ thẳm sâu ký ức lịch sử dân tộc có chung ngày Giỗ Tổ, mỗi người Việt lại được đánh thức tình cảm, được bồi đắp tinh thần dân tộc. Có nhà văn hóa đã khẳng định rằng con cháu Lạc Hồng bởi được uống nước mát từ mạch nguồn linh thiêng Hùng Vương mà có được sức mạnh riêng có. Mạch nguồn ấy mỗi dịp Giỗ Tổ lại được khơi trong.

Tín ngưỡng quý báu này không phải là một tôn giáo, mà vẫn ngàn đời lan tỏa. Theo nhà văn hóa Phạm Bá Khiêm, hiện cả nước có gần 1.500 di tích thờ Hùng Vương (tài liệu cũ ghi 1414 di tích), riêng Phú Thọ có 407 di tích, và mỗi năm có tới 7-8 triệu lượt đồng bào và kiều bào hành hương về núi Nghĩa Lĩnh. Ngày Quốc Tổ Việt Nam toàn cầu chỉ hơn 10 năm qua đã lan tỏa tới 50 quốc gia và vùng lãnh thổ. Không gian diễn xướng thờ cúng Hùng Vương đã trở nên rộng khắp. Một “nguồn lực mềm” được nuôi dưỡng mãnh liệt, luôn sẵn sàng chuyển hóa thành động lực chiến lược nâng tầm cho cả nước bứt phá, cho giang sơn vươn mình trong kỷ nguyên phát triển mới.

Dòng người hành hương của 54 dân tộc anh em là “con một nhà” hướng về Đất Tổ chưa bao giờ ngừng lại. Hương khói Nghĩa Lĩnh cũng chưa bao giờ tắt. Và hàng chục năm qua luôn có một nguyên thủ sẵn sàng đội mưa cùng đồng bào lên Đền thắp hương ngày chính Giỗ. Nuôi dưỡng ý thức cộng đồng về một di sản nhân loại luôn được chăm lo, trao truyền, hun đúc, và Lễ hội Đền Hùng hằng năm được tổ chức mẫu mực, thành kính chính là cách nuôi dưỡng phần hồn đặc sắc này.

Nói như nhà nghiên cứu văn hóa nổi tiếng, PGS.Tiến sĩ Bùi Hoài Sơn, rằng Lễ hội Đền Hùng chính là một biểu hiện cụ thể của tinh thần yêu nước và đoàn kết. Khi cả nước hướng về Tổ Tiên chung, mọi người dân Việt Nam dù có khác biệt trong ý thức hệ, tôn giáo, vùng miền, dân tộc… vượt qua cả thời gian, đều có chung một ý thức về tinh thần dân tộc. Để từ đó gắn kết với nhau hơn, giúp chúng ta vượt qua mọi khó khăn, chiến thắng mọi kẻ thù. Yêu nước và đoàn kết đã tạo nên sức mạnh văn hóa để chúng ta xây dựng, gìn giữ, bảo vệ và phát triển đất nước đến ngày hôm nay.

Vẫn một hào khí Văn Lang, có văn hóa là nền tảng, cả nước kiên định chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng hiện đại và tự chủ. Thời đại công nghệ và chuyển đổi số, cả nước tinh gọn bộ máy hành chính và vận hành chính quyền địa phương hai cấp, có kỷ cương thượng tôn, có lợi ích dân tộc làm trọng, có “nguồn lực mềm” văn hóa đoàn kết mà Tổ Tiên truyền lại, có đồng bào nhận thức sâu sắc về cội nguồn, chắc chắn cán đích mọi chỉ tiêu của Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV đã đề ra.