Xuất bản phẩm đặc biệt được quản lý 3 lớp thẩm định, kiểm tra

Ngày 10/9, Văn phòng Chủ tịch nước tổ chức họp báo công bố Lệnh của Chủ tịch nước đối với các luật được Quốc hội khóa XVI, Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất thông qua, trong đó có Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản.

Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản được Quốc hội khóa XVI thông qua ngày 24/8/2026 có hiệu lực từ ngày 1/3/2027.

Luật gồm 3 điều. Trong đó, Điều 1 gồm 33 khoản, sửa đổi, bổ sung 31 điều, đồng thời bãi bỏ 7 điều của Luật Xuất bản hiện hành. Điều 2 sửa đổi, bổ sung Danh mục phí, lệ phí; Điều 3 quy định về hiệu lực thi hành và chuyển tiếp.

Giới thiệu các điểm mới của Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản, Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Nguyễn Huy Dũng cho biết, một trong những nội dung quan trọng của Luật là xác định hoạt động xuất bản vừa là lĩnh vực văn hóa, tư tưởng, vừa là ngành kinh tế - công nghệ, bộ phận của công nghiệp văn hóa và hạ tầng tri thức quốc gia.

Nhà nước giữ vai trò chủ đạo trong định hướng phát triển; đồng thời bảo đảm quyền sáng tạo, quyền phổ biến tác phẩm, quyền tác giả, quyền liên quan và môi trường cạnh tranh lành mạnh.

Luật tiếp tục khẳng định Nhà nước không kiểm duyệt tác phẩm trước khi xuất bản. Nhà xuất bản trực tiếp tổ chức biên tập, độc lập quyết định nội dung và chịu trách nhiệm về xuất bản phẩm. Quản lý nhà nước được thực hiện theo hướng kết hợp phòng ngừa với hậu kiểm, tăng quyền tự chủ gắn với trách nhiệm của từng chủ thể.

Luật cũng bổ sung, hoàn thiện nội dung quản lý nhà nước phù hợp với yêu cầu chuyển đổi số và mô hình chính quyền địa phương hai cấp; chuyển mạnh phương thức quản lý từ hồ sơ, thủ tục hành chính sang quản lý bằng dữ liệu; đẩy mạnh xây dựng, kết nối, chia sẻ và khai thác cơ sở dữ liệu chuyên ngành theo nguyên tắc một lần cung cấp, nhiều lần sử dụng.

Đối với việc sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI), Luật xác định việc ứng dụng công nghệ không làm thay đổi, giảm nhẹ hoặc chuyển giao trách nhiệm pháp lý của tổ chức, cá nhân. Chủ thể sử dụng AI phải chịu trách nhiệm về nội dung, bảo đảm quyền tác giả, quyền liên quan và kiểm soát rủi ro trong quá trình tạo lập, biên tập, chuyển đổi và phổ biến nội dung.

Liên quan đến xuất bản phẩm thuộc các nhóm đề tài đặc biệt như lịch sử cách mạng, chủ quyền, an ninh quốc gia, lãnh tụ và lãnh đạo đất nước, anh hùng dân tộc, Luật quy định cơ chế quản lý qua ba lớp: Nhà xuất bản tự thẩm định nội dung; cơ quan chủ quản kiểm tra kết quả thẩm định của nhà xuất bản trong quá trình đăng ký kế hoạch; Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đọc, kiểm tra xuất bản phẩm lưu chiểu và cho ý kiến trước khi phát hành.

Việc thẩm định trước khi phát hành chỉ áp dụng đối với phạm vi do Chính phủ quy định, không mở rộng đối với mọi xuất bản phẩm và không làm thay đổi nguyên tắc Nhà nước không kiểm duyệt tác phẩm trước khi xuất bản.

Một trong những nội dung đáng chú ý của Luật là đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, đơn giản hóa điều kiện kinh doanh, phân cấp và phân quyền.

Theo đó, Luật bãi bỏ 16 trong tổng số 30 thủ tục hành chính; đồng thời đơn giản hóa một số thủ tục và điều kiện kinh doanh. Nhiều thủ tục được chuyển từ cấp phép, xác nhận hoặc đăng ký sang thông báo, tự thẩm định và hậu kiểm. Tổ chức, cá nhân tự chịu trách nhiệm; cơ quan nhà nước kiểm tra trên cơ sở dữ liệu và dấu hiệu vi phạm. Cách thức này được kỳ vọng góp phần giảm chi phí tuân thủ, đồng thời nâng cao hiệu quả phòng ngừa và xử lý vi phạm.