An sinh xã hội thích ứng cho người lao động tiếp xúc với nắng nóng gay gắt

Báo cáo kết quả nghiên cứu do GS.TS Lê Quang Cảnh, Viện trưởng Viện phát triển bền vững- phân tích cho thấy, nắng nóng gay gắt không còn là hiện tượng thời tiết đơn thuần mà đã trở thành cú sốc đa chiều đối với thị trường lao động và hệ thống an sinh xã hội.

Có tới 94% lao động ngoài trời được khảo sát cho biết từng gặp các vấn đề sức khỏe liên quan đến nắng nóng. Từ đau đầu, chóng mặt, kiệt sức do nhiệt đến nguy cơ sốc nhiệt, bệnh tim mạch, hô hấp và các bệnh mãn tính trở nên trầm trọng hơn, tất cả đều ảnh hưởng trực tiếp tới khả năng lao động.

Theo kết quả khảo sát tại Hà Nội và TP Hồ Chí Minh, 46,4% người lao động bị giảm thu nhập do nắng nóng, trong khi 66,2% phải tăng thêm chi phí để thích ứng như mua nước uống, thuốc men, quần áo chống nắng hoặc thiết bị làm mát. Lao động nữ có tỷ lệ giảm thu nhập cao hơn nam giới (55,6% so với 42,8%). Lao động di cư thường làm việc ngoài trời với thời gian dài hơn, tiếp xúc với nhiệt độ cao nhiều hơn và ít có khả năng tiếp cận các chính sách hỗ trợ do hạn chế về nơi cư trú, thông tin và điều kiện tham gia bảo hiểm.

Khi nắng nóng làm giảm thu nhập, tác động không chỉ dừng lại ở người lao động mà còn lan sang cả gia đình họ, bởi 63% lao động ngoài trời có người phụ thuộc.

Báo cáo kết quả nghiên cứu cảnh báo, tổn thất do nắng nóng không chỉ dừng ở từng cá nhân mà đang trở thành vấn đề kinh tế - xã hội. Nắng nóng gay gắt làm gia tăng nhu cầu đối với hệ thống an sinh xã hội thông qua nhiều yếu tố: Gia tăng bệnh tật làm tăng chi phí y tế, suy giảm năng suất và thu nhập làm tăng nhu cầu đối với trợ cấp thất nghiệp và hỗ trợ xã hội. Ở cấp độ doanh nghiệp, tiến độ thi công bị kéo dài, chi phí sản xuất gia tăng và năng suất suy giảm; doanh nghiệp nhỏ càng dễ tổn thương vì thiếu nguồn lực đầu tư vào các biện pháp bảo vệ người lao động.

GS.TS Lê Quang Cảnh lưu ý rằng, trong khi nắng nóng ngày càng trở thành rủi ro sinh kế rõ rệt, hệ thống an sinh xã hội hiện hành vẫn chưa xem đây là một loại rủi ro độc lập cần được bảo vệ; chưa có chính sách an sinh xã hội chuyên biệt nào dành cho lao động ngoài trời hoặc lao động phi chính thức tiếp xúc với nắng nóng gay gắt. Các quy định liên quan đến nắng nóng chỉ tồn tại rải rác trong các văn bản về thiên tai, an toàn lao động hoặc vi khí hậu nơi làm việc. Điều này khiến trách nhiệm quản lý bị phân tán, khó triển khai thành các chính sách hỗ trợ cụ thể.

Từ thực trạng trên, các chuyên gia nghiên cứu đưa ra khuyến nghị: Việt Nam cần chuyển từ mô hình an sinh xã hội truyền thống sang mô hình an sinh xã hội thích ứng với khí hậu. Trước mắt, cần xây dựng hệ thống cảnh báo nắng nóng kết hợp các biện pháp y tế và an sinh xã hội; thiết lập mạng lưới “điểm tránh nóng” với nước uống miễn phí, bóng mát và khu vực nghỉ ngơi cho lao động ngoài trời; ban hành quy định về giờ nghỉ bắt buộc khi nhiệt độ vượt ngưỡng nguy hiểm.

Về lâu dài, cần đưa rủi ro nắng nóng vào Bộ luật Lao động, Luật Bảo hiểm xã hội và Luật An toàn vệ sinh lao động; bổ sung các nghề có nguy cơ phơi nhiễm nhiệt cao vào danh mục nghề nặng nhọc, độc hại; mở rộng bảo hiểm xã hội bắt buộc đối với lao động tự do và phát triển các cơ chế bảo hiểm rủi ro khí hậu. Đồng thời, các đô thị cần tích hợp thích ứng nhiệt vào quy hoạch phát triển, mở rộng không gian xanh, tăng diện tích bóng mát công cộng và xây dựng các bản đồ rủi ro nhiệt để bảo vệ các nhóm dễ tổn thương.