Triển vọng mới cho cây chuối Việt
Chuối hiện là cây ăn trái được đánh giá cao trong nhóm hàng xuất khẩu lớn của ngành nông nghiệp. Với nhu cầu tăng mạnh trên toàn cầu và tiềm năng sản xuất dồi dào trong nước, nhiều người kỳ vọng, giá trị xuất khẩu chuối hoàn toàn có thể chạm mốc 1 tỷ USD trong tương lai gần.
Nông dân phấn khởi cho vụ mới
Ông Nguyễn Văn Ngoan, xã Mã Đà (tỉnh Đồng Nai) chia sẻ, cách đây hai năm, gia đình ông là hộ trồng chuối cấy mô đầu tiên của xã, với 3ha thay thế cho cây xoài. Nhờ tận dụng nguồn nước từ hồ Trị An, vụ vừa qua, vườn chuối của gia đình ông cho sản lượng 150 tấn, giá bán tại vườn 14 nghìn đồng/kg, ông Ngoan đã có doanh thu hơn 2 tỷ đồng, trừ chi phí ông thu về khoảng 1,2 tỷ đồng.
Tại “thủ phủ chuối” Trảng Bom, vụ chuối năm 2025 thương lái toả khắp các nhà vườn mua giá cao, có lúc lên tới 18 nghìn đồng/kg chuối loại 1. Bà Tằng Há Mùi – người trồng chuối xã Bàu Hàm cho biết, những năm trước giá khoảng 10 nghìn/kg nhưng vụ này chuối bán ra với giá cao, bà con rất vui, đời sống được nâng lên. Nhờ vậy, gia đình có thêm tích lũy để tiếp tục trồng, phát triển cho vụ mùa mới.
Theo Cục Thống kê tỉnh Đồng Nai, sản lượng chuối năm 2025 của tỉnh cung cấp cho các thị trường hơn 400 nghìn tấn, tăng gần 33 nghìn tấn so với cùng kỳ năm trước. Nguyên nhân được cho là từ năm 2024 đến nay, giá chuối luôn ở mức tốt, trung bình mỗi ha cho lợi nhuận từ 300 – 400 triệu đồng/ha. Do đó, người nông dân dần chuyển đổi từ cây kém hiệu quả sang trồng chuối.
Ông Bùi Văn Toản - xã Bình Giã, TPHCM (tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu cũ) cho hay, gia đình ông có hơn 2ha đất, trước đây phần lớn diện tích được trồng ngô phục vụ cho các nhà máy chế biến thức ăn gia súc, phần đất còn lại trồng cây điều. Tuy nhiên, giá bán từ các sản phẩm cây truyền thống không ổn định, thu nhập không cao, có vụ phải bù lỗ. Năm 2021, ông Toản chuyển sang trồng chuối, vụ đầu trồng thử nghiệm 1/3 số đất, cho thu nhập tốt. Đến năm 2023, ông Toản chuyển toàn bộ diện tích sang trồng chuối. “Ba năm nay, trồng chuối cho thu nhập ổn định, 2ha chuối trừ đi chi phí thu về khoảng 600 triệu đồng. Bên cạnh đó, tôi còn tận thu được các phụ phẩm khác như lá chuối làm thức ăn cho cá, thân chuối làm thức ăn cho heo, bò” - ông Toản chia sẻ.
Chuối cấy mô được nghiên cứu bằng phương pháp nuôi cấy mô trong phòng thí nghiệm, tạo ra cây con đồng đều, phát triển nhanh, chất lượng cao, có thể phục vụ cho xuất khẩu. Ông Toản cho biết, nhờ hiệu quả kinh tế vượt trội, dễ chăm sóc, ít chi phí, nhiều hộ trong xã đã dần chuyển sang trồng chuối này. Chuối thành phẩm của người dân được thu mua xuất khẩu sang Nhật Bản, Trung Quốc, Hàn Quốc, các nước châu Âu... Đặc biệt, ông Toản và các hộ trồng chuối trong vùng khá yên tâm bởi thị trường đã mở rộng, đa dạng hơn nên sản phẩm làm ra được bao tiêu, có khi không có chuối để bán.
Tháo nút thắt về chính sách
Ông Nguyễn Quốc Mạnh - Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho biết, chuối là một trong 14 cây ăn trái chủ lực của Việt Nam. Năm 2024, chuối đạt kim ngạch xuất khẩu 380 triệu USD, đứng thứ 4 trong nhóm trái cây xuất khẩu lớn của Việt Nam. Năm 2025, diện tích chuối cả nước đạt trên 163.000ha, với sản lượng khoảng 2,75 triệu tấn.
Trong khi đó, PGS.TS Lê Quốc Doanh - nguyên Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn (cũ), Chủ tịch Hội Làm vườn Việt Nam cho hay, năm 2022, Bộ đã ban hành Đề án phát triển cây ăn quả chủ lực, trong đó xác định chuối là một trong những mặt hàng trọng tâm. Ông Doanh đánh giá, dư địa phát triển của sản phẩm chuối vẫn còn lớn, nhưng đồng thời cũng đặt ra yêu cầu phải rà soát lại từng loại cây trồng một cách bài bản hơn. “Không riêng gì chuối mà nhiều nhóm cây khác như cây có múi, dứa hay các loại cây ăn quả nhiệt đới đều cần được đánh giá lại về tiềm năng, hiệu quả kinh tế, khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu, dịch bệnh và yêu cầu thị trường” - ông Doanh nhấn mạnh.
Bên cạnh tiềm năng lớn, theo ông Doanh ngành chuối Việt Nam đang đối mặt với thách thức không nhỏ từ bệnh héo vàng lá chuối, còn gọi là bệnh Panama. Đây là căn bệnh do nấm Fusarium oxysporum f. sp. cubense gây ra, tồn tại lâu dài trong đất, xâm nhập qua rễ, làm tắc nghẽn mạch dẫn của cây, gây vàng lá, héo rũ và chết cây.
Ngoài giải pháp kỹ thuật, Chủ tịch Hội Làm vườn Việt Nam đề nghị, cần hoàn thiện cơ chế chính sách được xem là yếu tố then chốt để ngành chuối phát triển bền vững. Hiện Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang gấp rút sửa đổi Thông tư 17/2019/TT-BNNPTNT theo hướng điều chỉnh lại danh mục cây trồng chính, nhằm mở rộng cơ chế tự công bố lưu hành giống đối với một số cây trồng có giá trị kinh tế cao. Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Nguyễn Quốc Mạnh cho rằng, việc sửa đổi Thông tư 17 không chỉ mang tính kỹ thuật pháp lý, mà còn nhằm tháo gỡ những điểm nghẽn đã bộc lộ trong thực tiễn. Cơ chế quản lý chặt chẽ hiện nay giúp bảo đảm chất lượng giống cho các cây trồng ảnh hưởng lớn đến an ninh lương thực, nhưng lại làm chậm quá trình thương mại hóa giống ở nhiều ngành hàng mới, trong đó có chuối.
“Điều chỉnh danh mục cây trồng chính sẽ giúp phân loại phù hợp hơn, cho phép một số cây không nhất thiết phải áp dụng cơ chế quản lý quá chặt, qua đó tạo điều kiện để giống tốt sớm đến tay người sản xuất, nâng cao hiệu quả và thu nhập” - ông Mạnh đánh giá.
