Xây hệ sinh thái UAV: Cuộc đua mới của các địa phương

Từ ứng dụng đến hệ sinh thái

Trong bối cảnh khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo được xác định là động lực tăng trưởng mới, UAV đang dần vượt ra khỏi hình ảnh quen thuộc là những chiếc drone phục vụ quay phim hay phun thuốc nông nghiệp. Tại một số địa phương, UAV được nhìn nhận như một lĩnh vực công nghệ chiến lược, có khả năng tạo ra những ngành nghề, dịch vụ và chuỗi giá trị mới.

Tây Ninh là một trong những địa phương thể hiện rõ cách tiếp cận này. Tỉnh đang khẩn trương xây dựng Chiến lược phát triển hệ sinh thái UAV giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến năm 2035, với mục tiêu hình thành hệ sinh thái đồng bộ, thúc đẩy nghiên cứu, ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và tạo động lực phát triển kinh tế - xã hội.

Điểm đáng chú ý là chiến lược không chỉ hướng tới ứng dụng UAV trong một vài lĩnh vực cụ thể, mà đặt mục tiêu phát triển toàn bộ hệ sinh thái theo hướng lấy doanh nghiệp làm trung tâm. Trong mô hình này, doanh nghiệp, viện nghiên cứu, cơ sở đào tạo, chuyên gia và các tổ chức hỗ trợ đổi mới sáng tạo được kết nối thành một mạng lưới liên hoàn từ nghiên cứu, đào tạo đến sản xuất và thương mại hóa.

Song song với đó, Tây Ninh đang nghiên cứu xây dựng Khu liên hợp công nghệ UAV cùng hành lang bay thử nghiệm phục vụ hoạt động nghiên cứu, kiểm chứng công nghệ và ứng dụng thực tế. Các cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox), chính sách thu hút đầu tư và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cũng được đưa vào quá trình xây dựng chiến lược.

Không dừng lại ở định hướng, tỉnh đã bắt đầu mở rộng hợp tác với các trường đại học, doanh nghiệp công nghệ và đơn vị nghiên cứu. Việc ký kết hợp tác với Đại học Quốc gia TPHCM, Công ty Cổ phần Real-Time Robotics và CT Group cho thấy tham vọng xây dựng một trung tâm nghiên cứu, thử nghiệm và ứng dụng UAV của khu vực Đông Nam Bộ.

Đặc biệt, dự án Khu liên hợp công nghệ UAV do CT Group đề xuất có quy mô khoảng 400ha, tổng vốn đầu tư dự kiến 2 tỷ USD, hướng tới hình thành hệ sinh thái công nghệ UAV toàn diện, từ nghiên cứu, sản xuất, kiểm thử đến vận hành, đào tạo nhân lực và ứng dụng trong nhiều lĩnh vực kinh tế - xã hội.

Nếu như trước đây các địa phương chủ yếu tìm cách ứng dụng công nghệ mới vào sản xuất, thì cách tiếp cận của Tây Ninh cho thấy một bước đi xa hơn: xây dựng nền tảng để hình thành một ngành công nghiệp UAV trong tương lai.

Những mảnh ghép của kinh tế tầm thấp

Ở Điện Biên, địa phương miền núi có địa hình chia cắt mạnh, câu chuyện bắt đầu từ một thử nghiệm trên nương cà phê. Trong chương trình phối hợp giữa UBND tỉnh, FPT và Trường Thịnh Drone, UAV đã hoàn thành việc phun phân bón cho 1ha cà phê chỉ trong khoảng 10 phút. Trong khi đó, với cách làm thủ công, công việc tương tự có thể mất tới nhiều giờ ở đồng bằng và kéo dài tới vài ngày công tại vùng đồi núi.

Tuy nhiên, điều đáng chú ý hơn không nằm ở chiếc UAV hay thời gian phun phân. Theo Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Bùi Hoàng Phương, trọng tâm của đề án tại Điện Biên không phải là thử nghiệm công nghệ UAV, mà là thử nghiệm mô hình ứng dụng thực tế.

Nói cách khác, câu hỏi đặt ra không phải là UAV có bay được hay không, mà là bay để làm gì, giải quyết bài toán nào của địa phương và tạo ra giá trị kinh tế ra sao. Chính vì vậy, Điện Biên được lựa chọn triển khai sandbox phát triển kinh tế tầm thấp nhằm kiểm chứng hiệu quả của mô hình trước khi nhân rộng.

Nếu Điện Biên tập trung vào bài toán nông nghiệp và logistics miền núi thì TPHCM lại thử nghiệm UAV trong lĩnh vực giao nhận hàng hóa. Tháng 4 vừa qua, thành phố triển khai tuyến giao hàng bưu chính bằng UAV kết nối giữa xã Cần Giờ và phường Vũng Tàu theo cơ chế sandbox. Kết quả bước đầu cho thấy UAV có thể vận hành ổn định, bay theo tọa độ lập trình sẵn, giao hàng chính xác và quay về an toàn.

Sau giai đoạn thử nghiệm, nhiều doanh nghiệp đã đề xuất mở rộng mô hình, đặc biệt với các tuyến vận chuyển có tính cấp thiết cao.

Nhìn từ 3 địa phương có thể thấy những hướng tiếp cận khác nhau đang cùng hội tụ về một mục tiêu chung. Tây Ninh xây dựng nền tảng công nghiệp và hệ sinh thái; Điện Biên thử nghiệm mô hình kinh tế tầm thấp; TPHCM kiểm chứng khả năng ứng dụng trong logistics thông minh.

Những bước đi này cho thấy UAV không còn được nhìn nhận đơn thuần như một thiết bị công nghệ riêng lẻ. Đằng sau các dự án, khu liên hợp hay chuyến bay thử nghiệm là quá trình hình thành một hệ sinh thái mới, nơi công nghệ, hạ tầng, doanh nghiệp, nguồn nhân lực và cơ chế quản lý cùng phát triển. UAV đang trở thành một trong những hạt nhân quan trọng của kinh tế tầm thấp - lĩnh vực được kỳ vọng sẽ mở ra không gian tăng trưởng mới trong những năm tới.