Văn hóa Phật giáo Việt Nam: Hành trình gìn giữ bản sắc dân tộc và lan tỏa những giá trị nhân văn

Sáng 10/10 tại chùa Yên Phú (Hà Nội), Ban Tổ chức đã thông tin về chuỗi sự kiện kỷ niệm 45 năm thành lập Ban Văn hóa Trung ương Giáo hội Phật giáo (GHPG) Việt Nam. Tham dự buổi gặp mặt có Hòa thượng Thích Thọ Lạc, Ủy viên Thường trực, Ủy viên Thư ký Hội đồng Trị sự, Trưởng ban Văn hóa Trung ương GHPG Việt Nam; TS Nguyễn Văn Thanh, Ủy viên Đoàn Chủ tịch, Trưởng ban Dân tộc - Tôn giáo, Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam; TS Ngô Quốc Đông, Phó Viện trưởng Viện Dân tộc học và Tôn giáo học (Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam); TS Nguyễn Đăng Khang, Phó Tổng Biên tập Báo Đại đoàn kết. Cùng sự hiện diện của các học giả: GS.TS Đỗ Quang Hưng, PGS.TS Nguyễn Hồng Dương.

Tại buổi gặp mặt, Hòa thượng Thích Thọ Lạc cho biết, năm 2026 đánh dấu 45 năm thành lập Ban Văn hóa Trung ương GHPG Việt Nam (1981-2026). Trải qua 45 năm hình thành và phát triển, Ban Văn hóa Trung ương GHPG đã có nhiều hoạt động trong bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa Phật giáo Việt Nam, góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc và lan tỏa những giá trị nhân văn của Phật giáo trong đời sống xã hội. Nhân dấu mốc này, Ban Văn hóa Trung ương GHPG Việt Nam tổ chức chuỗi hoạt động văn hóa Phật giáo chào mừng lễ kỷ niệm 45 năm thành lập, diễn ra trong hai ngày 17 và 18/10 tại chùa Tam Chúc, tỉnh Ninh Bình.

Thông tin về chuỗi hoạt động, TS Nguyễn Đăng Khang, Phó Tổng Biên tập Báo Đại đoàn kết cho biết, điểm đáng chú ý của chuỗi hoạt động là các chương trình được thiết kế theo nhiều lớp, gồm văn hóa, học thuật, nghệ thuật và tâm linh, qua đó tạo nên không gian giới thiệu tương đối toàn diện về văn hóa Phật giáo Việt Nam.

Một trong những nội dung trọng tâm của chuỗi sự kiện là Hội thảo khoa học cấp quốc gia với chủ đề “Văn hóa Phật giáo Việt Nam trong kỷ nguyên số: Thực tiễn và định hướng phát triển”, diễn ra ngày 17/10. Hội thảo do Ban Văn hóa Trung ương GHPG Việt Nam phối hợp với Viện Dân tộc học và Tôn giáo học thuộc Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, Ban Dân tộc và Tôn giáo thuộc Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam và Báo Đại đoàn kết đồng chủ trì.

Hội thảo tập trung nhìn nhận thực tiễn phát triển văn hóa Phật giáo Việt Nam trong bối cảnh chuyển đổi số; trao đổi về những vấn đề đặt ra trong công tác bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa Phật giáo; đồng thời hướng tới những định hướng phát triển phù hợp với yêu cầu của đời sống xã hội trong kỷ nguyên mới.

Trong khuôn khổ hội thảo còn diễn ra Diễn đàn “Vai trò của văn hóa Phật giáo trong củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc trong kỷ nguyên số”. Diễn đàn tập trung vào ba nhóm vấn đề chính: vai trò của văn hóa Phật giáo trong đời sống xã hội và củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc; những vấn đề đặt ra đối với Phật giáo và đại đoàn kết trong kỷ nguyên số; các giải pháp phát huy giá trị văn hóa Phật giáo, tăng cường kết nối cộng đồng và đồng thuận xã hội.

Nhìn từ góc độ lịch sử và đời sống xã hội, TS Ngô Quốc Đông, Phó Viện trưởng Viện Tôn giáo học và Dân tộc học cho biết, Phật giáo gắn bó mật thiết với tiến trình lịch sử dân tộc. Đã có những giai đoạn Phật giáo giữ vai trò quan trọng trong công cuộc xây dựng quốc gia, tiêu biểu là thời Trần. Về sau, Phật giáo tiếp tục đi sâu vào đời sống nhân dân, hòa nhập với cộng đồng và có những đóng góp to lớn đối với lịch sử dân tộc. Trong cơ cấu tôn giáo đa dạng của Việt Nam hiện nay, Phật giáo có số lượng tín đồ đông đảo, đồng thời nhận được sự quan tâm, thiện cảm của đông đảo người dân. Điều đó cho thấy vai trò và sức ảnh hưởng sâu rộng của Phật giáo đối với đời sống cộng đồng. Không chỉ là một tôn giáo, Phật giáo còn cung cấp hệ giá trị và góc nhìn giúp con người lý giải cuộc sống, tìm kiếm ý nghĩa trong nhận thức và ứng xử với đời sống hiện tại.

Theo TS Nguyễn Đăng Khang, chuỗi hoạt động kỷ niệm không chỉ hướng tới một sự kiện đánh dấu 45 năm thành lập mà còn là hành trình văn hóa, từ gìn giữ những giá trị đã được vun bồi qua nhiều thế hệ đến tìm kiếm những phương thức mới để văn hóa Phật giáo tiếp tục hiện diện trong đời sống đương đại. Đó cũng là lý do chương trình kết hợp giữa thiền trà, trà đạo, thư pháp, hội thảo khoa học, diễn đàn về đại đoàn kết, nghệ thuật và lễ hội hoa đăng. Mỗi hoạt động có một cách tiếp cận khác nhau, nhưng cùng hướng tới việc làm rõ giá trị của văn hóa Phật giáo trong đời sống con người và xã hội Việt Nam.

Tiếp nối các hoạt động ngày 17/10, ngày 18/10 sẽ diễn ra Lễ kỷ niệm 45 năm thành lập Ban Văn hóa Trung ương GHPG Việt Nam (1981-2026), với các hoạt động trọng tâm gồm chương trình thiền trà, thưởng lãm trà theo nghi thức Phật giáo; chương trình âm nhạc và cung đón chư tôn đức, đại biểu; Lễ kỷ niệm 45 năm thành lập Ban Văn hóa Trung ương GHPG Việt Nam.

Chương trình thiền trà, thưởng lãm trà là hoạt động riêng, tiếp nối không gian văn hóa thiền trà được tổ chức từ ngày hôm trước, góp phần giới thiệu những giá trị văn hóa gắn với đời sống tu tập và tinh thần Phật giáo.

Một điểm nhấn nghệ thuật trong chuỗi sự kiện là chương trình nhạc kịch cải lương “Đức Đệ nhất Pháp chủ Giáo hội Phật giáo Việt Nam: Đại lão Hòa thượng Thích Đức Nhuận”.

Chia sẻ về ý tưởng xây dựng tác phẩm, cư sĩ Tuệ Quang cho biết: “Vào những năm 1980-1981, Đệ nhất Pháp chủ đã thống nhất 9 giáo hội, hệ phái Phật giáo và đề xuất thành lập một Giáo hội chung, một tư tưởng chung, một sinh hoạt chung của tăng đoàn dưới một mái nhà. Đó chính là Giáo hội Phật giáo Việt Nam ngày nay. Ngài để lại cho đời nhiều phương pháp tu hành giá trị. Đặc biệt, Ngài là tấm gương sáng ngời về giới luật tinh nghiêm, định tuệ sáng suốt”.

Thông qua các hoạt động học thuật, nghệ thuật và tâm linh, chuỗi sự kiện kỷ niệm 45 năm thành lập Ban Văn hóa Trung ương GHPG Việt Nam là dịp nhìn lại những kết quả đã đạt được, đồng thời tạo không gian trao đổi về những yêu cầu mới trong công tác bảo tồn, kế thừa và phát huy các giá trị văn hóa Phật giáo gắn với bản sắc văn hóa dân tộc trong đời sống đương đại.