AI mở đường cho quản trị đại học thông minh
Trí tuệ nhân tạo (AI) đang tạo bước chuyển trong giáo dục đại học (ĐH), không chỉ đổi mới giảng dạy, nghiên cứu mà còn thay đổi cách các trường vận hành, ra quyết định. Từ phân tích dữ liệu người học, tối ưu nguồn lực đến hỗ trợ học vụ, hoạch định chiến lược, AI mở ra hướng quản trị ĐH dựa trên dữ liệu, chủ động và hiệu quả hơn.
AI thúc đẩy quản trị đại học dựa trên dữ liệu
Trong quá trình chuyển đổi số, giáo dục ĐH đang chuyển từ mô hình quản lý dựa nhiều vào quy trình thủ công sang quản trị dựa trên dữ liệu. Với khả năng xử lý dữ liệu lớn, phân tích xu hướng và tự động hóa, AI có thể trở thành một thành tố quan trọng trong quá trình này.
Theo Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo (GDĐT) Lê Quân, tái cấu trúc chương trình đào tạo là nhiệm vụ quan trọng, cấp bách; AI không nên chỉ được giảng dạy như một môn học riêng mà cần được tích hợp vào từng ngành, từng chương trình đào tạo. Bộ GDĐT cũng đang nghiên cứu xây dựng các chỉ số đánh giá mức độ ứng dụng AI tại các cơ sở giáo dục ĐH, làm cơ sở để các trường đổi mới quản trị, nâng cao hiệu quả và giảm chi phí.
Mỗi trường hiện sở hữu lượng dữ liệu lớn về tuyển sinh, đào tạo, kết quả học tập, đội ngũ, cơ sở vật chất và nghiên cứu khoa học. Khi được chuẩn hóa, kết nối và phân tích, dữ liệu có thể giúp nhà trường nhận diện xu hướng, dự báo nguy cơ sinh viên không hoàn thành chương trình, tối ưu thời khóa biểu, phân bổ nguồn lực và hỗ trợ tư vấn học vụ, tuyển sinh.
TS Nguyễn Văn Thiện - Phó Giám đốc ĐH Công nghiệp Hà Nội cho biết, nhà trường đã phát triển Hệ thống ĐH điện tử phục vụ quản trị, trong đó AI được kết hợp với chatbot, hệ thống hỗ trợ ra quyết định, lập kế hoạch thi, xây dựng thời khóa biểu và phân tích dữ liệu tuyển sinh, học tập.
Xu hướng hiện nay là chuyển từ các công cụ AI riêng lẻ sang hệ sinh thái AI dùng chung. Tại Trường ĐH Công Thương TPHCM, hệ thống trợ lý AI được xây dựng trên nền tảng dữ liệu thống nhất, hỗ trợ sinh viên giải đáp học vụ, tra cứu thông tin, đăng ký học phần và theo dõi lộ trình đào tạo. TS Nguyễn Hồng Vũ - Trưởng khoa Công nghệ thông tin, cho biết mô hình hướng tới phục vụ đồng thời sinh viên, giảng viên và cán bộ quản lý.
Trong khi đó, ĐH Kinh tế TPHCM phát triển Notebook UEH bằng cách kết hợp AI tạo sinh với dữ liệu do trường tự xây dựng và quản lý. Theo ThS Đặng Thái Thịnh - Phó Trưởng ban Quản lý hạ tầng, mô hình vừa khai thác năng lực AI, vừa chú trọng an toàn dữ liệu và tính chủ động về công nghệ.
Những mô hình này cho thấy đổi mới quản trị bằng AI có thể bắt đầu từ những bài toán cụ thể, sau đó từng bước kết nối dữ liệu và mở rộng phạm vi ứng dụng, hướng tới một mô hình ĐH chủ động hơn trong dự báo, ra quyết định và sử dụng nguồn lực.
Tái cấu trúc để AI trở thành một phần của nhà trường
AI chỉ có thể tạo ra những phân tích có giá trị khi dữ liệu đầu vào đủ tốt. Đây là một trong những vấn đề then chốt đối với các trường ĐH khi bước vào giai đoạn ứng dụng AI sâu hơn.
Kinh nghiệm từ ĐH Công nghiệp Hà Nội cho thấy dữ liệu sạch, được chuẩn hóa và quản trị thống nhất là nền tảng để AI phát huy hiệu quả. Ngược lại, dữ liệu phân tán, thiếu chuẩn chung hoặc không bảo đảm chất lượng sẽ hạn chế khả năng phân tích và hỗ trợ ra quyết định của AI.
Từ góc độ quản trị đào tạo, ThS Phạm Quảng Trị - Phó Trưởng phòng Đào tạo (Trường ĐH Công nghiệp TPHCM) cho rằng, AI không phải là mục tiêu của chuyển đổi số mà là công cụ hỗ trợ nâng cao chất lượng đào tạo. AI có thể phân tích dữ liệu, tổng hợp minh chứng và đưa ra khuyến nghị, nhưng quyết định học thuật vẫn thuộc về con người.
Nhấn mạnh sự cần thiết phải xây dựng hệ sinh thái số đồng bộ, kết nối dữ liệu, nền tảng công nghệ với đào tạo, nghiên cứu và quản trị, Thứ trưởng Lê Quân đề nghị các trường ĐH, đặc biệt là các trường đầu ngành, chủ động xây dựng các trung tâm nghiên cứu xuất sắc về AI gắn với lĩnh vực thế mạnh.
Một định hướng đáng chú ý là tiếp cận đào tạo theo hướng AI+ và AI X, trong đó AI không chỉ là một học phần riêng mà cần từng bước tích hợp vào chương trình, chuẩn đầu ra và phương pháp tổ chức dạy học. Cách tiếp cận này đồng thời đặt ra yêu cầu các trường xây dựng hệ sinh thái số đồng bộ, kết nối dữ liệu, nền tảng công nghệ với hoạt động đào tạo, nghiên cứu và quản trị.
Đáng chú ý, PGS.TS Nguyễn Thị Quế Anh - nguyên Hiệu trưởng Trường ĐH Luật, (ĐH Quốc gia Hà Nội) cho rằng, AI không chỉ làm thay đổi công nghệ mà còn tác động đến phương thức quản trị và nghiên cứu. Bà đề xuất hoàn thiện chính sách về liêm chính học thuật, sở hữu trí tuệ, quản trị dữ liệu, kiểm soát thiên kiến AI và xây dựng hệ sinh thái số an toàn.