Ai có thể mắc bệnh sốt xuất huyết Dengue?

Sốt xuất huyết không còn theo quy luật cũ

Theo Bộ Y tế, sốt xuất huyết (SXH) Dengue là bệnh truyền nhiễm do virus Dengue lây truyền qua muỗi vằn Aedes, trong đó Aedes aegypti là véc-tơ truyền bệnh chủ yếu. Đây là căn bệnh nguy hiểm, hiện chưa có thuốc điều trị đặc hiệu.

Tại cuộc tọa đàm “SXH Dengue: Những diễn biến khó lường tại Việt Nam” mới đây, ThS.BS Võ Hải Sơn - Phó Cục trưởng Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế), cho biết SXH Dengue được Tổ chức Y tế thế giới (WHO) xếp vào nhóm 10 mối đe dọa sức khỏe cộng đồng hàng đầu thế giới, với số ca toàn cầu tăng gấp 10 lần trong giai đoạn 2010-2019.

Tại Việt Nam, dịch bệnh đã mở rộng ra khắp cả nước. Nhiều địa phương miền Bắc trước đây chưa từng ghi nhận ca bệnh nay cũng đã xuất hiện SXH Dengue. Đợt bùng phát năm 2022 ghi nhận khoảng 371.000 ca trên toàn quốc, trong khi trung bình những năm gần đây vẫn ghi nhận khoảng 150.000 ca mắc mỗi năm.

Đáng chú ý, dịch bệnh hiện không còn diễn biến theo quy luật quen thuộc. Theo ThS.BS Võ Hải Sơn, năm 2025 số ca mắc tăng trở lại nhưng không giảm vào cuối năm như thường lệ, khi các tháng 11 và 12 vẫn ghi nhận số ca ở mức cao. Hệ quả là chỉ trong 5 tháng đầu năm 2026, cả nước đã ghi nhận hơn 50.000 ca mắc, cao gấp 2,5 lần cùng kỳ năm trước. “Đáng lo ngại hơn, SXH tuýp huyết thanh DENV-2 hiện đang chiếm ưu thế, làm tăng nguy cơ xuất hiện nhiều ca nặng” - BS Võ Hải Sơn cho biết.

Lý giải về những thay đổi này, TS Angela Pratt - Trưởng Đại diện WHO tại Việt Nam, cho rằng có 3 yếu tố chính dẫn đến sự dịch chuyển của dịch bệnh. Đó là biến đổi khí hậu tạo điều kiện cho muỗi vằn Aedes aegypti sinh sôi; quá trình đô thị hóa nhanh với hạ tầng chưa đồng bộ tại các khu dân cư đông đúc; và dịch bệnh ngày càng khó dự báo hơn, khiến hệ thống y tế gặp nhiều khó khăn trong công tác chuẩn bị và chủ động ứng phó.

Theo TS Angela Pratt, trong hơn nửa thế kỷ qua, cuộc chiến chống SXH Dengue chủ yếu dựa vào kiểm soát véc-tơ truyền bệnh, diệt muỗi, diệt lăng quăng và giám sát dịch tễ. Đây vẫn là nền tảng trong phòng chống dịch. Bên cạnh đó, các hệ thống cảnh báo sớm ứng dụng công nghệ và trí tuệ nhân tạo (AI) đang giúp dự báo xu hướng lây truyền chính xác hơn. Cùng với đó, vaccine đang trở thành công cụ dự phòng chủ động nhằm giảm nguy cơ mắc bệnh và giảm nguy cơ diễn tiến nặng. Theo TS Angela Pratt, Việt Nam đã cấp phép cho một loại vaccine SXH Dengue và sắp tới sẽ triển khai thí điểm để đánh giá tính khả thi trước khi xem xét đưa vào chương trình tiêm chủng mở rộng.

Bất kỳ ai cũng có thể trở thành bệnh nhân

Nếu sự thay đổi về quy luật dịch bệnh là một vấn đề đáng quan tâm thì sự thay đổi về đối tượng mắc bệnh lại là cảnh báo trực tiếp đối với mỗi gia đình. PGS.TS.BS Nguyễn Thanh Hùng - Phó Chủ tịch Hội Nhi khoa Việt Nam, nguyên Giám đốc Bệnh viện Nhi đồng 1 (TPHCM) cho biết: “Một thay đổi quan trọng là SXH Dengue không còn là bệnh của riêng trẻ em - giờ đây, bất kỳ ai, ở bất kỳ độ tuổi nào cũng có thể mắc phải”.

Theo BS Hùng, nếu hơn 10 năm trước có tới 60 - 70% ca bệnh ở phía Nam là trẻ dưới 15 tuổi thì nay tỷ lệ mắc giữa trẻ em và người trên 15 tuổi gần như ngang nhau. Điều đó đồng nghĩa với việc bất kỳ thành viên nào trong gia đình cũng có thể trở thành bệnh nhân SXH Dengue.

Theo Bộ Y tế, virus Dengue có 4 tuýp huyết thanh khác nhau. Người từng mắc bệnh với một tuýp vẫn có thể mắc lại do 3 tuýp còn lại gây ra. Lần nhiễm thứ hai cũng có nguy cơ diễn biến nặng hơn lần đầu. Nhiễm một lần với một tuýp huyết thanh chỉ tạo miễn dịch lâu dài với chính tuýp đó và khả năng bảo vệ chéo ngắn hạn với các tuýp còn lại. Vì vậy, việc từng mắc SXH không đồng nghĩa với việc sẽ không mắc bệnh lần nữa.

Một thực tế khác được Bộ Y tế đưa ra là khoảng 75% trường hợp nhiễm SXH Dengue không biểu hiện triệu chứng. Tuy nhiên, bệnh có thể diễn tiến từ thể nhẹ đến xuất huyết nặng và sốc. Đây cũng là một trong những lý do khiến nhiều người chủ quan hoặc không phát hiện bệnh từ sớm.

Theo PGS.TS.BS Nguyễn Thanh Hùng, rào cản lớn nhất hiện nay là tâm lý chủ quan. Dù biết về bệnh, nhiều người vẫn cho rằng nguy cơ không xảy ra với mình, tự mua thuốc điều trị tại nhà hoặc nghĩ rằng SXH không quá nguy hiểm.

Trong khi đó, bệnh lại diễn tiến trái ngược với cảm nhận thông thường. “Ngày thứ 3 đến thứ 5, khi cơn sốt đã giảm và người bệnh tưởng đã khỏe lại, mới chính là giai đoạn có thể nguy hiểm nhất, bệnh dễ trở nặng nhất, với các biến chứng như sốc SXH, xuất huyết nặng, suy đa tạng” - PGS.TS.BS Nguyễn Thanh Hùng cảnh báo.

Theo Bộ Y tế, khoảng 5% trường hợp có thể tiến triển thành SXH nặng. Nếu không được điều trị kịp thời, tỷ lệ tử vong ở các ca nặng có thể lên tới 20%.

Không chỉ đe dọa tính mạng, căn bệnh này còn để lại những hệ lụy lâu dài. Theo PGS.TS.BS Nguyễn Thanh Hùng, ngay cả những trường hợp nặng được cứu sống cũng có thể gặp các di chứng như suy giảm trí nhớ, mất tập trung, mất ngủ, trầm cảm, rụng tóc hoặc rối loạn thị lực.

Các chuyên gia khuyến cáo người dân không nên chủ quan với SXH Dengue. Trong bối cảnh dịch bệnh đang thay đổi cả về quy mô lẫn đối tượng mắc, việc phát hiện sớm, theo dõi sát diễn biến bệnh và chủ động phòng ngừa có ý nghĩa quan trọng trong giảm ca nặng và tử vong.