Về nơi hội tinh hoa của đất trời

Ngôi đền có tuổi đời gần 700 năm

Theo tài liệu lịch sử lưu trữ tại UBND xã Hoạt Giang, vào năm 1285, trong công cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Nguyên Mông, anh hùng dân tộc Trần Hưng Đạo khi đánh giặc từ cửa Thần Phù đã đi theo sông Hoạt đến làng Thổ Khối. Do lực lượng yếu, Hưng Đạo Vương ẩn náu tại đây để củng cố quân binh, lương thảo. Chỉ trong một thời gian ngắn, đại quân được kiện toàn, thẳng tiến ra Bắc, lập nên chiến công hiển hách, chiến thắng lẫy lừng như trận Chương Dương, Hàm Tử, Tây Kết... giải phóng đất Thăng Long.

Sau khi Hưng Đạo Vương qua đời, để tỏ lòng kính trọng, tri ân, nhân dân trong vùng lập đền thờ ngay trên mảnh đất Thổ Khối. Đền được công nhận là di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia năm 1996. Ngôi đền còn lưu giữ nhiều di vật, hiện vật cổ.

Lễ hội đền thờ Trần Hưng Đạo được tổ chức với các nghi thức truyền thống như tế nam quan, tấu chúc văn, dâng hương, khai ấn. Tại ngôi đền này diễn ra 2 kỳ lễ hội mỗi năm. Theo đó, đúng 0 giờ ngày 14, rạng sáng ngày 15 tháng Giêng hàng năm, thực hiện nghi thức khai ấn đền Trần, cầu mong quốc thái, dân an, nhân khang, vật thịnh; dẹp loạn trừ tà, ban tài phát lộc cho nhân dân và lễ hội chính vào ngày kỵ của đức Thánh Trần diễn ra từ 19 đến 21 tháng 8 âm lịch.

Ông Nguyễn Thế Phương - Phó Chủ tịch UBND xã Hoạt Giang - Trưởng Ban Quản lý các di tích lịch sử văn hoá trên địa bàn xã Hoạt Giang cho biết: Đền thờ Hưng Đạo Đại vương nằm bên bờ Bắc sông Tống Giang, ngoảnh mặt về hướng Nam. Tính đến nay, ngôi đền đã có lịch sử xây dựng gần 700 năm và trải qua nhiều lần trùng tu, tôn tạo với các hạng mục: Nghi môn, giếng nước, bình phong, bái đường, tiền đường, giải vũ, sân thiên tỉnh... Nghi môn được thiết kế kiểu tứ trụ, tượng trưng cho 4 phương đông, tây, nam, bắc, cho sự vững chắc trường tồn theo thời gian và chỉ mở một cửa, với ý nghĩa mọi nẻo đường đã quy về cửa Thánh thì không phân biệt sang hèn, cao thấp.

Tiếp đến là bình phong, yếu tố phong thủy, làm nên một vũ trụ thu nhỏ theo quan niệm hướng nội. Bình phong tạo thành các yếu tố “triều”, “án”, có chức năng chủ yếu là ngăn chặn khí xấu và các yếu tố bất lợi vào ngôi đền. Qua Bái đường là đến nhà tiền đường, một ngôi nhà gồm 3 gian 2 chái, mái lợp ngói, có diện tích 78m2, nơi đặt các bàn thờ công đồng. Từ tiền đường vào trung đường và hậu cung khép kín thông qua 2 giải vũ, ở giữa có sân thiên tỉnh đón nắng gió trời, điều hòa âm dương. Hậu cung là nơi thờ vị thần chủ, đức Thánh Trần Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn. Hiện nay, đền thờ còn lưu giữ được những hiện vật cũ như: Long ngai, bài vị, bát hương đá, mũ thờ, kiếm, đặc biệt là con dấu (ấn triện) là những bằng chứng có giá trị về sự tồn tại của ngôi đền trong lịch sử.

Thổ Khối nói riêng, hay nhìn rộng ra địa bàn huyện Hà Trung (cũ) là vùng đất giàu truyền thống lịch sử, văn hóa, cách mạng, được hun đúc từ hàng nghìn năm, được nhắc đến như một miền đất thiêng, có đồng bằng phì nhiêu, có núi cao đầy hùng khí, nơi sản sinh những bậc hào kiệt, kinh luân làm rạng danh cho quê hương, đất nước. Từ những địa danh nổi tiếng đã tạo nên sự thăng hoa các giá trị tinh thần phong phú. Là vùng đất mang đậm giá trị văn hóa và có nhiều tiềm năng, lợi thế cho phát triển du lịch; nhiều giá trị phi vật thể đặc trưng xứ Thanh.

Bởi lẽ đó, các thế hệ cán bộ lãnh đạo và nhân dân nơi đây đã dành rất nhiều công sức và tâm trí để nghiên cứu, tìm tòi để bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa gắn với phát triển du lịch trên địa bàn, phát huy những lợi thế giúp quê hương ngày càng giàu đẹp.

Ông Nguyễn Thế Phương nói: “Những năm qua, hoạt động xã hội hóa trong công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa vật thể, phi vật thể gắn với việc thu hút đầu tư các dự án phát triển du lịch trên địa bàn được chính quyền địa phương đặc biệt quan tâm. Thông qua đó, góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế, giải quyết việc làm, tăng thu ngân sách nhà nước, nâng cao đời sống vật chất, tinh thần cho nhân dân”.

Chú trọng phát huy giá trị di sản

Ông Nguyễn Thế Phương - Phó Chủ tịch UBND xã Hoạt Giang cho biết: Địa phương luôn coi trọng việc tăng cường sự lãnh đạo, chỉ đạo của các cấp ủy Đảng, chính quyền, sự tham gia tích cực của Mặt trận và các đoàn thể chính trị - xã hội trong công tác bảo tồn và phát huy giá trị các di sản văn hóa gắn với du lịch. Công tác tổ chức lễ hội, hướng dẫn, phục vụ du khách và nhân dân thực hiện tín ngưỡng tâm linh ở địa phương được tập trung có hiệu quả.

Vào các dịp lễ hội, Ban tổ chức có phương án đảm bảo an ninh trật tự, sắp xếp hàng quán khoa học, bố trí bến bãi đỗ xe hợp lý. Các hoạt động lễ hội với nhiều nét đặc sắc mới, nhất là lễ hội đền Trần; từng bước hướng đến một lễ hội văn minh, tuân thủ đúng các nghi thức quy định. Trong các lễ hội không có các hiện tượng ăn xin, ăn mày, cờ bạc trá hình, rút quẻ, chèo kéo du khách đến hành lễ tại khu vực di tích thuộc địa phương quản lý. Lễ hội khai ấn đền Trần Hưng Đạo những năm gần đây đã thu hút hàng chục nghìn lượt du khách tham gia xin ấn, cầu tài, cầu lộc.

Xã Hoạt Giang cũng đề ra một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa gắn với phát triển du lịch trên địa bàn trong thời gian tới, lập quy hoạch chi tiết các điểm di tích, danh thắng, cắm mốc chỉ giới, khoanh vùng bảo vệ... Coi trọng đầu tư hệ thống cơ sở hạ tầng, kỹ thuật; dịch vụ lễ hội, phát triển mạnh các sản phẩm thủ công truyền thống, các sản phẩm đặc trưng của địa phương làm hàng hóa phục vụ du khách thăm quan. Tăng cường kiểm tra giám sát, đánh giá tổng kết hàng năm ở từng địa phương trong công tác quy hoạch, đầu tư, tôn tạo di tích.

Tích cực ứng dụng công nghệ thông tin vào việc xây dựng cơ sở dữ liệu điện tử để quản lý, bảo tồn các di sản văn hóa nhằm ngăn chặn nguy cơ dẫn đến sai phạm trong thực hiện đầu tư, tu bổ di tích. Quan tâm, chú trọng bảo tồn và phát huy các loại hình di sản văn hóa trong đời sống cộng đồng. Có các giải pháp quản lý, khai thác, sử dụng hiệu quả nguồn thu tại các điểm di tích; chấn chỉnh tình trạng thương mại hóa. Xử lý nghiêm đối với những tổ chức, cá nhân lợi dụng tôn giáo, tín ngưỡng, văn hóa tâm linh để vụ lợi hoặc thực hiện các hành vi vi phạm pháp luật ở các di tích, cơ sở thờ tự và trong cộng đồng.

Để bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa gắn với phát triển du lịch trên địa bàn, khai thác hiệu quả tiềm năng, lợi thế, ông Phương khẳng định: Trong thời gian tới, xã Hoạt Giang sẽ tiếp tục cải thiện mạnh mẽ môi trường đầu tư kinh doanh, thu hút các nguồn lực từ cộng đồng doanh nghiệp; đồng thời, tranh thủ sự quan tâm chỉ đạo, giúp đỡ của tỉnh và Trung ương. Chú trọng tổng kết thực tiễn, nhân rộng các mô hình hay, cách làm sáng tạo, hiệu quả. Khuyến khích việc huy động nguồn vốn xã hội hóa trong phục hồi, tu bổ, tôn tạo các di tích…