Văn học Việt vẫn khó xuất ngoại

Dịch giả Nguyễn Lệ Chi là người đã dành 18 năm trong việc nỗ lực đưa các tác phẩm Việt Nam ra thế giới. Năm 2024, dịch giả Nguyễn Lệ Chi cùng Chibooks Agency – thuộc Công ty Cổ phần Văn hóa Chi, do chị sáng lập, đầu tư và điều hành, đã mời các dịch giả Trung Quốc đảm nhận dịch hai tác phẩm văn hóa Việt: “Vắt qua những ngàn mây” và “Người Hà Nội - chuyện ăn chuyện uống một thời”, và bán bản quyền thành công cho NXB Khoa Học Kỹ Thuật Quảng Tây, xuất bản tại Trung Quốc. Lễ ra mắt hai tác phẩm này bằng ấn bản tiếng Trung đã được tổ chức ra mắt trang trọng trong triển lãm sách Quảng Tây năm 2025.

Vào tháng 4/2026, tiểu thuyết “Thế giới xô lệch” của nhà văn Trịnh Bích Ngân cũng đã hoàn tất bản dịch tiếng Trung và đã lọt vào mắt xanh của một nhà xuất bản Trung Quốc. Hiện dịch giả Nguyễn Lệ Chi và nhóm của mình đang trong quá trình trao đổi với nhà xuất bản phía nước bạn về thời gian phát hành dự kiến cho tác phẩm này.

Tháng 8/2026, tác phẩm “Cho tôi xin một vé đi tuổi thơ” của nhà văn Nguyễn Nhật Ánh tiếp tục được giới thiệu thành công tới một NXB Trung Quốc. Đây là tác phẩm đầu tiên của nhà văn ăn khách số một Việt Nam Nguyễn Nhật Ánh bước chân vào thị trường Hoa ngữ, kể từ sau các ấn bản dịch bằng tiếng Anh, Hàn, Thái, Nhật trước đó.

Dịch giả Nguyễn Lệ Chi chia sẻ, chị cũng đang tiếp tục cho chuyển ngữ các tác phẩm “Cô gái đến từ hôm qua”, “Mắt biếc” cùng nhiều đầu sách khác của nhà văn Nguyễn Nhật Ánh, đồng thời kỳ vọng góp phần đưa văn học Việt Nam đến gần hơn với độc giả quốc tế. Hy vọng rằng năm 2026-2027 sẽ tiếp tục đón nhận thêm nhiều tin vui về việc bán bản quyền sách văn học, văn hóa Việt thành công hơn nữa.

Với những trải nghiệm gần hai chục năm qua, dịch giả Nguyễn Lệ Chi nhận định,  sách văn học Việt Nam có rất nhiều tác phẩm hay nhưng được giới thiệu ra bên ngoài rất ít ỏi. Điều này làm trống vị trí của văn học Việt trên thị trường sách cũng như văn đàn quốc tế.

Cùng đó, việc chuyển ngữ tiếng Việt ra tiếng nước ngoài có khó khăn nhất là vấn đề tìm được dịch giả giỏi, và thứ hai là vấn đề kinh phí dịch. Khi dịch từ tiếng Việt ra tiếng nước ngoài, đòi hỏi không chỉ chuyển tải được cái hay, cái đẹp, cái giá trị của tác phẩm gốc, mà câu từ, ngôn ngữ được chuyển tài cũng phải làm sao cho độc giả bản xứ đó cảm thấy gần gụi, dễ thấu hiểu cảm thông.

Giá dịch cho tác phẩm dịch từ tiếng Việt ra tiếng nước ngoài tất nhiên cũng cao hơn rất nhiều lần so với dịch ngược lại. Nếu đơn vị xuất bản không có nguồn kinh phí dồi dào cho việc này, sẽ không thể thực hiện nổi. Đây cũng là vấn đề khiến không ít đơn vị xuất bản Việt đau đầu và “lực bất tòng tâm” dù rất muốn giới thiệu sách Việt ra thế giới.

Theo dịch giả Nguyễn Lệ Chi, văn học Việt không thiếu các tác phẩm hay và giá trị nhưng khâu truyền thông, quảng bá của chúng ta ra nước ngoài còn rất yếu và chưa được đầu tư đúng mức. Chị cho rằng, việc đưa văn chương Việt ra nước ngoài là một quá trình dài đòi hỏi sự kiên trì, nhẫn nại, rất cần sự hỗ trợ về tài chính của chính phủ để thực hiện được lâu dài, bài bản, chuyên nghiệp.

“Nếu nhà nước có được Quỹ hỗ trợ dịch thuật tập trung chọn lựa một số đầu sách văn học Việt tiêu biểu, dịch ra tiếng Anh đưa đi trưng bày triển lãm tại các hội sách quốc tế, tập trung giới thiệu sâu với các đối tác xuất bản nước ngoài, tôi tin rằng sẽ gặt hái được thành công”- dịch giả Nguyễn Lệ Chi bày tỏ.