50 năm thành phố mang tên Bác - Bài cuối: Khát vọng hướng tới đô thị toàn cầu

Kinh tế bứt phá, củng cố vai trò đầu tàu

Giai đoạn 2021–2025 đánh dấu bước phát triển mạnh mẽ của TP Hồ Chí Minh, khi GRDP năm 2025 ước tăng 1,5 lần so với năm 2020, GRDP bình quân đầu người đạt khoảng 8.400 USD, cao hơn đáng kể so với mức trung bình cả nước. Tổng thu ngân sách giai đoạn này đạt gần 2,4 triệu tỷ đồng, chiếm khoảng 26% tổng thu quốc gia, khẳng định vai trò trụ cột của nền kinh tế.

Kinh tế số trở thành điểm sáng khi chiếm tới 25% GRDP, trong khi hệ sinh thái khởi nghiệp và đổi mới sáng tạo vươn lên nhóm dẫn đầu khu vực Đông Nam Á. Thành phố cũng ghi nhận gần 225.000 doanh nghiệp thành lập mới trong 5 năm, chiếm khoảng 30% cả nước, cho thấy sức hút mạnh mẽ của môi trường đầu tư.

Tại Hội thảo “Giải pháp thúc đẩy tăng trưởng hai con số từ các động lực truyền thống và động lực mới trong bối cảnh đảm bảo ổn định năng lượng tại TP Hồ Chí Minh” ngày 13/3, ông Phạm Bình An, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển TP Hồ Chí Minh đánh giá, kinh tế thành phố năm 2026 tiếp tục khởi sắc với GRDP quý I tăng 8,27%, là mức cao nhất trong khoảng một thập niên. Tổng vốn đầu tư toàn xã hội đạt hơn 141.700 tỷ đồng, tăng 10,7%; tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tăng 13,3%; chỉ số sản xuất công nghiệp tăng 11%. Đáng chú ý, thành phố đã tháo gỡ vướng mắc cho 831/838 dự án, giải phóng nguồn lực hơn 205.000 tỷ đồng – một cú hích quan trọng cho tăng trưởng.

Trước bối cảnh kinh tế toàn cầu nhiều bất định, TP Hồ Chí Minh chủ động xây dựng các kịch bản tăng trưởng, hướng tới mục tiêu tăng trưởng hai con số trong năm 2026. Các giải pháp được đề ra không chỉ dừng ở kinh tế truyền thống mà còn mở rộng sang các động lực mới như trung tâm tài chính quốc tế, công nghệ cao, trí tuệ nhân tạo, chip bán dẫn và kinh tế xanh.

Song song đó, thành phố cũng chú trọng nâng cao năng lực chống chịu trước các cú sốc bên ngoài, đặc biệt trong lĩnh vực năng lượng và chuỗi cung ứng. Những đề xuất như thành lập nhóm ứng phó khủng hoảng năng lượng hay xây dựng hệ thống dữ liệu dự trữ nguyên liệu cho từng ngành cho thấy cách tiếp cận chủ động, linh hoạt trong điều hành kinh tế.

Tầm nhìn siêu đô thị quốc tế, trung tâm tài chính khu vực

Không chỉ dừng ở vai trò đầu tàu trong nước, TP Hồ Chí Minh đang định hình tầm nhìn dài hạn với mục tiêu đến năm 2030 nằm trong nhóm 100 thành phố đáng sống và đổi mới sáng tạo hàng đầu thế giới, và đến năm 2045 trở thành trung tâm kinh tế, tài chính, du lịch tầm vóc châu Á.

Tại Hội thảo tham vấn chuyên gia về dự thảo Luật Đô thị đặc biệt, chính sách đột phá và không gian phát triển cho TP Hồ Chí Minh trong kỷ nguyên mới ngày 4/4, PGS.TS Trần Hoàng Ngân, Chủ tịch Hội đồng tư vấn đột phá phát triển Trường Đại học Sài Gòn nhìn nhận, thời gian qua Bộ Chính trị đã ban hành rất nhiều Nghị quyết cho thành phố. Khi tổng kết các Nghị quyết, Trung ương đánh giá thành phố có nhiều nỗ lực phát huy tiềm năng, giữ vững vai trò đầu tàu, nhưng vẫn chưa phát huy được hết tiềm năng và lợi thế. Một phần nguyên nhân là do thể chế chưa đổi mới mạnh mẽ, khiến thành phố chưa thể tận dụng được đà phát triển đột phá.

Dù vậy, một bước ngoặt chiến lược là việc hình thành “TP Hồ Chí Minh mới” trên cơ sở sáp nhập với Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu, tạo nên một siêu đô thị có diện tích hơn 6.700 km² và dân số trên 14 triệu người. Đây không chỉ là sự mở rộng không gian địa lý mà còn là sự hợp lực để hình thành ba trụ cột phát triển: tài chính – công nghệ cao, công nghiệp hiện đại và kinh tế biển.

Trong cấu trúc mới, khu vực TP Hồ Chí Minh hiện hữu giữ vai trò trung tâm tài chính và đổi mới sáng tạo; Bình Dương trở thành thủ phủ công nghiệp; còn Bà Rịa - Vũng Tàu đóng vai trò cửa ngõ kinh tế biển, logistics và năng lượng. Mô hình “1 không gian – 3 khu vực” hứa hẹn tạo ra chuỗi giá trị liên kết mạnh mẽ, nâng cao năng lực cạnh tranh toàn vùng.

Chủ trì Hội thảo “Giải pháp thúc đẩy tăng trưởng 2 con số từ các động lực truyền thống và động lực mới trong bối cảnh đảm bảo ổn định năng lượng tại TP Hồ Chí Minh”, ông Nguyễn Văn Được, Chủ tịch UBND TP Hồ Chí Minh khẳng định, hiện nay chính quyền thành phố đang tạo các điều kiện để Trung tâm tài chính quốc tế thành phố thu hút được nguồn lực và là nơi hội tụ các định chế tài chính, ngân hàng, thị trường vốn hiện đại. Khi hoàn thiện, đây sẽ là điểm kết nối dòng vốn toàn cầu, hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận nguồn lực tài chính và thúc đẩy đầu tư phát triển hạ tầng.

Ngoài ra, Chủ tịch UBND TP Hồ Chí Minh nhìn nhận, trong bối cảnh thế giới đang biến động nhanh với những bất ổn địa chính trị, cú sốc năng lượng và sự tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu, TP Hồ Chí Minh cần thêm nhiều nguồn lực và cơ chế mạnh mẽ để "đi nhanh hơn, đổi mới mạnh mẽ hơn" và đóng vai trò dẫn dắt đối với nền kinh tế cả nước.

Trong đó, vai trò của chuyển đổi số cần tiếp tục là trụ cột xuyên suốt trong chiến lược phát triển của thành phố. Đến nay, thành phố đã hoàn thành số hóa 100% dữ liệu hộ tịch, triển khai dịch vụ công trực tuyến mức độ cao và ra mắt ứng dụng “Công dân số”, giúp người dân thực hiện các thủ tục hành chính, thanh toán và sử dụng dịch vụ công một cách thuận tiện.

Cùng với đó, hệ thống cảng biển, logistics và hạ tầng giao thông được đầu tư mạnh mẽ nhằm kết nối với sân bay Long Thành và các tuyến giao thương quốc tế, đưa TP Hồ Chí Minh trở thành cửa ngõ giao thương chiến lược của khu vực.

Phát triển công nghiệp văn hóa, kiến tạo động lực cho đô thị sáng tạo

Từ vị thế dẫn đầu cả nước về công nghiệp văn hóa với quy mô hơn 8 tỉ USD vào năm 2025, TP Hồ Chí Minh đang bước vào giai đoạn chuyển mình mạnh mẽ, khi văn hóa không còn là “phần mềm bổ trợ” mà trở thành trụ cột phát triển. Trong chiến lược mới, bài toán đặt ra không chỉ là đầu tư hạ tầng, mà còn là xây dựng hệ sinh thái hoàn chỉnh, nơi kinh tế và văn hóa tương tác, bổ trợ lẫn nhau.

Tại Hội thảo “Văn hóa trong kỷ nguyên số: Từ bản sắc đến sức mạnh mềm quốc gia” ngày 20/4, Phó Bí thư Thành ủy TP Hồ Chí Minh Văn Thị Bạch Tuyết nhấn mạnh, văn hóa là “hệ điều tiết” cho phát triển nhanh và bền vững. Việc đưa văn hóa vào trung tâm chiến lược thể hiện rõ sự chuyển dịch tư duy, từ phát triển thuần túy kinh tế sang mô hình tăng trưởng dựa trên sáng tạo, bản sắc và giá trị con người. Trong bối cảnh kỷ nguyên số và trí tuệ nhân tạo phát triển mạnh mẽ, TP Hồ Chí Minh xác định phương châm: “Càng hội nhập sâu, bản sắc càng phải đậm; càng số hóa mạnh, nhân văn càng phải cao”.

Thực tế, công nghiệp văn hóa Việt Nam hiện đạt khoảng 8,035 tỉ USD, tương đương hơn 4% GDP và đặt mục tiêu nâng lên 7% vào năm 2030. Với TP Hồ Chí Minh, dư địa phát triển còn rất lớn, nhất là khi không gian đô thị được mở rộng sau sáp nhập, tạo nên hệ sinh thái văn hóa đa dạng, kết nối giữa đô thị, công nghiệp và kinh tế biển.

Động lực mới càng rõ nét khi TP Hồ Chí Minh được UNESCO ghi danh là “Thành phố sáng tạo trong lĩnh vực điện ảnh”. Đây là cơ hội để thành phố định vị thương hiệu trên bản đồ sáng tạo quốc tế. Các sản phẩm văn hóa như phim ảnh, âm nhạc, lễ hội đang dần trở thành “đòn bẩy mềm”, thúc đẩy du lịch, tiêu dùng và kinh tế đô thị. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, điểm nghẽn lớn nhất vẫn là khả năng chuyển hóa tài nguyên văn hóa thành sản phẩm có sức cạnh tranh và hình thành chuỗi giá trị bền vững.

Trao đổi bên lề hội thảo “Văn hóa trong kỷ nguyên số: Từ bản sắc đến sức mạnh mềm quốc gia” ngày 20/4, Thạc sĩ, NSND Nguyễn Thị Thanh Thúy, Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao TP Hồ Chí Minh chia sẻ, để tháo gỡ các khó khăn, thách thức trong xây dựng "công nghiệp không khói", thành phố xác định đầu tư hạ tầng là bước đi nền tảng. Theo đó, giai đoạn 2026 – 2030, dự kiến triển khai hơn 80 dự án văn hóa, di tích, trong đó có các công trình quy mô lớn như nhà hát giao hưởng, bảo tàng mới, trung tâm nghệ thuật truyền thống, khu liên hợp thể thao, cùng các thiết chế mang tính biểu tượng như nhà hát quy mô lớn tại Cần Giờ hay sân vận động tại Rạch Chiếc. “Những thiết chế này không chỉ phục vụ biểu diễn mà còn là hạ tầng để hình thành thị trường văn hóa”, bà Thúy nhấn mạnh.

Dù vậy, hạ tầng chỉ là điều kiện cần. Theo đại diện ngành văn hóa, “linh hồn” của công nghiệp văn hóa chính là nguồn nhân lực. Hiện nay, đào tạo nghệ thuật vẫn còn khoảng cách với thực tiễn, khiến nhiều sinh viên ra trường thiếu cơ hội nghề nghiệp, trong khi thị trường vận hành theo logic khác. Nhu cầu nhân lực không chỉ dừng ở biểu diễn mà mở rộng sang sản xuất nội dung số, quản trị văn hóa, marketing sáng tạo.

Về vai trò quan trọng của TP Hồ Chí Minh trong phát triển công nghiệp văn hóa, Bí thư Thành ủy TP Hồ Chí Minh Trần Lưu Quang khi gặp mặt văn nghệ sĩ, cộng đồng doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực văn hóa ngày 5/2 đã khẳng định, phát triển văn hóa không chỉ nhằm nâng cao chất lượng sống mà còn phải đóng góp trực tiếp vào tăng trưởng. “Công nghiệp văn hóa phải được nhìn nhận đúng nghĩa là một ngành kinh tế”, ông nhấn mạnh. Thành phố sẽ tạo điều kiện để văn nghệ sĩ và doanh nghiệp sáng tạo phát triển, thúc đẩy hình thành các trung tâm công nghiệp văn hóa, ứng dụng công nghệ và mở rộng thị trường quốc tế.

Trong kỷ nguyên phát triển mới, TP Hồ Chí Minh đang từng bước định hình mô hình tăng trưởng dựa trên sự kết hợp hài hòa giữa kinh tế và văn hóa. Đây không chỉ là hướng đi chiến lược mà còn là lời khẳng định về một đô thị sáng tạo, đáng sống và có sức cạnh tranh toàn cầu trong tương lai.