Từ nguồn vốn nhỏ, mở sinh kế dưới tán rừng Cao Bồ

Vốn quay vòng trong cộng đồng

Dự án “Xây dựng năng lực thực hiện kế hoạch giảm thiểu tác động của biến đổi khí hậu và huy động nguồn tài chính bền vững để bảo vệ, phát triển rừng, trong đó có thị trường các-bon rừng chất lượng cao”, gọi tắt là Dự án C4G, được UBND tỉnh Hà Giang (cũ) phê duyệt năm 2025.

Sau khi hai tỉnh hợp nhất, UBND tỉnh Tuyên Quang tiếp nhận, chuyển tiếp quản lý và lựa chọn xã Cao Bồ làm địa bàn triển khai. Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Tuyên Quang là chủ dự án, Chi cục Kiểm lâm tỉnh được giao tổ chức thực hiện.

Mục tiêu của C4G là nâng cao năng lực cho cơ quan chuyên môn về thị trường các-bon rừng, từng bước huy động nguồn tài chính bền vững phục vụ bảo vệ, phát triển rừng. Cùng với đó, dự án hỗ trợ người dân xây dựng các mô hình sinh kế phù hợp, góp phần nâng cao thu nhập, giảm nghèo và hạn chế sức ép lên tài nguyên rừng.

Từ tháng 5/2026, dự án bắt đầu triển khai tại Cao Bồ. Qua khảo sát và trao đổi với người dân, 5 nhóm VSLA được thành lập tại các thôn Tát Khao, Tham Còn, Lùng Tao, Tham Vè và Khuổi Luông. Mỗi nhóm có từ 15 thành viên trở lên, tham gia trên tinh thần tự nguyện.

Các thành viên được hướng dẫn xây dựng quy chế, phương pháp quản lý, vận hành nguồn vốn. Đồng thời được trang bị hòm quỹ, khóa, sổ sách và các dụng cụ cần thiết. Đến nay, các nhóm đã cơ bản ổn định tổ chức và thống nhất phương án triển khai mô hình sinh kế.

Khác với hình thức cấp vốn trực tiếp cho từng hộ, nguồn kinh phí của C4G được giao cho các nhóm quản lý công khai, có sự tham gia giám sát của thành viên. Mỗi nhóm được hỗ trợ 100 triệu đồng, tổng nguồn vốn sinh kế quay vòng là 500 triệu đồng.

Đối tượng được ưu tiên vay vốn là những hộ còn khó khăn, có lao động, có nhu cầu phát triển sản xuất và có ý thức bảo vệ rừng. Người vay phải xây dựng phương án sử dụng vốn cụ thể, cam kết đầu tư đúng mục đích và thực hiện các yêu cầu về bảo vệ môi trường.

Mô hình sinh kế được các nhóm lựa chọn là nuôi lợn đen thương phẩm. Nguồn vốn được sử dụng để mua con giống, cải tạo chuồng trại, thức ăn, thuốc thú y, vắc xin và các chi phí hợp lý phục vụ trực tiếp cho chăn nuôi.

Tại hội nghị triển khai hỗ trợ vốn và tập huấn kỹ thuật mới đây, đại diện 5 nhóm VSLA đã nhận kinh phí hỗ trợ. Với người dân vùng cao, khoản vốn được trao đúng lúc, cùng kiến thức sản xuất và cách quản lý rõ ràng, có thể trở thành điểm khởi đầu cho một hướng làm ăn mới.

Ông Đặng Văn Thái, người dân thôn Tham Vè (xã Cao Bồ) được hưởng lợi từ dự án, cho biết: trước đây, nhiều hộ muốn phát triển chăn nuôi nhưng gặp khó khăn về vốn và kỹ thuật. “Nay có nhóm cùng bàn bạc, cùng giám sát, chúng tôi yên tâm hơn. Nếu đàn lợn phát triển tốt, có thu nhập, nguồn vốn lại tiếp tục được quay vòng để hỗ trợ những người khác trong nhóm thì bà con sẽ có thêm động lực để làm ăn, ổn định cuộc sống và cùng nhau giữ rừng.” ông Thái chia sẻ.

Gắn sinh kế với trách nhiệm giữ rừng

Cùng với hỗ trợ vốn, C4G đặt ra những yêu cầu cụ thể về trách nhiệm của người vay đối với rừng và môi trường. Trong quy chế sử dụng vốn, các thành viên phải cam kết không phá rừng, không lấn chiếm đất rừng, không khai thác lâm sản trái pháp luật. Đồng thời thu gom, xử lý chất thải và bảo đảm an toàn sinh học trong chăn nuôi.

Đây cũng là điểm kết nối giữa mô hình sinh kế tại Cao Bồ với mục tiêu lớn hơn của dự án: nâng cao năng lực bảo vệ, phát triển rừng và chuẩn bị điều kiện để địa phương có thể tham gia thị trường các-bon rừng khi đủ hành lang pháp lý.

Theo Chi cục Kiểm lâm tỉnh Tuyên Quang, thị trường các-bon rừng là lĩnh vực mới, có nhiều tiềm năng nhưng cơ sở pháp lý và cơ chế chính sách vẫn đang được xây dựng, hoàn thiện, dự kiến vận hành từ năm 2028.

Ông Đào Duy Tuấn, Chi cục trưởng Chi cục Kiểm lâm tỉnh Tuyên Quang cho biết, việc triển khai Dự án C4G tại Cao Bồ có ý nghĩa quan trọng trong chuẩn bị các điều kiện cần thiết, từ nâng cao năng lực cho cán bộ chuyên môn đến hỗ trợ người dân tiếp cận các mô hình sinh kế gắn với rừng.

Theo ông Tuấn, Tuyên Quang có lợi thế lớn về rừng và đất lâm nghiệp. Việc phát huy giá trị đa dụng của rừng cần được thực hiện đồng thời với bảo vệ rừng và từng bước mở ra những nguồn lực mới, trong đó có tín chỉ các-bon rừng. C4G góp phần chuẩn bị đội ngũ cán bộ có kiến thức, kỹ năng và kinh nghiệm để địa phương chủ động hơn khi hành lang pháp lý được hoàn thiện.

Từ tháng 9/2026, 100 thành viên của 5 nhóm VSLA đã tham gia thảo luận, đóng góp ý kiến về mô hình sinh kế phù hợp với điều kiện của từng nhóm và định hướng phát triển tại địa phương.

Các bước tiếp theo gồm kiểm tra chuồng trại, tập huấn kỹ thuật, cấp vốn, mua con giống, kiểm tra việc sử dụng vốn và theo dõi quá trình chăn nuôi. Những chuồng nuôi đang được sửa sang, chuẩn bị đón những con giống đầu tiên.

Nếu mô hình đạt kết quả, khoản hỗ trợ 100 triệu đồng mỗi nhóm không chỉ tạo thêm thu nhập sau mỗi lứa nuôi mà còn tiếp tục được luân chuyển, giúp thêm thành viên có cơ hội phát triển sản xuất.