Từ 1/7, thao túng dữ liệu mạng xã hội bị coi là vi phạm Luật Hình sự

Thượng tá Ngô Đức Thắng- Phó Cục trưởng Cục Pháp chế và Cải cách hành chính, tư pháp (Bộ Công an) cho biết, Luật Hình sự sửa đổi toàn diện các quy định về loại trừ trách nhiệm hình sự, tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự, miễn trách nhiệm hình sự và miễn hình phạt theo hướng bảo đảm tính công bằng, nhân đạo, đồng thời khuyến khích đổi mới sáng tạo và khắc phục hậu quả vi phạm. Ngoài ra, luật bổ sung cơ chế loại trừ trách nhiệm hình sự đối với rủi ro khách quan trong nghiên cứu, thử nghiệm, áp dụng mô hình sản xuất, kinh doanh mới; bảo vệ người thực hiện nhiệm vụ vì lợi ích chung và lực lượng chức năng khi thực hiện đúng quy trình nghiệp vụ.

Luật cho phép tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự đối với một số hành vi gây thiệt hại kinh tế nhưng không vì động cơ vụ lợi, tạo điều kiện để người vi phạm khắc phục hậu quả, bồi thường thiệt hại và được xem xét miễn trách nhiệm hình sự hoặc miễn hình phạt.

Đáng chú ý, luật đề xuất hình sự hóa nhiều hành vi mới liên quan đến bí mật thương mại, tài trợ khủng bố, phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt, khai thác thủy sản bất hợp pháp, đưa người di cư trái phép, mua bán thai nhi, vi phạm trong lĩnh vực ngân hàng, bảo hiểm, môi trường. Trong lĩnh vực công nghệ số, dự thảo cũng bổ sung các hành vi như gián điệp mạng, khủng bố mạng, phát tán deepfake, lừa đảo trên sàn giao dịch ảo, thao túng dữ liệu mạng xã hội, rửa tiền bằng tiền điện tử, xâm phạm cơ sở dữ liệu quốc gia và sử dụng trí tuệ nhân tạo để thực hiện hành vi phạm tội.

Luật Hình sự bỏ hình phạt tử hình đối với 8 tội danh bao gồm: Tội hoạt động nhằm lật đổ chính quyền nhân dân (Điều 109); Tội gián điệp (Điều 110); Tội phá hoại cơ sở vật chất – kỹ thuật của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (Điều 114); Tội sản xuất, buôn bán hàng giả là thuốc chữa bệnh, thuốc phòng bệnh (Điều 194); Tội vận chuyển trái phép chất ma túy (Điều 250); Tội tham ô tài sản (Điều 353); Tội nhận hối lộ (Điều 354) và Tội phá hoại hòa bình gây chiến tranh xâm lược (Điều 421).

Ngoài ra, sửa đổi, bổ sung quy định tại khoản 1 Điều 63 của Bộ luật Hình sự theo hướng người bị kết án tù chung thân về tội tham ô tài sản, tội nhận hối lộ chỉ có thể được xem xét giảm thời hạn chấp hành hình phạt khi đã chủ động nộp lại ít nhất 3/4 tài sản tham ô, nhận hối lộ. Đồng thời, đã tích cực hợp tác với cơ quan chức năng trong việc phát hiện, điều tra, xử lý tội phạm hoặc lập công lớn.

Luật bổ sung tội sử dụng trái phép chất ma túy (Điều 256a) theo hướng chỉ xử lý hình sự đối với những người sau đây mà tiếp tục sử dụng trái phép chất ma túy: Đang trong thời hạn cai nghiện ma túy hoặc điều trị nghiện các chất ma túy bằng thuốc thay thế; Đang trong thời hạn quản lý sau cai nghiện ma túy; Đang trong thời hạn 2 năm kể từ ngày hết thời hạn quản lý sau cai nghiện ma túy và trong thời hạn quản lý người sử dụng trái phép chất ma túy; Đang trong thời hạn 2 năm kể từ khi tự ý chấm dứt cai nghiện ma túy tự nguyện hoặc điều trị nghiện các chất ma túy bằng thuốc thay thế.

Với các tội sản xuất trái phép chất ma túy (Điều 248), tội mua bán trái phép chất ma túy (Điều 251), luật mới tách khung hình phạt cũ “phạt tù 20 năm, tù chung thân hoặc tử hình” thành 2 khung hình phạt riêng biệt: “20 năm hoặc chung thân” và “chung thân hoặc tử hình”. Điều này nhằm phân hóa rõ hơn mức độ xử lý.

Bên cạnh đó, hai loại chất ma túy Ketamine và Fentanyl được bổ sung vào cấu thành của 5 tội phạm về ma túy, gồm: tội sản xuất trái phép chất ma túy (Điều 248), tội tàng trữ trái phép chất ma túy (Điều 249), tội vận chuyển trái phép chất ma túy (Điều 250), tội mua bán trái phép chất ma túy (Điều 251), tội chiếm đoạt chất ma túy (Điều 252).

Bộ luật Hình sự sửa đổi đã nâng mức khởi điểm của khung hình phạt tù đối với một số tội về môi trường, an toàn thực phẩm, ma túy gồm: Tội gây ô nhiễm môi trường (Điều 235); tội vi phạm quy định về quản lý chất thải nguy hại (Điều 236); tội sản xuất trái phép chất ma túy (Điều 248); tội tàng trữ trái phép chất ma túy (Điều 249); tội vận chuyển trái phép chất ma túy (Điều 250); tội mua bán trái phép chất ma túy (Điều 251); tội tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy (Điều 255) và tội vi phạm quy định về an toàn thực phẩm (Điều 317).

Đồng thời, mức phạt tiền cũng được tăng gấp đôi với các tội phạm trong lĩnh vực sản xuất, kinh doanh thương mại, môi trường, an toàn công cộng và tham nhũng.

Bộ luật sửa đổi bổ sung quy định không thi hành án tử hình đối với người bị kết án mắc bệnh ung thư giai đoạn cuối (Điều 40). Luật cũng bổ sung quy định sau khi có kết luận khỏi bệnh hoặc có kết luận đủ khả năng nhận thức, đủ khả năng điều khiển hành vi, người phạm tội có thể phải chịu trách nhiệm hình sự, tiếp tục chấp hành hình phạt (Điều 49).

Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Hình sự điều chỉnh một số thẩm quyền của toà án nhân dân (TAND) cấp tỉnh về TAND khu vực như sau: Xem xét, quyết định tạm đình chỉ chấp hành án phạt tù; quyết định trưng cầu giám định pháp y, pháp y tâm thần đối với phạm nhân; quyết định áp dụng biện pháp tư pháp bắt buộc chữa bệnh đối với người đang chấp hành án phạt tù.

Ngày 27-6-2025, Bộ trưởng Bộ Công an, Viện trưởng VKSND tối cao, Chánh án TAND tối cao ban hành Thông tư liên tịch số 04/2025/TTLT-BCA-VKSNDTC-TANDTC về phối hợp giữa các cơ quan có thẩm quyền trong hoạt động tố tụng hình sự, quản lý, thi hành tạm giữ, tạm giam và thi hành án hình sự.