AI không thể thay thế y đức của người thầy thuốc

Từ hỗ trợ đọc phim chẩn đoán hình ảnh, phân tích dữ liệu gene đến dự báo nguy cơ bệnh tật, AI ngày càng được ứng dụng sâu rộng trong khám, chữa bệnh. Khả năng xử lý dữ liệu lớn nhanh chóng giúp công nghệ này hỗ trợ bác sĩ phát hiện bất thường, đánh giá nguy cơ và lựa chọn phương án điều trị phù hợp.

Theo TS.BS Phạm Tuấn Anh - Trưởng khoa Điều trị A (Bệnh viện K), trong lĩnh vực ung thư, AI đang thể hiện vai trò ở nhiều công đoạn, từ đánh giá nguy cơ, sàng lọc, chẩn đoán hình ảnh, giải phẫu bệnh đến hỗ trợ xây dựng phác đồ và theo dõi đáp ứng điều trị.

Ở góc độ quản lý, ông Nguyễn Ngô Quang - Cục trưởng Cục Khoa học và Công nghệ và đào tạo (Bộ Y tế), nhận định AI có tiềm năng trở thành trợ lý thông minh, hỗ trợ bác sĩ làm việc hiệu quả hơn, giảm tải áp lực và nâng cao chất lượng chăm sóc người bệnh.

AI không chỉ hỗ trợ chẩn đoán, điều trị mà còn được ứng dụng trong quản lý bệnh mạn tính, đào tạo y khoa, nghiên cứu thuốc và quản trị bệnh viện. Tuy nhiên, theo ông Nguyễn Ngô Quang, AI trong y tế Việt Nam vẫn chủ yếu ở giai đoạn phát triển ban đầu, với nhiều dự án thử nghiệm. Trở ngại lớn là dữ liệu y tế còn phân tán, thiếu chuẩn hóa và tồn tại dưới nhiều định dạng, gây khó khăn cho việc khai thác, huấn luyện các mô hình AI.

Ngành y tế đang tập trung phát triển hệ thống dữ liệu, triển khai 26 cơ sở dữ liệu chuyên ngành và xây dựng dữ liệu phục vụ từng lĩnh vực chuyên môn, tạo nền tảng cho chuyển đổi số và ứng dụng AI. Tuy nhiên, công nghệ cũng đặt ra vấn đề về ranh giới giữa hỗ trợ chuyên môn và trách nhiệm của thầy thuốc. AI có thể phân tích, dự báo, gợi ý phương án điều trị nhưng không thể thay bác sĩ chịu trách nhiệm về các quyết định ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe, tính mạng người bệnh.

Theo TS.BS Huỳnh Minh Chín - Phó Giám đốc Sở Y tế TPHCM, AI có thể hỗ trợ chẩn đoán, cá thể hóa điều trị và tối ưu hóa hoạt động bệnh viện, nhưng không có lương tri, trách nhiệm pháp lý hay khả năng thấu cảm như con người. Vì vậy, bác sĩ không thể chuyển giao hoàn toàn trách nhiệm chuyên môn cho máy móc. Quyết định điều trị cuối cùng phải dựa trên sự kết hợp giữa dữ liệu công nghệ, kiến thức y khoa, đánh giá lâm sàng và tình trạng cụ thể của từng người bệnh.

Đặc biệt, khi AI ngày càng tham gia sâu vào quá trình chẩn đoán và điều trị, những nguy cơ liên quan đến sai lệch thuật toán cần được nhận diện đầy đủ. Theo BS Chín, AI học từ dữ liệu quá khứ; nếu dữ liệu đầu vào thiếu tính đại diện hoặc chứa đựng thiên lệch, kết quả phân tích có thể không phù hợp với một số nhóm người bệnh.

Cùng với chất lượng thuật toán, bảo vệ dữ liệu sức khỏe cá nhân là một yêu cầu quan trọng. Hồ sơ bệnh án, kết quả xét nghiệm, thông tin di truyền và tiền sử điều trị đều là dữ liệu nhạy cảm. Việc thu thập, xử lý và sử dụng những thông tin này để phát triển AI cần bảo đảm an toàn, minh bạch về mục đích và tuân thủ quy định pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Theo TS.BS Huỳnh Minh Chín, y đức trong kỷ nguyên số không chỉ thể hiện ở thái độ ứng xử mà còn ở trách nhiệm sử dụng công nghệ đúng mục đích, bảo vệ quyền riêng tư và không để các quyết định chuyên môn bị chi phối bởi sự lệ thuộc máy móc. Điều đó cũng có nghĩa, AI cần được phát triển theo hướng hỗ trợ bác sĩ có thêm thời gian và điều kiện chăm sóc người bệnh, thay vì làm giảm sự tiếp xúc giữa con người với con người.