Vốn vay xuất khẩu lao động: Kênh tín dụng hiệu quả

Thoát nghèo nhờ nguồn vốn vay đi xuất khẩu lao động là câu chuyện có thực ở rất nhiều làng quê hiện nay.

Thoát nghèo nhờ vốn vay XKLĐ

Nhìn ngôi nhà cao tầng khang trang của gia đình ông Nguyễn Văn Tiến thị trấn Gia Khánh, huyện Bình Xuyên, Vĩnh Phúc ít ai ngờ trước đây gia đình ông thuộc diện nghèo ở xã. Nhà có 4 người con, do kinh tế khó khăn nên chỉ cho con học được hết cấp 3 rồi đi học nghề. Tuy nhiên học nghề cũng không giúp các con ông có được công việc ổn định, nhất là ở vùng trung du miền núi. “Trong làng lúc ấy cũng có nhiều người giàu lên nhờ xuất khẩu lao động tôi cũng muốn cho con đi mà không có tiền. Nhiều lần định làm sổ đỏ để vay vốn ngân hàng, nhưng số tiền ấy quá lớn, mặt khác, đất nhà tôi ở cuối làng, nếu có vay vốn ngân hàng cũng chẳng được bao nhiêu. May mắn nhờ chính sách của Chính phủ về việc cho vay vốn đối với hộ gia đình chính sách đi xuất khẩu lao động, gia đình tôi đã vay được một khoản tiền lớn cho con đi làm việc tại Nhật Bản” – ông Tiến kể.

Sau 5 năm năm làm việc tại Nhật Bản, cậu con trai lớn đã có nguồn thu nhập ổn định để gửi về quê trả nợ cũng như có tiền giúp bố mẹ để sửa sang lại nhà cửa, mua sắm đồ dùng trong nhà. “Nếu năm ấy không có nguồn vốn vay ấy nhà tôi không có được như ngày hôm nay. Con trai tôi giờ cũng đã mua được nhà riêng và có một công việc ổn định” – ông Tiến hồ hởi kể.

Thoát nghèo nhờ nguồn vốn vay đi xuất khẩu lao động là câu chuyện có thực ở rất nhiều làng quê hiện nay. Theo thống kê của ngành chức năng sau hơn 10 năm thực hiện chương trình cho vay xuất khẩu lao động có thời hạn ở nước ngoài (gọi chung là cho vay xuất khẩu lao động), NHCSXH đã giải ngân cho gần 106.000 hộ gia đình được vay vốn với gần 2.500 tỷ đồng, qua đó giúp cho gần 107.000 lao động thuộc hộ nghèo, gia đình chính sách và người đi lao động tại các huyện nghèo được vay vốn đi xuất khẩu lao động có thời hạn ở nước ngoài.

Những con số trên cho thấy chương trình cho vay xuất khẩu lao động là kênh tín dụng giúp các hộ nghèo, hộ gia đình chính sách... có điều kiện để cải thiện cuộc sống, thoát nghèo. Tuy nhiên, sau 10 năm triển khai đến nay chương trình đang gặp rất nhiều khó khăn đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa các ngành, địa phương cùng tháo gỡ những khó khăn.

Cần sự phối hợp đồng bộ

Thực tế phản ánh từ các địa phương cho thấy, trong khi dư nợ cho vay hộ nghèo, gia đình chính sách đi XKLĐ có thời hạn ở nước ngoài theo QĐ 365 có chiều hướng giảm nhanh trong nhiều năm qua thì dư nợ cho vay người lao động thuộc huyện nghèo đi XKLĐ theo QĐ 71 chỉ có tăng trưởng chậm và chững lại. Nguyên nhân do cho vay người lao động thuộc huyện nghèo đi XKLĐ theo QĐ 71 bên cạnh việc miễn phí đào tạo nghề, học ngoại ngữ, ăn ở, đi lại và giáo dục định hướng..., người lao động còn được cho vay vốn ưu đãi theo nhu cầu tối đa bằng các khoản chi người lao động phải đóng góp trên thị trường và được hưởng lãi suất bằng 50% lãi suất cho vay hiện hành của NHCSXH áp dụng cho đối tượng hộ nghèo, người dân tộc thiểu số đi XKLĐ (lãi suất được hưởng là 0,275%/tháng). Trong khi đó, đối tượng cho vay XKLĐ có thời hạn ở nước ngoài theo QĐ 365, chính sách vay vốn bị bó hẹp hơn, về cơ bản không đáp ứng chi phí cho lao động để đi làm việc ở nước ngoài, với mức vay là 30 triệu đồng và lãi suất là 0,55%/tháng.

Nói về những khó khăn Giám đốc NHCSXH tỉnh Đắc Lắk Nguyễn Tử Ân cho biết, để tạo điều kiện tối đa cho người nghèo có nhu cầu XKLĐ, NHCSXH tỉnh đã quyết định nâng mức cho vay đối với người lao động thuộc hộ nghèo và đối tượng chính sách được vay 100% chi phí ghi trên hợp đồng được ký kết giữa người lao động và doanh nghiệp, doanh nghiệp dịch vụ, tổ chức sự nghiệp đưa người đi lao động. Tuy nhiên từ đầu năm đến nay, doanh số cho vay XKLĐ trên địa bàn chỉ đạt 254 triệu đồng (4 hộ, bình quân 1 hộ được vay 63,5 triệu đồng). Nguyên nhân do người lao động trên địa bàn tỉnh chủ yếu làm việc tại Malaysia, nhưng nay do thu nhập thấp (trung bình từ 7 đến 8 triệu đồng/người/tháng) nên việc XKLĐ sang thị trường nay đang chững lại. Trong khi đó với các thị trường như Nhật Bản, Đài Loan… tuy có thu nhập cao hơn, nhưng người lao động lại không đáp ứng được yêu cầu về trình độ, ngôn ngữ, khả năng hòa nhập… của nhà tuyển dụng. Một nguyên nhân quan trọng không kém đó là thời gian qua, hoạt động XKLĐ chưa được quản lý chặt chẽ, một số tổ chức, cá nhân lợi dụng sự thông thoáng của Nhà nước về XKLĐ để lừa đảo khiến cả người lao động lẫn ngân hàng e ngại tham gia thị trường này .

Để tháo gỡ khó khăn, vừa qua, Hội đồng quản trị NHCSXH đã quyết định nâng mức cho vay đối với người lao động thuộc hộ nghèo và đối tượng chính sách được vay 100% chi phí được ghi trên hợp đồng được ký kết giữa người lao động và doanh nghiệp, doanh nghiệp dịch vụ, tổ chức sự nghiệp đưa người đi lao động. Song để phát huy hết vai trò của việc cho vay đi xuất khẩu lao động cần có sự phối hợp chặt chẽ, đồng bộ hơn nữa giữa các bộ, ngành có liên quan. Đồng thời phải có hành lang pháp lý chặt chẽ đối với đơn vị làm dịch vụ XKLĐ để bảo vệ quyền lợi cho người lao động, tránh các trường hợp người lao động bị lừa đảo. Đặc biệt cần có chế tài, biện pháp xử lý đối với doanh nghiệp, đơn vị tuyển chọn không thực hiện đúng hợp đồng với người lao động, gây thiệt hại cho người lao động và rủi ro cho nguồn vốn vay của Nhà nước.