Xung quanh việc công nhận di tích các trường học ở TP.HCM: Cần thêm những kiến trúc của người Việt hôm nay

Trường THPT Marie Curie

Ảnh: NG.THỊNH

Các trường học trên đều do người Pháp xây dựng từ rất lâu, có tuổi đời trên 100 năm. Trường THPT chuyên Lê Hồng Phong, ở địa chỉ 235 Nguyễn Văn Cừ, P.4, Q.5. Trường này được xây dựng vào năm 1927 với tên gọi Collège Pétrus Ký (Trung học Pétrus Trương Vĩnh Ký). Từ năm 1976 trường này được đổi tên thành Lê Hồng Phong, được xem là trung tâm đào tạo chất lượng cao.

Trường THPT Marie Curie tọa lạc ở số 159 Nam Kỳ Khởi Nghĩa, P.7, Q.3, năm 1918 bắt đầu hoạt động và là trường dành riêng cho nữ sinh, mang tên Lycée Marie Curie. Trường THCS Hồng Bàng, ở số 132 Hồng Bàng, P.12, Q.5, được xây dựng từ năm 1933. Lúc đầu là trường học nội trú cho trẻ em là con của những người Pháp đến Việt Nam làm việc và lập gia đình với người bản xứ. Có giai đoạn trường đổi tên thành Trung tâm Giáo dục Hồng Bàng. Sau năm 1975, Trung tâm Giáo dục Hồng Bàng được chính quyền cách mạng tiếp quản và thành lập Trường THCS Hồng Bàng cho đến nay.

Ngoài 3 trường nói trên, trước đó, Trường THPT Nguyễn Thị Minh Khai ở số 275 Điện Biên Phủ, P.7, Q.3, cũng được xếp hạng di tích cấp TP.

Lãnh đạo Sở VH-TT TP HCM cho biết, các trường này đều là các công trình kiến trúc nghệ thuật, mang dấu ấn lịch sử được lập hồ sơ đề nghị xếp hạng di tích. Khi được công nhận, các công trình này sẽ có cơ chế để thực hiện việc bảo tồn. Khi trùng tu, tôn tạo thì Sở VH-TT TP sẽ hỗ trợ về mặt chuyên môn và trong một số trường hợp khó khăn có thể hỗ trợ một phần kinh phí.

UBND TP HCM cũng vừa có ý kiến chỉ đạo với đề xuất cải tạo trường Lê Quý Đôn (quận 3). Theo đó ông Hứa Ngọc Thuận – Phó Chủ tịch TP yêu cầu việc sửa chữa phải xem xét tổng thể mặt bằng đã xây dựng theo thiết kế của những năm 1977. Họa sĩ Uyên Huy - Chủ tịch Hội Mỹ thuật TP.HCM cho biết: “Việc công nhận này góp phần bảo vệ di tích đó, giữ được kiến trúc, văn hóa tốt. Những trường này mang phong cách kiến trúc của Pháp, gắn với nền giáo dục của Sài Gòn ngày xưa. Nó có giá trị nhất định về mỹ thuật. Đánh dấu mang dấu ấn của lịch sử lúc đó. Trong khi đó, bà Lê Tú Cẩm - Chủ tịch Hội Di sản TP HCM cũng nhận xét: “Đó là những kiến trúc đẹp, TP HCM đã có chính sách bảo tồn lâu rồi. Nay với việc công nhận di tích, nó sẽ có giá trị pháp lý để ghi lại dấu tích lịch sử kiến trúc của thành phố này. Nó còn chứng tỏ bề dày văn hóa và tầm cỡ của TP HCM với chiều dài và sự phát triển của nó. Giúp lớp trẻ nhìn lại lịch sử và tự hào về nó”.

Trao đổi với chúng tôi, nhiều KTS cho rằng, từ câu chuyện này, Nhà nước nên có những cơ chế, chính sách tạo điều kiện cho các KTS Việt Nam và những cơ quan liên quan, những người có tâm huyết, thiết kế, xây dựng những công trình kiến trúc có tính mỹ thuật đẹp, kiến trúc đạt trình độ cao, để làm di sản cho đất nước. KTS Nguyễn Tài My bày tỏ: “Việc công nhận di tích cho những ngôi trường này có ý nghĩa tôn vinh những điều có giá trị lâu đời, để xã hội chúng ta noi theo. Nhưng theo tôi, những công trình này không có giá trị cao về mặt kiến trúc, nếu so với những công trình của nước ngoài, kể cả ở nước Pháp. Trình độ kiến trúc của chúng ta có thể thiết kế, xây dựng nên những công trình có giá trị hơn thế nhiều. Vả lại, đây là những công trình do người Pháp để lại, chúng ta hiện chưa có công trình kiến trúc nào có giá trị cao do người Việt làm. Đó là điều khiến tôi rất buồn. Nếu chúng ta có chính sách tốt thì thừa sức để làm những công trình đẹp, tầm cỡ hơn thế”.

Tuy nhiên, họa sĩ Uyên Huy cho rằng, cơ chế phải gắn với trình độ. “Cơ chế đó phải được đặt trên cơ sở lý luận về khảo cổ, mỹ học, kiến trúc… Và người quản lý phải có tầm, có tâm, những người có ý định xây dựng cái mới cũng phải có tài và kế thừa cái cũ. Nếu không thì sẽ khó tạo ra những công trình kiến trúc có giá trị”, họa sĩ Uyên Huy nói. Theo Chủ tịch Hội Di sản TP HCM, nên có chính sách trong việc xây dựng các công trình kiến trúc của Việt Nam, tuy nhiên cần định hình bản sắc Việt Nam trong việc xây dựng các công trình xây dựng, công trình kiến trúc. Và những chuyên gia về xây dựng, kiến trúc phải làm điều đó.