Viêm não Nhật Bản: Bệnh nguy hiểm hàng đầu trong mùa hè

Theo Trung tâm Kiểm soát bệnh tật Hà Nội, bệnh nhi 13 tuổi mắc viêm não Nhật Bản sinh sống tại xã Hưng Đạo, hiện đang được điều trị tích cực tại cơ sở y tế. Đây là trường hợp đầu tiên được ghi nhận trên địa bàn thành phố từ đầu năm 2026 đến nay.

Qua khai thác tiền sử tiêm chủng, trẻ đã hoàn thành 3 mũi vaccine viêm não Nhật Bản cơ bản theo lịch nhưng chưa được tiêm các mũi nhắc lại. Theo các chuyên gia, miễn dịch do vaccine tạo ra có thể giảm dần theo thời gian. Nếu trẻ không được tiêm nhắc đúng lịch, khả năng bảo vệ sẽ suy giảm, tạo ra khoảng trống miễn dịch và làm tăng nguy cơ mắc bệnh.

Ca bệnh tại Hà Nội không phải trường hợp cá biệt. Những tuần vừa qua, nhiều cơ sở y tế trên cả nước đã tiếp nhận các trường hợp viêm não Nhật Bản diễn biến nặng ở trẻ lớn và thanh thiếu niên.

Tại Nghệ An, một bé trai 14 tuổi nhập viện trong tình trạng sốt cao kéo dài, co giật, rối loạn ý thức, phải thở máy và hồi sức tích cực. Dù qua được giai đoạn nguy kịch, trẻ vẫn để lại di chứng yếu tay phải và cần phục hồi chức năng lâu dài. Bệnh nhi này cũng từng tiêm các mũi vaccine cơ bản nhưng chưa được tiêm nhắc lại.

Tại Thanh Hóa, một bé gái 14 tuổi đã tử vong sau khi xuất hiện sốt cao, đau đầu, nôn ói và nhanh chóng rơi vào tình trạng rối loạn ý thức. Kết quả xét nghiệm xác định trẻ dương tính với virus viêm não Nhật Bản. Theo ghi nhận, bệnh nhi chưa được tiêm vaccine phòng bệnh.

Theo BS Nguyễn Thị Thu Trang - Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, viêm não Nhật Bản là bệnh nhiễm virus cấp tính ở hệ thần kinh trung ương, đồng thời là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây viêm não có thể phòng ngừa bằng vaccine tại khu vực châu Á và Tây Thái Bình Dương. Ở Việt Nam, viêm não Nhật Bản thường gia tăng từ khoảng tháng 4 đến tháng 7, cao điểm trong mùa hè, khi thời tiết nóng ẩm, mưa nhiều và điều kiện thuận lợi cho muỗi phát triển.

BS Phạm Đình Đông - Quản lý Y khoa Hệ thống Trung tâm Tiêm chủng VNVC cho biết, bệnh còn được nhắc tới với tên gọi “bệnh mùa hè” hoặc “bệnh mùa vải”, bởi số ca mắc thường tăng mạnh vào thời điểm người dân tăng hoạt động ngoài trời, nhất là tại các vùng trồng vải, nhãn, đồng ruộng và khu vực có nhiều chuồng trại.

Thời gian ủ bệnh thường kéo dài khoảng 5 - 15 ngày. Ở giai đoạn đầu, người bệnh có thể sốt, đau đầu, mệt mỏi, buồn nôn, nôn, ăn uống kém. Trẻ nhỏ có thể quấy khóc, bỏ bú hoặc ngủ nhiều hơn. Những biểu hiện này khá giống cảm cúm, sốt virus và nhiều bệnh truyền nhiễm thông thường, khiến gia đình dễ chủ quan. Chỉ sau một vài ngày, virus có thể tấn công hệ thần kinh trung ương, gây phù não và tổn thương nhu mô não.

BS Nguyễn Thị Thu Trang cho hay, hiện chưa có phương pháp điều trị đặc hiệu đối với virus viêm não Nhật Bản. Người bệnh cần được nhập viện, theo dõi sát và điều trị hỗ trợ. Các biện pháp chủ yếu gồm chống phù não, kiểm soát co giật, hỗ trợ hô hấp, tuần hoàn, kiểm soát nhiệt độ, cân bằng nước điện giải, bảo đảm dinh dưỡng, phòng bội nhiễm và chống loét.

Tỷ lệ tử vong ở người bệnh có biểu hiện viêm não có thể dao động từ 20 - 30%. Trong số những người sống sót, khoảng 30 - 50% tiếp tục phải đối mặt với các di chứng thần kinh, nhận thức hoặc tâm thần kéo dài.

Các chuyên gia nhấn mạnh, tiêm vaccine đầy đủ và đúng lịch là biện pháp phòng bệnh chủ động, hiệu quả nhất hiện nay. Trong bối cảnh chưa có thuốc điều trị đặc hiệu, việc tạo miễn dịch trước khi trẻ phơi nhiễm với virus có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.

Phụ huynh cũng cần đặc biệt chú ý trong giai đoạn cao điểm từ tháng 5 đến tháng 9. Khi trẻ xuất hiện sốt cao đột ngột, đau đầu, nôn nhiều, li bì, cứng gáy, co giật, giảm tương tác hoặc có bất kỳ biểu hiện bất thường về ý thức, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay. Không nên tự điều trị kéo dài tại nhà hoặc chờ trẻ tự hết sốt.