Báo Đại Đoàn Kết Các cuộc vận động

Văn hóa và đại đoàn kết - Hai mạch nguồn sức mạnh của dân tộc

Báo Đại Đoàn Kết Tăng kích thước chữ

Văn hóa và đại đoàn kết - Hai mạch nguồn sức mạnh của dân tộc

Báo Đại Đoàn Kết trên Google News
Văn hóa và đại đoàn kết - Hai mạch nguồn sức mạnh của dân tộc
Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc gắn với Ngày Văn hóa Việt Nam năm 2026 ở phường Ba Đình (Hà Nội). Ảnh: TTXVN.

Văn hóa là bản sắc, cốt cách và sức sống trường tồn của dân tộc, đại đoàn kết tạo nên sức mạnh để dân tộc vượt qua thử thách, bảo vệ độc lập, chủ quyền và kiến tạo tương lai. Văn hóa nuôi dưỡng tinh thần đoàn kết, còn đoàn kết tạo nên môi trường để các giá trị văn hóa được gìn giữ, bồi đắp và phát triển. Hai nguồn sức mạnh ấy gắn bó, tác động qua lại, cùng làm nên sức mạnh nội sinh của dân tộc Việt Nam.

Từ chiều sâu văn hóa đến sức mạnh đại đoàn kết dân tộc

Văn hóa Việt Nam hình thành từ quá trình lao động, sáng tạo, đấu tranh sinh tồn và dựng xây cộng đồng. Trong quá trình ấy, lòng yêu nước, tinh thần nhân nghĩa, ý thức cộng đồng, đức tính khoan dung, truyền thống tương thân tương ái đã trở thành những giá trị bền vững, thấm sâu vào tâm hồn và cách ứng xử của mỗi người Việt Nam.

Chính từ những giá trị văn hóa đó, tinh thần đoàn kết được hình thành và bồi đắp. Người Việt Nam có thể khác nhau về vùng miền, dân tộc, tín ngưỡng, tôn giáo, điều kiện sống và hoàn cảnh xã hội, nhưng vẫn có thể tìm thấy điểm chung trong tình yêu quê hương, ý thức cội nguồn và khát vọng xây dựng một đất nước hòa bình, độc lập, phồn vinh.

Ngày 18/11/1930, Ban Thường vụ Trung ương Đảng ban hành Chỉ thị về thành lập Hội Phản đế Đồng minh, hình thức tổ chức đầu tiên của Mặt trận Dân tộc thống nhất Việt Nam. Sự kiện đánh dấu bước phát triển quan trọng trong tư duy và phương thức tập hợp lực lượng cách mạng của Đảng, đặt nền móng cho việc xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc dưới sự lãnh đạo của Đảng.

Trải qua 96 năm, với những tên gọi và hình thức tổ chức phù hợp với từng giai đoạn lịch sử, Mặt trận luôn giữ vai trò tập hợp, đoàn kết các giai cấp, tầng lớp, dân tộc, tôn giáo, nhân sĩ, trí thức và mọi người Việt Nam yêu nước, góp phần tạo nên sức mạnh to lớn trong sự nghiệp giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

16 năm sau dấu mốc thành lập Mặt trận Dân tộc thống nhất, ngày 24/11/1946, giữa bộn bề khó khăn của đất nước vừa giành được độc lập, Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất được tổ chức tại Hà Nội với sự tham dự của Chủ tịch Hồ Chí Minh và hơn 200 đại biểu đại diện cho giới hoạt động văn hóa cả nước.

Tại Hội nghị, Chủ tịch Hồ Chí Minh nêu lên tư tưởng có ý nghĩa định hướng sâu sắc: “Văn hóa phải soi đường cho quốc dân đi”.

Đặt hai sự kiện lịch sử trong mối liên hệ với nhau, có thể thấy một tư tưởng xuyên suốt trong đường lối cách mạng của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh: Muốn làm nên sự nghiệp lớn phải quy tụ được sức mạnh của toàn dân tộc; muốn sức mạnh ấy bền vững phải có nền tảng văn hóa, có lý tưởng chung, có niềm tin và những giá trị tốt đẹp dẫn dắt.

Văn hóa làm sâu sắc đoàn kết, đoàn kết làm giàu thêm văn hóa

Trước hết, văn hóa tạo nên nền tảng giá trị để xây dựng niềm tin và sự đồng thuận xã hội. Một cộng đồng chỉ thực sự bền vững khi các thành viên không chỉ có lợi ích chung mà còn biết tôn trọng, thấu hiểu, chia sẻ và có trách nhiệm với nhau. Những chuẩn mực ứng xử nhân văn, tinh thần thượng tôn pháp luật, ý thức công dân, lòng nhân ái và sự khoan dung chính là những yếu tố văn hóa góp phần duy trì sự gắn kết ấy.

Thứ hai, đại đoàn kết tạo nên môi trường xã hội để bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa. Việt Nam là quốc gia thống nhất gồm 54 dân tộc, mỗi dân tộc có những sắc thái văn hóa riêng, góp phần tạo nên sự phong phú, đa dạng của nền văn hóa Việt Nam. Đoàn kết không có nghĩa là làm mờ đi những nét riêng, mà là tạo điều kiện để mỗi giá trị văn hóa tốt đẹp được tỏa sáng trong chỉnh thể thống nhất của nền văn hóa dân tộc.

Thứ ba, văn hóa và đại đoàn kết cùng chuyển hóa thành nguồn lực phát triển. Tinh thần đoàn kết sẽ có sức sống bền vững khi được thể hiện bằng những hành động cụ thể: Giúp nhau phát triển kinh tế, chăm lo cho người nghèo, bảo vệ môi trường, gìn giữ di sản, xây dựng đời sống văn minh, tham gia giải quyết những vấn đề chung của cộng đồng.

Một khu dân cư có đời sống văn hóa tốt không chỉ là nơi có nhiều hoạt động văn nghệ, thể thao hay những danh hiệu được công nhận, mà trước hết phải là nơi người dân sống có trách nhiệm, biết tôn trọng nhau, có tinh thần tương trợ, được tham gia bàn bạc và cùng giải quyết công việc chung.

Đưa văn hóa và đại đoàn kết trở thành sức mạnh phát triển đất nước

Bước vào kỷ nguyên phát triển mới, đất nước đứng trước những thời cơ lớn, đồng thời phải giải quyết nhiều vấn đề đặt ra từ quá trình phát triển kinh tế thị trường, hội nhập quốc tế, chuyển đổi số và những biến đổi nhanh chóng của đời sống xã hội.

Sự phát triển của công nghệ và các nền tảng truyền thông số mở ra cơ hội chưa từng có để kết nối con người, quảng bá văn hóa và lan tỏa những giá trị tốt đẹp. Tuy nhiên, cùng với đó là nguy cơ phân hóa trong nhận thức, sự lan truyền thông tin sai lệch, những biểu hiện lệch chuẩn trong ứng xử, lối sống và sự suy giảm gắn kết trong một bộ phận cộng đồng.

Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng tiếp tục đặt ra yêu cầu phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, phát triển văn hóa và con người Việt Nam, khơi dậy khát vọng phát triển đất nước.

Đặc biệt, Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 07/01/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam đã khẳng định vai trò của văn hóa, con người là nền tảng, nguồn lực nội sinh quan trọng, động lực to lớn, đồng thời là trụ cột và hệ điều tiết cho sự phát triển nhanh, bền vững của đất nước.

Trước hết, cần coi xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh là một trong những giải pháp căn bản để củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Văn hóa phải hiện diện trong từng gia đình, nhà trường, cơ quan, doanh nghiệp, cộng đồng dân cư và trên không gian mạng; được thể hiện qua đạo đức, lối sống, trách nhiệm xã hội và cách ứng xử giữa con người với con người.

Cùng với đó, phải bảo đảm để mọi người dân, không phân biệt dân tộc, tôn giáo, vùng miền hay điều kiện kinh tế, đều có cơ hội tham gia và thụ hưởng thành quả phát triển văn hóa. Sự công bằng trong tiếp cận văn hóa, sự tôn trọng bản sắc và quyền tham gia đời sống cộng đồng là những điều kiện quan trọng để tăng cường niềm tin, củng cố đồng thuận xã hội.

Văn hóa của đoàn kết phải được thể hiện trước hết bằng thái độ tôn trọng Nhân dân, bằng tinh thần đối thoại, bằng trách nhiệm giải quyết công việc và bằng sự công bằng, nhân văn trong thực thi chính sách.

Phát huy vai trò của Mặt trận trong kết nối sức mạnh văn hóa và đại đoàn kết

Với chức năng tập hợp, xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc, đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của Nhân dân, Mặt trận không chỉ là nơi quy tụ các lực lượng xã hội mà còn là cầu nối giữa Đảng, Nhà nước với Nhân dân, là môi trường quan trọng để phát huy dân chủ, thực hành đoàn kết và lan tỏa những giá trị văn hóa tốt đẹp.

Trước hết, Mặt trận cần phát huy mạnh mẽ vai trò kết nối giữa các cộng đồng, các tầng lớp Nhân dân, các dân tộc, tôn giáo, người Việt Nam ở trong nước và nước ngoài; xây dựng sự đồng thuận trên cơ sở tôn trọng những khác biệt không trái với lợi ích chung của quốc gia, dân tộc.

Cùng với đó, Mặt trận và các tổ chức thành viên cần gắn chặt các phong trào thi đua yêu nước, các cuộc vận động với xây dựng môi trường văn hóa, phát triển con người và nâng cao chất lượng cuộc sống của Nhân dân.

Tuy nhiên, giá trị sâu sắc nhất của Ngày hội không nằm ở quy mô tổ chức, số lượng tiết mục văn nghệ hay hình thức lễ nghi, mà ở mức độ gắn kết cộng đồng, sự tham gia thực chất của người dân và những chuyển biến tích cực trong đời sống khu dân cư.

Ngày hội phải thực sự là ngày hội của Nhân dân, do Nhân dân tham gia tổ chức, nơi mỗi người dân được bày tỏ ý kiến, được lắng nghe, được chia sẻ và được khích lệ đóng góp cho cộng đồng.

Việc gắn Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc với các hoạt động hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam không chỉ góp phần làm phong phú nội dung, hình thức tổ chức Ngày hội, mà còn tạo không gian để các giá trị văn hóa truyền thống được gìn giữ, trao truyền và lan tỏa trong cộng đồng. Qua đó, văn hóa trở thành sợi dây kết nối các thế hệ, bồi đắp tình làng nghĩa xóm, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc từ mỗi khu dân cư.

Một nền văn hóa giàu bản sắc, nhân văn, tiến bộ sẽ tạo nên nền tảng tinh thần vững chắc cho khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Một cộng đồng đoàn kết, đồng thuận, biết tôn trọng và phát huy những giá trị tốt đẹp sẽ tạo nên môi trường thuận lợi để văn hóa tiếp tục phát triển.

Trong kỷ nguyên mới, khi đất nước hướng tới những mục tiêu phát triển cao hơn, yêu cầu đặt ra không chỉ là phát huy sức mạnh đoàn kết để thực hiện các nhiệm vụ kinh tế - xã hội, mà còn phải làm cho chính tinh thần đoàn kết trở thành một giá trị văn hóa được thực hành thường xuyên trong đời sống.

Văn hóa tạo nên chiều sâu của đoàn kết; đại đoàn kết tạo nên sức mạnh lan tỏa của văn hóa. Khi hai nguồn sức mạnh ấy được khơi dậy và phát huy đầy đủ, dân tộc Việt Nam sẽ có thêm nền tảng tinh thần, động lực và niềm tin để vượt qua mọi thách thức, hiện thực hóa khát vọng xây dựng đất nước phồn vinh, văn minh, hạnh phúc.

TS. Nguyễn Minh Chung - Ủy viên Ban Thường vụ, Trưởng ban Tuyên giáo Đảng ủy Dân vận, Mặt trận và các đoàn thể Trung ương