Việt Nam và ASEAN tìm cách nâng cao vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu

Phiên thảo luận “Định vị lại Việt Nam và ASEAN trong chuỗi giá trị toàn cầu”, do Trung tâm Cách mạng công nghiệp lần thứ 4 tại TPHCM (C4IR) phối hợp với Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) tổ chức, tập trung vào yêu cầu chuyển hóa lợi thế thu hút đầu tư thành năng lực thực chất của nền kinh tế, nhất là trong bối cảnh chuỗi cung ứng quốc tế đang được tái cấu trúc.

Theo ông Sacha Dray, chuyên gia kinh tế thuộc Đơn vị Chính sách kinh tế Việt Nam, Ngân hàng Thế giới tại Việt Nam, ASEAN hiện có thị trường gần 700 triệu dân, quy mô kinh tế khoảng 4.000 tỷ USD. Tuy nhiên, thương mại nội khối mới chiếm khoảng 22% tổng kim ngạch thương mại, thấp hơn đáng kể so với mức khoảng 60% của Liên minh châu Âu.

Đáng chú ý, mức tham gia chuỗi giá trị khu vực chỉ bằng khoảng 1/3 tổng mức tham gia chuỗi giá trị toàn cầu của ASEAN. Khoảng cách này cho thấy, dư địa hợp tác giữa các nền kinh tế thành viên còn rất lớn, song chưa được khai thác tương xứng.

Ông Dray cho rằng, ASEAN cần phát triển mạng lưới sản xuất bổ trợ, trong đó mỗi quốc gia đảm nhận những công đoạn phù hợp với lợi thế của mình. Chẳng hạn, với ngành bán dẫn, thay vì phát triển riêng lẻ, các nền kinh tế có thể kết nối năng lực để hình thành chuỗi sản xuất chung.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, ASEAN cần tiếp tục tháo gỡ các rào cản về tiêu chuẩn sản phẩm, nguồn gốc hàng hóa và tính minh bạch, bởi việc xóa bỏ thuế quan chưa đủ để hình thành một chuỗi cung ứng khu vực hiệu quả.

Từ góc độ doanh nghiệp, bà Nguyễn Thụy Lam Tuyền - đại diện ABB Việt Nam (công ty thành viên của Tập đoàn ABB) nhấn mạnh, chuyển giao công nghệ phải đi cùng chuyển giao tri thức và năng lực làm chủ. Người lao động cần hiểu tiêu chuẩn, yêu cầu chất lượng và trách nhiệm trong từng công đoạn sản xuất.

Theo bà Tuyền, nếu nhân lực tại chỗ chưa làm chủ được công nghệ, hiệu quả đầu tư khó phát huy đầy đủ. Bên cạnh đó, doanh nghiệp nhỏ và vừa cần nâng năng lực quản trị, bảo đảm khả năng truy xuất nguồn gốc, tính minh bạch và trách nhiệm đối với sản phẩm. Đây là nền tảng xây dựng niềm tin với đối tác quốc tế, mở rộng cơ hội tham gia chuỗi cung ứng.

Từ yêu cầu nâng cao năng lực làm chủ công nghệ, AI đang mở ra những cách tiếp cận mới trong tổ chức sản xuất. Ông Yuxiang Zhou, nhà sáng lập kiêm Tổng Giám đốc Black Lake Technologies chia sẻ, AI đang giúp doanh nghiệp rút ngắn đáng kể khoảng cách từ thiết kế đến sản xuất. Công nghệ cũng giúp số hóa kinh nghiệm của kỹ sư lâu năm, tạo nguồn tri thức có thể chia sẻ trong nhà máy.

Ở lĩnh vực sản xuất, ông Ngô Sỹ Hoài, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam, cho rằng AI mở ra cơ hội gia tăng giá trị sản phẩm, đặc biệt trong thiết kế và đáp ứng nhu cầu chuyên biệt của khách hàng. Việc đổi mới phương thức sản xuất, kinh doanh và mở rộng liên kết quốc tế sẽ giúp doanh nghiệp Việt Nam từng bước tiến lên những công đoạn có giá trị cao hơn trong chuỗi cung ứng.

Bà Phạm Quỳnh Mai - Phó Vụ trưởng Vụ Phát triển thị trường nước ngoài (Bộ Công thương) khẳng định, việc tăng cường kết nối nguồn nguyên liệu, sản xuất linh kiện, bao bì và các công đoạn bổ trợ sẽ giúp ASEAN hình thành mạng lưới cung ứng chặt chẽ hơn, tạo thêm cơ hội cho doanh nghiệp nội địa mở rộng thị trường.

Phát biểu tại phiên thảo luận, ông Nguyễn Công Vinh - Phó Chủ tịch UBND TPHCM nhận định: "Quá trình tái cấu trúc chuỗi giá trị toàn cầu đang đặt ra yêu cầu tìm kiếm những động lực tăng trưởng mới. Trong đó, quy mô có thể giúp doanh nghiệp và nền kinh tế đứng vững trong hiện tại, nhưng khả năng thích nghi mới quyết định sức phát triển trong tương lai".

Lãnh đạo TPHCM nhấn mạnh, không nền kinh tế nào có thể tự xây dựng tất cả, khi dữ liệu, công nghệ, vốn và nhân lực ngày càng cần được kết nối xuyên biên giới. Trong bối cảnh đó, các siêu đô thị có vai trò quan trọng trong tập trung nguồn lực, thử nghiệm sáng kiến và thúc đẩy hợp tác quốc tế. Đặc biệt, sự phát triển của AI đòi hỏi quá trình chuẩn bị đồng bộ về con người, thể chế và dữ liệu.

Ông Vinh kỳ vọng những trao đổi tại diễn đàn sẽ không dừng ở việc chia sẻ kinh nghiệm mà tiếp tục phát triển thành các sáng kiến, quan hệ đối tác và dự án hợp tác cụ thể, góp phần nâng cao vị thế Việt Nam và ASEAN trong chuỗi giá trị toàn cầu.