Từ festival đến thương hiệu văn hóa Thủ đô

Xây dựng sản phẩm văn hóa

Festival Thăng Long - Hà Nội 2026 với chủ đề “Dòng chảy Di sản - Heritage Flow” diễn ra trong những không gian giàu giá trị lịch sử của Thủ đô, kết nối các loại hình nghệ thuật truyền thống với cách thể hiện đương đại. Sự tham gia của nghệ sĩ, nghệ nhân đến từ nhiều địa phương cùng các nghệ sĩ quốc tế tạo nên không gian giao lưu văn hóa đa chiều, trong đó di sản không chỉ được giới thiệu mà còn được tiếp cận bằng những phương thức mới.

Trong khi đó, Hanoi Jazztival 2026 mở ra một lát cắt khác của đời sống văn hóa Hà Nội. Từ các chương trình biểu diễn đến triển lãm, workshop và hoạt động trải nghiệm, jazz được đặt trong không gian thành phố, tạo cơ hội để công chúng tiếp cận một loại hình âm nhạc mang tính quốc tế. Sự hiện diện của nghệ sĩ quốc tế cùng nghệ sĩ Việt Nam cũng tạo nên những cuộc đối thoại nghệ thuật, qua đó mở rộng không gian giao lưu văn hóa của Hà Nội.

Hai sự kiện có nội dung và ngôn ngữ nghệ thuật khác nhau nhưng cùng cho thấy một hướng đi đáng chú ý: Hà Nội đang từng bước xây dựng những sự kiện văn hóa có bản sắc, kết nối nghệ thuật với công chúng, du lịch và giao lưu quốc tế.

Điều đáng nói, festival ngày nay không chỉ được nhìn như một chương trình biểu diễn diễn ra trong vài ngày. Nếu được tổ chức định kỳ, duy trì chất lượng nghệ thuật, có nhận diện riêng và hình thành cộng đồng công chúng, festival có thể trở thành một sản phẩm văn hóa đặc trưng của thành phố.

Từ góc độ này, Festival Thăng Long - Hà Nội có lợi thế từ chiều sâu hơn 1.000 năm văn hiến, hệ thống di sản phong phú và kho tàng văn hóa truyền thống. Hanoi Jazztival lại có thể khai thác thế mạnh của âm nhạc quốc tế, khả năng kết nối nghệ sĩ và công chúng trong nước với cộng đồng sáng tạo toàn cầu. Hai hướng đi bổ trợ cho nhau, cùng góp phần mở rộng hình ảnh Hà Nội từ một thành phố có bề dày di sản thành một đô thị có đời sống nghệ thuật đa dạng, năng động.

Theo TS Nguyễn Thu Hà - Viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch Việt Nam, một màn trình diễn chỉ tạo hiệu ứng trong đêm diễn chưa đủ để hình thành thị trường. Sản phẩm cần có khả năng được hoàn thiện, định giá, tái tổ chức và tiếp tục bán cho những nhóm khách khác sau festival.

Điều đó cho thấy yêu cầu quan trọng đối với việc phát triển các sự kiện văn hóa hiện nay: từ một chương trình nghệ thuật cần tiến tới một sản phẩm có khả năng vận hành trong thị trường. Khi đó, festival không chỉ tạo ra hiệu ứng truyền thông hay sức hút nhất thời, mà còn phải tạo được giá trị tiếp nối sau khi sự kiện kết thúc.

Để văn hóa tạo động lực phát triển

Tuy nhiên, để một festival trở thành thương hiệu, sức hút của vài đêm diễn là chưa đủ. Điều quan trọng hơn là hệ sinh thái văn hóa, nghệ thuật được hình thành phía sau sự kiện.

NSƯT Quyền Văn Minh - Đại sứ Liên hoan nhạc Jazz quốc tế Hà Nội năm 2026 cho rằng, Hà Nội với vị thế là trung tâm văn hóa của cả nước, nơi hội tụ hơn 1.000 năm văn hiến và lực lượng sáng tạo dồi dào, có nhiều tiềm năng và cơ hội để trở thành điểm đến nghệ thuật quốc tế, trong đó có jazz. Tuy nhiên, để chuyển hóa tiềm năng văn hóa thành động lực kinh tế, việc xây dựng một hệ sinh thái jazz đồng bộ và bền vững là yêu cầu cấp thiết.

Từ câu chuyện của jazz có thể nhìn rộng ra việc phát triển festival tại Hà Nội. Một festival muốn duy trì sức sống cần có nghệ sĩ, công chúng, không gian biểu diễn, hoạt động đào tạo, sáng tác, truyền thông, doanh nghiệp đồng hành và mạng lưới hợp tác quốc tế. Khi những yếu tố này được kết nối, festival sẽ không còn là một sự kiện đơn lẻ mà trở thành điểm hội tụ của một đời sống nghệ thuật.

Cách tiếp cận này có thể được mở rộng sang những lĩnh vực mà Hà Nội có lợi thế như thiết kế, điện ảnh, thời trang, mỹ thuật, nghệ thuật biểu diễn và các ngành công nghiệp sáng tạo. Hà Nội đã được UNESCO ghi danh vào Mạng lưới các thành phố sáng tạo ở lĩnh vực thiết kế từ năm 2019. Đây là nền tảng để thành phố tiếp tục xây dựng những sản phẩm văn hóa có khả năng kết nối sáng tạo với đời sống xã hội và phát triển kinh tế.

Theo TS Nguyễn Thu Hà, sau lễ bế mạc, cần xác định những mối liên kết nào có thể tiếp tục, chương trình nào đủ sức tổ chức định kỳ và sản phẩm nào có khả năng bước vào thị trường. Nếu nghệ nhân chỉ xuất hiện để minh họa, nghệ sĩ nhận thù lao theo từng đêm diễn còn doanh nghiệp dừng ở việc treo logo tài trợ, thì sự hợp tác vẫn chưa đi đến chiều sâu. Cùng với đó, cần xây dựng cơ chế chia sẻ lợi ích minh bạch, bảo đảm quyền tác giả và tạo nguồn thu tương xứng cho người trực tiếp làm ra sản phẩm văn hóa. Công chúng cũng phải được nhìn nhận như một thành phần của hệ sinh thái, bởi nhu cầu mua vé, sử dụng dịch vụ và chi trả cho sáng tạo sẽ quyết định khả năng tồn tại của thị trường.

Nhìn từ Festival Thăng Long - Hà Nội và Hanoi Jazztival, câu chuyện xây dựng thương hiệu văn hóa của Hà Nội vì thế không chỉ nằm ở quy mô hay số lượng sự kiện. Điểm chung của hai sự kiện là cùng tạo ra những không gian để văn hóa hiện diện mạnh mẽ hơn trong đời sống đô thị, đồng thời mở rộng cơ hội kết nối Hà Nội với công chúng và cộng đồng sáng tạo quốc tế. Từ những sự kiện chỉ diễn ra trong vài ngày, mục tiêu lớn hơn là hình thành một đời sống văn hóa sôi động quanh năm, nơi di sản được tiếp nối bằng sáng tạo, nghệ thuật quốc tế tìm thấy không gian giao lưu và du khách có thêm lý do để lựa chọn Hà Nội.