Triển lãm Mỹ thuật Việt Nam 2015: Tên mới, 'chất' có mới?

Một số tác phẩm trưng bày tại Triển lãm Mỹ thuật Việt Nam 2015.

Tác phẩm có sự “tĩnh lại”…

Trước đó, triển lãm định kỳ này có tên gọi là Triển lãm Mỹ thuật toàn quốc. Phát động từ tháng 4 đến 9/2015, Triển lãm Mỹ thuật Việt Nam 2015 (TLMTVN 2015) đã nhận được đã nhận được 4.076 tác phẩm của 2.002 tác giả ở 63 tỉnh, thành phố gửi tham dự. Hội đồng nghệ thuật (HĐNT) đã tuyển chọn 409 tác phẩm của 407 tác giả để trưng bày, trong đó 38 tác phẩm xuất sắc đã được chọn trao giải thưởng.

Đây cũng là một điểm thay đổi lớn khi BTC đã giảm gần một nửa các tác phẩm, tác giả tham gia trưng bày so với mọi năm. Đơn cử, lần tổ chức gần đây nhất năm 2010, số lượng tác phẩm chọn lọc trưng bày 836 tác phẩm của 735 tác giả.

Lý giải về việc này, họa sĩ Vi Kiến Thành (Cục trưởng Cục Mỹ thuật, Nhiếp ảnh và Triển lãm, Trưởng BTC Triển lãm Mỹ thuật Việt Nam 2015) cho biết: Việc chọn lọc trưng bày nhằm nâng cao chất lượng triển lãm Mỹ thuật Việt Nam. Số lượng tác phẩm trưng bày ít, đồng nghĩa với việc trưng bày sẽ thưa, thoáng hơn, đảm bảo không gian cho tác phẩm, tránh bày quá nhiều trong một không gian hẹp.

Ngoài ra, về khía cạnh chất lượng nghệ thuật các tác phẩm trưng bày tại TLMTVN 2015, họa sĩ Vi Kiến Thành cũng nhận định là đang có sự “tĩnh lại” ở việc sáng tác các tác phẩm. Cụ thể, trải qua thời gian và tác động xã hội, cái mới dần trở nên quen thuộc, trong khi các nhân tố trẻ chưa thực sự được định hình.

Giai đoạn này, bản thân mỗi nghệ sĩ dường như đều có độ lùi cần thiết để nhìn lại con đường đã qua, cũng như có sự tĩnh tâm để sáng tác, tạo nên những tác phẩm có giá trị.

Nghệ thuật mới vẫn chưa nhiều đất diễn

Bên cạnh việc giảm về tác phẩm trưng bày, thì với các tác phẩm, loại hình mỹ thuật mới vốn đã “hiếm” xuất hiện tại các Triển lãm Mỹ thuật quy mô toàn quốc ở lần tổ chức này cũng không có nhiều đột phá về số lượng. Cụ thể, các loại hình sắp đặt, video art, performance art (nghệ thuật trình diễn)... số lượng vẫn hết sức khiêm tốn, trong video art có 7 tác phẩm gửi đến, trình diễn cũng có 8 tác phẩm.

Theo nhà phê bình mỹ thuật Bùi Mai Hương: Cũng với cách tổ chức này, các hình thức nghệ thuật mới như sắp đặt, trình diễn, video art, phần lớn thuộc thế hệ trẻ (đã xuất hiện ở Việt Nam từ thập niên 90 và ngày càng phát triển sau năm 2000) cũng khó có điều kiện để tham dự. Không gian, ánh sáng và một số yêu cầu khác đều khó khả thi.

“Những người theo đuổi các hình thức nghệ thuật mới này tìm cho mình những sân chơi riêng, những cách xuất hiện riêng. Triển lãm MTTQ dường như vẫn chỉ dành cho các hình thức truyền thống như hội hoạ, đồ họa, điêu khắc giá vẽ. Tất nhiên, một vài tác phẩm sắp đặt hi hữu được lựa chọn đặt vào đây, nhưng xem ra vẫn lạc lõng, không đúng chỗ” - bà Hương cho hay.

Về điều này, ngay cả Trưởng ban tổ chức TLMTVN cũng thừa nhận: “Bản thân các nghệ sĩ cũng còn sự e dè, dường như vì quan niệm rằng triển lãm vẫn là một sân chơi truyền thống...”.

Ngoài ra, địa điểm tổ chức Triển lãm cũng nhận được nhiều ý kiến trái chiều khi nhiều ý kiến cho rằng việc chỉ tổ chức tại gần như duy ở ở địa điểm Trung tâm Triển lãm VHNT Việt Nam (Hà Nội) là quá đơn điệu (chỉ có năm 1980 được tổ chức tại nhà triển lãm Giảng Võ). Cũng theo BTC tiết lộ, năm 2016 sẽ xây dựng một trung tâm triển lãm quy mô tại Đông Anh (Hà Nội). Hy vọng Triển lãm Mỹ thuật Việt Nam năm 2020 sẽ có một trung tâm trưng bày khang trang, rộng rãi hơn.

Thành phần HĐNT có đổi mới

Tuy vậy, TLMTVN 2015 cũng ghi nhận những sự thay đổi lớn. Sau những ý kiến đóng góp của các chuyên gia Mỹ thuật đưa ra trước đó về HĐNT danh sách đã bổ sung nhiều gương mặt có “nghề” hơn so với mọi năm. Bởi theo “truyền thống” thì HĐNT chủ yếu là những người đứng đầu ngành từ bộ, cục, văn phòng cho đến viện, trường, bảo tàng… giỏi quản lý hơn giỏi nghề.

Hơn thế, HĐNT năm nay có sự góp mặt của các thành viên trẻ là những nghệ sĩ sáng tác tốt, đoạt nhiều giải thưởng và kinh nghiệm tham gia các HĐNT lớn. Cũng lần đầu tiên HĐNT có thành phần là nhà phê bình mỹ thuật như Phan Cẩm Thượng, họa sĩ Nguyễn Nghĩa Phương, nhà điêu khắc Lê Văn Lạng. Đặc biệt, tại triển lãm ngoài các hoạt động trưng bày sẽ, BTC sẽ thực hiện 4 cuộc tọa đàm với nội dung xoay quanh những vấn đề mà nghệ sĩ, công chúng quan tâm.

Cụ thể, ngày 11/12 có hội thảo “Vai trò cá nhân của nghệ sĩ trong sáng tác mỹ thuật”; ngày 15/12, hội thảo “Sáng tác đồ họa trong nước và quốc tế giai đoạn hiện nay”; ngày 21/12, hội thảo “Thị trường Mỹ thuật và sự phát triển các mô hình giám tuyển của Việt Nam từ đầu thập niên 90 đến nay”; ngày 22/12, hội thảo “Nghệ thuật - Bản sắc văn hóa trong thời đại số”.

Tại TLMTVN 2015 cũng đã có những tác phẩm được ghi nhận là thông qua ngôn ngữ nghệ thuật “kể” lại ấn tượng những câu chuyện thời đại. Đơn cử như tác phẩm mang như các yếu tố tín ngưỡng, tôn giáo trong “Lên đồng” của Trần Quốc Giang, “Đức tin” của Võ Việt Dũng; hay câu chuyện công nghệ khiến con người thờ ơ với cuộc sống trong “Tuổi teen” của Phạm Hồng Như. Triển lãm cũng xuất hiện nhiều tác phẩm về chủ đề biển đảo, những vấn đề tiêu cực, tham nhũng...

Bên cạnh những gương mặt lão thành, kì cựu như họa sĩ Phan Kế An, Trần Huy Oánh, Đinh Trọng Khang, Lê Thị Kim Bạch… sự hiện diện của các loại hình nghệ thuật đương đại với các tác giả trẻ tại triển lãm cũng đang kỳ vọng sẽ mang đến một “làn gió” gần gũi hơn với công chúng.

Tại Lễ khai mạc diễn ra vào ngày 9/12 Ban tổ chức sẽ tiến hành trao giải cho 38 tác phẩm xuất sắc nhất gồm 2 huy chương Vàng; 4 huy chương Bạc; 12 huy chương Đồng; 20 giải Khuyến khích. Ngoài ra còn có 5 Giải thưởng đồng hạng của Hội Mỹ thuật Việt Nam trao tặng.