Xuất khẩu nông, lâm, thủy sản: Bứt tốc hai tháng đầu năm

Theo Bộ NNMT, kim ngạch xuất khẩu nông lâm thủy sản tháng 2/2026 ước đạt 4,71 tỷ USD, giảm 28,4% so với tháng trước nhưng tăng 1,9% so với cùng kỳ năm trước. Tính chung 2 tháng đầu năm 2026, tổng kim ngạch xuất khẩu nông lâm thủy sản đạt khoảng 11,3 tỷ USD, tăng 17,1% so với cùng kỳ năm 2025. Trong số đó, giá trị xuất khẩu nhóm nông sản đạt 6,09 tỷ USD, tăng 17,1%. Xuất khẩu thủy sản đạt 1,76 tỷ USD, tăng 23,3%; lâm sản đạt 2,82 tỷ USD, tăng 7,4%.

Về thị trường, châu Á tiếp tục là khu vực xuất khẩu lớn nhất của nông lâm thủy sản Việt Nam, chiếm 45,5% tổng thị phần. Hai thị trường lớn tiếp theo là châu Mỹ với 21% và châu Âu với 15,7%.

Xét theo thị trường cụ thể, Trung Quốc tiếp tục là thị trường lớn nhất, chiếm 22,9% tổng kim ngạch xuất khẩu nông lâm thủy sản của Việt Nam. Hoa Kỳ đứng thứ hai với 18,7% và Nhật Bản đứng thứ ba với 7,2%. So với cùng kỳ năm 2025, giá trị xuất khẩu nông lâm thủy sản sang Trung Quốc trong 2 tháng đầu năm nay tăng 55,9%; xuất khẩu sang Hoa Kỳ tăng 9,2% và sang Nhật Bản tăng 9,8%.

Đề cập đến những thách thức từ thị trường TS. Mạc Quốc Anh - Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội DN nhỏ và vừa TP Hà Nội, nhận định xung đột tại khu vực Trung Đông không còn là vấn đề khu vực, mà đã trở thành cú sốc địa chính trị mang tính toàn cầu. Tác động lan tỏa chủ yếu qua ba kênh: năng lượng, logistics và tài chính. Trung Đông giữ vai trò quan trọng trong cung ứng dầu mỏ, khí đốt toàn cầu. Khi xung đột leo thang, nguy cơ gián đoạn nguồn cung cùng tâm lý đầu cơ khiến giá dầu biến động mạnh. Với nền kinh tế có độ mở lớn như Việt Nam, phụ thuộc nhiều vào nhập khẩu xăng dầu, chi phí sản xuất, vận tải và bảo hiểm hàng hóa đều gia tăng. Doanh nghiệp (DN) xuất nhập khẩu vì vậy chịu “tác động kép”, chi phí đầu vào tăng trong khi nhiều hợp đồng đã ký với giá cố định, khó điều chỉnh theo biến động thị trường.

Trong nhóm ngành chịu tác động rõ nét nhất có nông sản và thủy sản, những mặt hàng nhạy cảm với thời gian vận chuyển và điều kiện bảo quản. Với ngành điều, ông Bạch Khánh Nhựt - Phó Chủ tịch Thường trực Hiệp hội Điều Việt Nam, cho biết năm 2025, Trung Đông đã vươn lên là thị trường xuất khẩu lớn thứ ba của Việt Nam. Tuy nhiên, do yếu tố an ninh, nhiều container phải nằm chờ ngoài khơi, gây chậm thanh toán và tạm “đóng băng” các hợp đồng mới.

Tương tự, Trung Đông hiện là thị trường quan trọng của thủy sản Việt Nam, với kim ngạch năm 2025 đạt 401 triệu USD, tăng gần 10% so với năm trước. Theo bà Lê Hằng, Phó Tổng Thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam, thủy sản yêu cầu nghiêm ngặt về nhiệt độ và thời gian vận chuyển. Khi không phận bị hạn chế, lịch bay xáo trộn, nguồn cung hàng tươi có thể thiếu hụt chỉ sau vài ngày.

Trong bối cảnh tình hình xung đột đang rất phức tạp ở khu vực Trung Đông và các khu vực khác trên thế giới, theo TS. Mạc Quốc Anh, DN cần tăng cường quản trị rủi ro địa chính trị; đa dạng hóa đối tác và tuyến vận tải để tránh phụ thuộc vào một thị trường. Đồng thời tái cấu trúc thị trường xuất khẩu. Trung Đông vẫn là thị trường tiềm năng với nhu cầu lớn về lương thực, thực phẩm halal và hàng tiêu dùng, song DN cần phân tán rủi ro sang Nam Á, châu Phi hoặc ASEAN để bảo đảm an toàn dòng tiền.

Đứng trước bối cảnh nhiều phức tạp từ thị trường, theo Thứ trưởng Trần Thanh Nam, định hướng điều hành thời gian tới không thể chỉ tập trung mở rộng thị trường hay bán được giá cao, mà phải chủ động nhận diện, dự báo và tham mưu giải pháp ứng phó với các rào cản phi truyền thống.

Về mở rộng thị trường, Bộ NNMT tiếp tục tăng cường đàm phán, thúc đẩy mở cửa thị trường đối với các mặt hàng nông thủy sản có thế mạnh; chủ động tháo gỡ rào cản kỹ thuật liên quan đến an toàn thực phẩm và kiểm dịch tại các thị trường xuất khẩu trọng điểm. Đồng thời, mở rộng hợp tác quốc tế, đẩy mạnh ký kết các điều ước, thỏa thuận công nhận lẫn nhau trong lĩnh vực thực phẩm, tạo thuận lợi cho hoạt động xuất khẩu.