Từ quyết tâm "không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng đơn thuần" đến "vì một Việt Nam xanh"

Môi trường giờ đây không chỉ là vấn đề của mỗi quốc gia, mà là vấn đề mang tính toàn cầu của khu vực và thế giới. Ngày Môi trường thế giới (5/6/2026) được Chương trình Môi trường Liên hợp quốc (UNEP) phát động với chủ đề “A Global Call for Climate Action”-“Toàn cầu chung tay hành động vì khí hậu” nhằm kêu gọi các quốc gia, tổ chức và cộng đồng trên toàn cầu hành động mạnh mẽ, đồng bộ và thực chất để bảo vệ môi trường, ứng phó với biến đổi khí hậu và thúc đẩy phát triển bền vững.

Ngày Môi trường thế giới năm nay tiếp tục gióng lên hồi chuông cảnh báo mạnh mẽ khi biến đổi khí hậu, suy thoái hệ sinh thái và mất đa dạng sinh học đang diễn ra với tốc độ ngày càng nhanh, đe dọa trực tiếp tương lai của hành tinh và nhân loại. Trong thông điệp nhân Ngày Môi trường thế giới 2026, Tổng Thư ký Liên hợp quốc António Guterres nhấn mạnh, cuộc khủng hoảng môi trường hiện nay không chỉ được thể hiện qua nhiệt độ toàn cầu gia tăng mà còn qua tình trạng ô nhiễm không khí, suy thoái đất đai, hệ sinh thái bị phá vỡ và sự suy giảm nghiêm trọng của đa dạng sinh học. Những tổn thất này đang tác động trực tiếp đến sức khỏe con người, phá hủy nhà cửa, sinh kế và làm gia tăng nguy cơ mất an ninh lương thực tại nhiều khu vực trên thế giới. Thế giới hiện đang tiến gần tới ngưỡng nhiệt độ tăng 1,5 độ C so với thời kỳ tiền công nghiệp – giới hạn được xem là then chốt để tránh những hậu quả nghiêm trọng nhất của biến đổi khí hậu.

Bởi vậy, theo người đứng đầu Liên hợp quốc: Mỗi phần nhỏ nhiệt độ gia tăng đều kéo theo những thiệt hại lớn hơn, đặc biệt đối với các quốc gia và cộng đồng dễ bị tổn thương. Vì vậy, nhiệm vụ cấp bách hiện nay là hạn chế tối đa mức độ và thời gian vượt ngưỡng này, đồng thời nhanh chóng đưa nhiệt độ toàn cầu trở lại quỹ đạo an toàn hơn.

Sự chung tay của các quốc gia trong đẩy mạnh cắt giảm phát thải khí nhà kính, thúc đẩy quá trình chuyển đổi công bằng từ nhiên liệu hóa thạch sang năng lượng tái tạo, giảm phát thải khí mê-tan, bảo vệ rừng, đất đai và đại dương, đồng thời tăng cường hỗ trợ các cộng đồng đang phải đối mặt với những tác động ngày càng nghiêm trọng của biến đổi khí hậu cũng là những vấn đề được Việt Nam nhìn nhận và có những biện pháp chung tay mạnh mẽ trong suốt thời gian qua.

Đó là phát triển kinh tế phải hài hòa với thiên nhiên, không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng kinh tế; phát triển kinh tế tuần hoàn, kinh tế xanh, cac-bon thấp. Đây chính là cam kết chính trị mạnh mẽ của Việt Nam trong phát triển kinh tế. Bởi mục tiêu tăng trưởng kinh tế cần song hành với chất lượng sống của người dân, thay vì đánh đổi bằng môi trường hay những áp lực xã hội. Môi trường sống và quyền lợi chính đáng của người lao động an sinh xã hội được đặt lên vị trí trung tâm thay vì “chạy” theo tăng trưởng đơn thuần.

Với tư duy kiến tạo phát triển, xem việc bảo vệ môi trường không phải là gánh nặng, mà là nền tảng, là động lực thiết yếu để phát triển kinh tế lâu dài. Việc đó đã dần kéo theo việc chuyển đổi mô hình ưu tiên trong thu hút đầu tư chất lượng cao, phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và các ngành công nghiệp phát thải carbon thấp. Ở góc độ luật pháp, Việt Nam đã ban hành Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 15 Luật trong lĩnh vực nông nghiệp và môi trường có hiệu lực từ ngày 1/1/2026. Trong đó áp dụng chặt chẽ nguyên tắc “người gây ô nhiễm phải trả chi phí xử lý”, siết chặt trách nhiệm của người đứng đầu tại các địa phương và doanh nghiệp. Mục tiêu hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 và lồng ghép các chỉ tiêu "GDP xanh" vào hệ thống đánh giá kinh tế - xã hội.

Trong giai đoạn phát triển mới, nhất là tăng trưởng nhanh (2 con số) thì mục tiêu tăng trưởng nhanh, xanh và bền vững đòi hỏi sự gắn kết hài hòa 3 trụ cột: kinh tế; xã hội, văn hóa; và môi trường. Nếu như kinh tế đóng vai trò tạo ra nguồn lực. Xã hội và văn hóa tạo nên những sức mạnh mềm của dân tộc Việt, thì môi trường là yếu tố quan trọng, nền móng giữ và duy trì cho mọi thành quả phát triển. Kinh tế có thể tăng trưởng nóng trong một vài năm song môi trường bị huỷ hoại thì việc khắc phục và trả giá sẽ là rất đắt. Đặc biệt môi trường bị huỷ hoại sẽ xoá nhoà đi các nỗ lực, thành quả của tăng trưởng.

Câu chuyện tình trạng bụi mịn, ô nhiễm không khí tại Hà Nội, TPHCM là một ví dụ nhãn tiền. Vì thế, tình trạng xử lý ô nhiễm không khí, ô nhiễm sông, suối đang được tích cực khắc phục để cải thiện chất lượng môi trường, nâng cao đời sống cho người dân. Trong bối cảnh đó, Hà Nội đang tích cực xây dựng Đề án vùng phát thải thấp trong Vành đai 1, thành phố Hà Nội và nghị quyết về chính sách hỗ trợ, đầu tư chuyển đổi phương tiện giao thông. Đây là những hành động thiết thực trong bảo vệ môi trường, bảo đảm môi trường sống trong lành cho người dân Thủ đô. Và hai vấn đề này dự kiến sẽ được xem xét tại kỳ họp thứ 4, HĐND TP Hà Nội (dự kiến diễn ra từ 12-15/6).

Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV đã khép lại với những quyết sách mang tầm chiến lược, mở ra “Kỷ nguyên vươn mình” của dân tộc. Trong dòng chảy phát triển mới ấy, bảo vệ môi trường, phát triển bền vững và kinh tế tuần hoàn được xác định là những trụ cột xuyên suốt, có ý nghĩa sống còn đối với tiến trình phát triển đất nước. Trong đó, thể hiện bước phát triển mới về tư duy và tầm nhìn khi xác định bảo vệ môi trường là một trong ba trụ cột trung tâm của phát triển bền vững; nhấn mạnh chuyển đổi từ “bảo vệ môi trường” sang “kiến tạo môi trường” gắn với phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, kinh tế số; đẩy mạnh ứng dụng khoa học - công nghệ và hoàn thiện thể chế quản lý tài nguyên, giám sát môi trường; khuyến khích phát triển ngành công nghiệp - dịch vụ môi trường và huy động sự tham gia của toàn xã hội.

Mới đây, nhân Ngày Môi trường thế giới (5/6) và Ngày Đại dương thế giới (8/6), trong bài viết, “Vì một nền văn minh sinh thái, một Việt Nam xanh và một đại dương hòa bình, bền vững”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh, thế giới hôm nay đang chứng kiến những biến đổi sâu sắc chưa từng có về môi trường sinh thái. Trái đất nóng lên liên tục, thời tiết cực đoan, băng tan, nước biển dâng, hạn hán, lũ lụt, cháy rừng, xâm nhập mặn, suy giảm đa dạng sinh học, ô nhiễm môi trường biển và đại dương đang tác động trực tiếp đến mọi châu lục. Sự mất cân bằng ấy cho thấy giới hạn của tự nhiên đang bị đẩy đến mức nguy hiểm.

Đặc biệt, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước khẳng định một thông điệp: Việt Nam đã thể hiện trách nhiệm mạnh mẽ trước cộng đồng quốc tế thông qua cam kết đạt phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050, thúc đẩy chuyển dịch năng lượng công bằng, giảm rác thải nhựa đại dương, phát triển kinh tế tuần hoàn, bảo tồn đa dạng sinh học và thực hiện Chiến lược phát triển bền vững kinh tế biển. Những cam kết ấy không phải là nghĩa vụ bên ngoài đưa lại, mà là nhu cầu tự thân của đất nước. Việt Nam muốn phát triển nhanh và bền vững, trở thành quốc gia có thu nhập cao phải thực hiện đổi mới mô hình phát triển đất nước dựa trên khoa học công nghệ, chuyển đổi số và bảo đảm an toàn môi trường sinh thái.

Bảo vệ môi trường đang được nhìn nhận như một nội dung cốt lõi của an ninh quốc gia và an ninh con người. Chuyển đổi xanh phải trở thành động lực nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Các địa phương phát triển xanh phải được khuyến khích, doanh nghiệp đổi mới xanh phải được hỗ trợ. Doanh nghiệp phải được đặt ở vị trí trung tâm của quá trình chuyển đổi. Có như vậy, tăng trưởng cao mới đảm bảo yếu tố bền vững, lâu dài cho các thế hệ mai sau. Bài toán “không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng kinh tế” đang được tiếp tục triển khai trên thực tế để hướng đến: “Vì một nền văn minh sinh thái, một Việt Nam xanh và một đại dương hòa bình, bền vững” như tựa đề trong bài viết của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm.