AI và cuộc tái cấu trúc từ bên trong doanh nghiệp

Khi AI không còn chỉ là công cụ

Trong nhiều năm, chuyển đổi số được doanh nghiệp nhìn nhận chủ yếu như một giải pháp nâng cao năng suất, giảm chi phí và tối ưu quy trình. Tuy nhiên, khi AI phát triển mạnh cùng với những biến động của thị trường, đứt gãy chuỗi cung ứng và áp lực chuyển đổi xanh, mục tiêu của quản trị doanh nghiệp cũng đang thay đổi. Điều được quan tâm không còn chỉ là vận hành hiệu quả mà là khả năng thích ứng và phục hồi trước những biến động khó lường.

Theo PGS.TS Phan Chí Anh, Viện trưởng Viện Quản trị Kinh doanh, Trường Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội, quản trị doanh nghiệp đang chuyển từ tư duy lấy hiệu quả làm trung tâm sang xây dựng năng lực chống chịu (business resilience). Trong bối cảnh mới, doanh nghiệp cần phát triển đồng thời khả năng dự báo rủi ro, thích ứng nhanh, phục hồi sau khủng hoảng và liên tục đổi mới để duy trì sức cạnh tranh lâu dài.

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Nguyễn Quang Huân, Đại biểu Quốc hội khóa XV, Chủ tịch HĐQT Công ty Cổ phần Halcom Việt Nam, cho rằng AI không chỉ giúp tự động hóa các tác vụ lặp lại mà còn mở ra cơ hội tái cấu trúc toàn bộ mô hình quản trị. Giá trị lớn nhất của AI không nằm ở việc thay thế con người mà ở khả năng kết nối dữ liệu, hỗ trợ ra quyết định và thay đổi phương thức điều hành doanh nghiệp.

"Nếu chỉ đưa AI vào những quy trình cũ, doanh nghiệp khó tạo ra bước đột phá. AI chỉ phát huy giá trị khi người lãnh đạo sẵn sàng thiết kế lại quy trình, xây dựng văn hóa ra quyết định dựa trên dữ liệu và thay đổi cách phối hợp giữa các bộ phận" - ông Nguyễn Quang Huân nhấn mạnh.

Không phải AI sẽ thay thế doanh nghiệp, mà doanh nghiệp sử dụng AI sẽ thay thế doanh nghiệp không sử dụng AI.

Ông Nguyễn Quang Huân, Đại biểu Quốc hội khóa XV, Chủ tịch HĐQT Công ty Cổ phần Halcom Việt Nam.

Quan điểm này cũng được ông Nguyễn Tiến Huy, Tổng Giám đốc Tổ hợp Truyền thông và Công nghệ Pencil Group, chia sẻ khi cho rằng Agentic AI không phải là một cuộc cách mạng về công nghệ mà là cuộc cách mạng về cách lãnh đạo nghĩ về tổ chức của mình. Theo ông, nhiều doanh nghiệp vẫn tiếp cận AI theo tư duy "mua công nghệ là có chuyển đổi", trong khi điều cần thay đổi trước tiên là tư duy quản trị và cách thiết kế tổ chức.

Từ thực tiễn tư vấn doanh nghiệp, ông Nguyễn Tiến Huy cho rằng không ít dự án AI chưa đạt hiệu quả vì lãnh đạo triển khai theo tâm lý chạy theo xu hướng, trong khi dữ liệu chưa được chuẩn hóa, nhân sự chưa sẵn sàng và doanh nghiệp chưa có khung quản trị phù hợp. Thay vì đầu tư dàn trải vào công nghệ, doanh nghiệp cần ưu tiên chuyển đổi tư duy lãnh đạo, xây dựng năng lực cho đội ngũ, thiết lập cơ chế quản trị AI và hoàn thiện nền tảng dữ liệu trước khi mở rộng các ứng dụng AI.

AI đi vào lõi quản trị doanh nghiệp

Thực tế cho thấy dữ liệu là nền tảng của mọi hệ thống AI. Nếu dữ liệu chưa được quản trị tốt, doanh nghiệp sẽ khó khai thác hiệu quả các mô hình AI, dù đầu tư vào những công nghệ tiên tiến nhất. Tuy nhiên, khi AI ngày càng tham gia sâu vào hoạt động sản xuất, kinh doanh, bài toán của doanh nghiệp không còn dừng ở việc xây dựng hạ tầng dữ liệu mà là thiết kế lại mô hình quản trị để AI trở thành một phần trong quá trình vận hành.

Theo ông Nguyễn Văn Khoa, Chủ tịch Hiệp hội Phần mềm và Dịch vụ CNTT Việt Nam (VINASA), khoảng 65% doanh nghiệp Việt Nam đã tiếp cận AI, nhưng phần lớn vẫn mới dừng ở mức sử dụng như một công cụ hỗ trợ công việc, chưa tích hợp AI vào các hoạt động cốt lõi của doanh nghiệp. Trong khi đó, trên thế giới, nhiều tổ chức đã bắt đầu xây dựng mô hình "lực lượng lao động lai" (Hybrid Workforce), nơi con người và AI cùng tham gia xử lý công việc, mỗi bên đảm nhiệm những thế mạnh riêng.

Dẫn các nghiên cứu quốc tế, ông Nguyễn Văn Khoa cho biết việc tích hợp "lực lượng lao động số" có thể giúp tốc độ xử lý công việc tăng tới 300%, trong khi các mô hình Agentic AI mang lại tỷ suất hoàn vốn trung bình 171%, cao gấp khoảng ba lần các giải pháp tự động hóa truyền thống.

Như vậy, AI không được xem là công cụ thay thế con người mà cần được thiết kế như một "đồng nghiệp số", đảm nhận các công việc lặp lại, xử lý dữ liệu và đề xuất phương án để con người tập trung vào những nhiệm vụ đòi hỏi tư duy chiến lược, sáng tạo và ra quyết định.

Điều này cũng đồng nghĩa doanh nghiệp phải thay đổi mô hình quản trị. Khi AI tham gia ngày càng sâu vào hoạt động sản xuất, kinh doanh, tổ chức không chỉ cần xác định AI hỗ trợ ở những khâu nào mà còn phải thiết lập cơ chế giám sát, phân định rõ trách nhiệm giữa con người và AI trong từng quy trình. Đây là điều kiện để tận dụng tốc độ xử lý của AI mà vẫn bảo đảm tính minh bạch và kiểm soát rủi ro.

Song song với việc tái thiết mô hình quản trị, AI cũng đặt ra yêu cầu mới đối với lực lượng lao động. Trong nghiên cứu "Độ linh hoạt của lực lượng lao động trong kỷ nguyên số: Tổng hợp nghiên cứu định tính và góc nhìn từ Việt Nam", ThS Đặng Bảo Trung, Trường Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội, cho rằng người lao động cần phát triển đồng thời khả năng thích ứng với thay đổi, liên tục cập nhật kỹ năng, đảm nhận linh hoạt nhiều vai trò và sẵn sàng làm việc cùng các công nghệ mới. Đây không chỉ là yêu cầu đối với từng cá nhân mà còn là điều kiện để doanh nghiệp xây dựng một tổ chức có khả năng thích ứng trước những biến động của thị trường.

Theo ThS Đặng Bảo Trung, doanh nghiệp khó có thể hình thành một lực lượng lao động linh hoạt nếu vẫn duy trì mô hình quản trị cứng nhắc hoặc thiếu cơ chế học hỏi và chia sẻ tri thức. Vì vậy, cùng với đầu tư vào AI, doanh nghiệp cần xây dựng văn hóa học tập liên tục, đẩy mạnh đào tạo lại kỹ năng và trao quyền nhiều hơn cho người lao động. Chỉ khi đó, AI mới thực sự trở thành công cụ nâng cao năng lực của tổ chức, thay vì chỉ dừng lại ở một giải pháp tự động hóa