Từ làng nghề tới cụm công nghiệp

46% số làng nghề trong diện điều tra bị ô nhiễm

Số liệu thống kê của Hiệp hội Làng nghề Việt Nam cho thấy, hiện cả nước có 5.400 làng nghề, trong đó 2.000 làng nghề truyền thống, 57 di sản văn hóa phi vật thể quốc gia thuộc loại hình nghề thủ công truyền thống. Các làng nghề đang tạo việc làm cho khoảng 11 triệu lao động tại chỗ, chiếm khoảng 30% lực lượng lao động ở nông thôn và miền núi. Sản phẩm từ các làng nghề đã xuất khẩu đến hơn 160 quốc gia, mang về kim ngạch hơn 2 tỷ USD mỗi năm. Nhiều làng nghề truyền thống tiếp tục phát huy giá trị, góp phần nâng cao đời sống vật chất, tinh thần, xóa đói, giảm nghèo, xây dựng nông thôn mới; trở thành điểm đến hấp dẫn du khách trong nước và quốc tế.

Trong khi đó, theo ông Võ Nguyên Phong - Giám đốc Sở Công thương Hà Nội, TP Hà Nội là địa phương có nhiều làng nghề nhất cả nước, với khoảng 1.350 làng nghề và làng có nghề, trong đó có 327 làng nghề, làng nghề truyền thống. Doanh thu từ các làng nghề của Hà Nội ước đạt hơn 25.000 tỷ đồng mỗi năm, tạo việc làm cho khoảng 800.000 lao động.

Ở một hướng thông tin khác, theo đại diện Hiệp hội Làng nghề Việt Nam, hiện có 46% số làng nghề trong diện điều tra bị ô nhiễm nặng về không khí, nước hoặc đất, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe người dân. Bên cạnh đó, việc thiếu nguồn nhân lực, thiếu hụt đội ngũ kế cận có trình độ, tâm huyết với nghề, thiếu phương thức quảng bá, tiếp cận thị trường phù hợp,... cũng là nguyên nhân khiến các làng nghề lâm vào cảnh đình trệ. Từ đây đặt ra những yêu cầu có tính cấp bách trong việc bảo tồn, tìm cách tháo gỡ khó khăn và tạo sinh khí mới cho những di sản làng nghề để tiếp tục đóng góp cho sự phát triển bền vững của đất nước.

Đồng quan điểm, ông Võ Nguyên Phong - Giám đốc Sở Công thương Hà Nội cho biết, trước đây nhiều cụm công nghiệp (CCN) hình thành từ nhu cầu thực tế của địa phương có làng nghề nên quy mô nhỏ, hạ tầng chưa đồng bộ và nằm xen kẽ trong khu dân cư, gây khó khăn trong quản lý môi trường, phòng cháy chữa cháy và trật tự xây dựng. Sau khi các quy định mới của Chính phủ về quản lý CCN được ban hành, Hà Nội đã hoàn thiện cơ chế quản lý, rà soát quy hoạch và yêu cầu các CCN mới phải bảo đảm đầy đủ hạ tầng kỹ thuật như giao thông nội bộ, cấp thoát nước, xử lý nước thải, chất thải rắn, cấp điện, thông tin liên lạc và các điều kiện bảo vệ môi trường.

Theo định hướng của thành phố, các CCN sẽ phát triển với mục tiêu, xanh, hiện đại, bền vững, sinh thái và thông minh, gắn với thu hút các ngành công nghiệp công nghệ cao, công nghệ xanh và phát thải carbon thấp. Về phát triển CCN, Hà Nội định hướng di dời các cơ sở sản xuất ra khỏi khu dân cư. Và theo quy định, CCN làng nghề phải dành tối thiểu 60% diện tích đất cho các ngành nghề truyền thống; 40% còn lại có thể thu hút các DN khác.

Hệ thống cụm công nghiệp đồng bộ, hiện đại

Giới chuyên gia nêu quan điểm, để phát triển, hình thành hệ thống CCN đồng bộ, hiện đại, trước tiên, các địa phương phải hoàn thiện cơ chế quản lý, ban hành các quy định cụ thể và tăng cường rà soát quy hoạch, bảo đảm phát triển CCN đồng bộ về hạ tầng kỹ thuật, diện tích và điều kiện sản xuất. Các CCN mới phải đáp ứng đầy đủ hệ thống hạ tầng như giao thông nội bộ, cấp thoát nước, xử lý nước thải, chất thải rắn, cấp điện, thông tin liên lạc và bảo đảm yêu cầu về phòng cháy chữa cháy, bảo vệ môi trường.

 Sở Công thương các địa phương tích cực rà soát quy hoạch, thu hồi diện tích đất của các dự án chậm tiến độ, sử dụng kém hiệu quả để bố trí cho các nhà đầu tư có năng lực; đồng thời đẩy nhanh tiến độ thành lập, xây dựng hạ tầng các CCN theo hướng xanh, hiện đại, bền vững, sinh thái và thông minh, gắn với thu hút các ngành công nghiệp công nghệ cao, công nghệ xanh và phát thải carbon thấp.

Theo Chủ tịch UBND TP Hà Nội Vũ Đại Thắng, CCN là mô hình có quy mô nhỏ hơn khu công nghiệp, tập trung thu hút các doanh nghiệp (DN) vừa và nhỏ, DN địa phương, đặc biệt là các cơ sở sản xuất phát triển từ ngành nghề truyền thống. Ông Vũ Đại Thắng nhấn mạnh, phát triển làng nghề và CCN không chỉ tạo mặt bằng sản xuất mà còn góp phần tạo việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân, giúp người lao động ở khu vực nông thôn có thể phát triển kinh tế ngay tại địa phương.

Trong khi đó, theo đại diện Sở Công thương TP Hà Nội, thành phố đã tham mưu quy hoạch tổng thể 198 CCN với diện tích khoảng 7.296 hecta nhằm tạo không gian sản xuất cho công nghiệp và tiểu thủ công nghiệp. Trong thời gian tới, Hà Nội sẽ tiếp tục rà soát quy hoạch, thu hồi diện tích đất của các dự án chậm tiến độ hoặc sử dụng kém hiệu quả để giao cho nhà đầu tư có năng lực, đồng thời đẩy nhanh tiến độ xây dựng hạ tầng các CCN.