Hoàn thiện hành lang pháp lý, mở rộng nguồn tạng hiến

Đề xuất mở rộng nguồn hiến tạng

Tới nay, ước tính Việt Nam đã thực hiện 11.500 ca ghép mô, tạng. Số ca ghép tăng từ 296 ca năm 2015 lên 1.368 ca năm 2025, với 34 cơ sở y tế đủ điều kiện triển khai.

Kể từ ca ghép thận đầu tiên năm 1992, Việt Nam từng bước làm chủ nhiều kỹ thuật ghép tạng như ghép thận, tim, gan, phổi và giác mạc, với chất lượng ngày càng nâng cao. Dù đạt nhiều kết quả tích cực, song theo ông Đỗ Xuân Tuyên - Thứ trưởng Bộ Y tế, công tác hiến, ghép mô, tạng vẫn đối mặt với không ít khó khăn. Nguồn tạng hiến chủ yếu đến từ người sống, trong khi tỷ lệ hiến tạng từ người chết não còn thấp. Cơ chế tài chính cho hoạt động hiến, ghép chưa đồng bộ, hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia vẫn đang trong giai đoạn hình thành. Những hạn chế này đặt ra yêu cầu tiếp tục hoàn thiện thể chế, nâng cao hiệu quả điều phối và mở rộng nguồn hiến.

TS Nguyễn Trọng Khoa - Phó Cục trưởng Quản lý Khám, chữa bệnh (Bộ Y tế) cho biết, trong 20 năm qua, Luật Hiến, ghép mô, bộ phận cơ thể người đã tạo hành lang pháp lý quan trọng, giúp Việt Nam từng bước triển khai hoạt động hiến, ghép mô và bộ phận cơ thể người. Song thực tiễn triển khai cho thấy vẫn còn những khó khăn, hạn chế và bất cập cần được bổ sung, điều chỉnh.

Một trong những nội dung đáng chú ý là đề xuất mở rộng đối tượng hiến tạng từ người chết ngừng tuần hoàn. Theo ông Khoa, nhiều quốc gia trên thế giới đã áp dụng việc lấy tạng từ người chết ngừng tuần hoàn. Nếu bổ sung nhóm này, Việt Nam có thể tăng thêm nguồn hiến tạng, với tiềm năng tăng khoảng 50% so với nguồn hiến từ người chết não.

Hoàn thiện cơ chế điều phối, bảo đảm nguồn lực

Ông Đỗ Xuân Tuyên cho biết, Bộ Y tế đang khẩn trương hoàn thiện dự án luật sửa đổi về hiến, ghép mô, tạng để trình tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, diễn ra từ ngày 17/10 đến 20/11/2026. Nếu được thông qua và không có thay đổi, luật dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/7/2027.

Sau khi luật được thông qua, Bộ Y tế sẽ tham mưu Chính phủ ban hành nghị định hướng dẫn chi tiết, đồng thời xây dựng các thông tư chuyên môn phù hợp với thông lệ quốc tế và thực tiễn Việt Nam.

Trên cơ sở đó, ông Đỗ Xuân Tuyên cho rằng, cần chú trọng bốn vấn đề trọng tâm. Bao gồm hoàn thiện mô hình điều phối hiến, ghép tạng, tăng cường kết nối giữa Trung tâm Điều phối Quốc gia với các cơ sở điều trị và người đăng ký hiến; Xây dựng cơ chế tài chính bền vững, gắn với bảo hiểm y tế, bảo đảm nguồn lực cho toàn bộ quy trình từ phát hiện người hiến tiềm năng, bảo quản, vận chuyển đến phẫu thuật ghép. Đồng thời, cần nghiên cứu chính sách hỗ trợ mai táng và an sinh cho gia đình người hiến theo hướng nhân văn, minh bạch. Tiếp đó là xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia đồng bộ, quản lý thông tin người đăng ký hiến, các cơ sở thực hiện ghép và danh sách người có nhu cầu nhận tạng, bảo đảm khả năng kết nối nhanh chóng khi xuất hiện nguồn hiến phù hợp. Cùng đó là việc cụ thể hóa hợp tác quốc tế thành kế hoạch hành động đến năm 2030 trên cơ sở bản ghi nhớ giữa Trung tâm Điều phối Quốc gia và phía Tây Ban Nha, kèm cơ chế sơ kết, tổng kết và đánh giá định kỳ hằng năm.

Việc sửa đổi luật không chỉ nhằm tháo gỡ những vướng mắc trong thực tiễn mà còn hướng tới xây dựng hệ thống hiến, ghép mô, tạng đồng bộ, minh bạch và hiệu quả hơn. Khi hành lang pháp lý được hoàn thiện, cơ chế điều phối và tài chính được củng cố, nguồn hiến tạng có thêm cơ hội mở rộng, qua đó giúp nhiều người bệnh tiếp cận phương pháp điều trị có khả năng cứu sống, đồng thời phát huy giá trị nhân văn của nghĩa cử hiến tặng mô, tạng.