Báo Đại Đoàn Kết Xã hội

Áp lực “hai vai” của phụ nữ hiện đại

Báo Đại Đoàn Kết Tăng kích thước chữ

Áp lực “hai vai” của phụ nữ hiện đại

Báo Đại Đoàn Kết trên Google News

Vừa phải đáp ứng yêu cầu công việc, vừa gánh phần lớn việc nhà và chăm sóc con cái, nhiều phụ nữ không còn đủ thời gian nghỉ ngơi. Khi sự chu toàn trở thành thước đo trách nhiệm, cái giá phải trả có thể là sức khỏe thể chất, tinh thần và cơ hội phát triển của chính họ.

Kết thúc 8 giờ làm việc tại một cơ quan nhà nước ở Hà Nội, chị Trần Thị Thuỳ, 32 tuổi, lại tất bật trở về nhà để bắt đầu một guồng công việc khác. Chồng thường xuyên đi công tác xa, chị gần như phải một mình quán xuyến gia đình. Từ đi chợ, nấu ăn, dọn dẹp đến chăm sóc, đồng hành cùng hai con đang ở những giai đoạn học tập quan trọng, buổi tối của chị kín lịch. Thời gian dành cho bản thân vì thế trở thành điều xa xỉ.

Với chị Trần Thị Thu Thảo, 48 tuổi, áp lực lại đến từ tính chất công việc lao động tự do. Không có mức lương cố định hay giờ làm ổn định, chị phải làm việc kéo dài và tiêu hao nhiều sức lực. Nhưng khi trở về nhà, chị vẫn phải tiếp tục lo việc nhà, chăm sóc con cái. Chồng không thường xuyên đi xa, song quan niệm việc nhà là trách nhiệm của phụ nữ khiến anh ít chia sẻ công việc gia đình.

Một người làm việc theo giờ hành chính, người kia lao động tự do; hoàn cảnh khác nhau nhưng cả hai đều phải xoay xở giữa công việc kiếm sống và trách nhiệm gia đình. Điều khiến họ quá tải không chỉ là tổng khối lượng công việc, mà còn là sự phân chia trách nhiệm chưa đồng đều trong gia đình.

Theo Thông tin thống kê giới tại Việt Nam 2024 của Cục Thống kê, kết quả Điều tra lao động và việc làm năm 2024 cho thấy phụ nữ dành trung bình 15,6 giờ mỗi tuần cho công việc nội trợ và chăm sóc gia đình không được trả công, trong khi con số này ở nam giới là 8,8 giờ. Chênh lệch 6,8 giờ mỗi tuần phản ánh khoảng cách đáng kể trong việc phân chia công việc chăm sóc giữa hai giới.

Số giờ trung bình làm công việc nội trợ và chăm sóc trong gia đình không được trả công trong tuần chia theo giới tính, thành thị/nông thôn và nhóm tuổi năm 2024.
Số giờ trung bình làm công việc nội trợ và chăm sóc trong gia đình không được trả công trong tuần chia theo giới tính, thành thị/nông thôn và nhóm tuổi năm 2024.

Thời gian dành cho gia đình không được trả công cũng là thời gian phụ nữ khó sử dụng cho nghỉ ngơi, học tập, nâng cao trình độ hoặc phát triển sự nghiệp. Khi công việc chăm sóc chủ yếu dồn lên một phía, cơ hội tham gia các hoạt động xã hội và phát triển bản thân của phụ nữ cũng bị thu hẹp.

Áp lực kéo dài còn ảnh hưởng đến sức khỏe thể chất và tinh thần. Nếu không được chia sẻ kịp thời, sự mệt mỏi có thể tích tụ thành căng thẳng, mất ngủ, khó kiểm soát cảm xúc và những xung đột trong gia đình.

Khi kiệt sức trở thành nỗi dằn vặt

Một khảo sát do phóng viên thực hiện với 193 phụ nữ cho thấy những dấu hiệu đáng chú ý về nhu cầu hỗ trợ tâm lý. Theo kết quả khảo sát, 69% người tham gia cho biết có nhu cầu hỗ trợ, nhưng 53% trong nhóm này chưa từng đi thăm khám. Trong số những người được hỏi, 80% cho biết thiếu thời gian rảnh trong tuần và e ngại định kiến xã hội là những trở ngại đối với việc tìm kiếm hỗ trợ.

Do quy mô và phạm vi khảo sát còn hạn chế, chưa đại diện cho nhiều phụ nữ, tuy nhiên, chúng gợi mở một vấn đề: ngay cả khi nhận thấy mình cần được hỗ trợ, không phải ai cũng có đủ thời gian và điều kiện để tìm đến dịch vụ phù hợp.

Với chị Thu Thảo, áp lực tài chính cộng với cường độ làm việc cao khiến chị thường xuyên căng thẳng, mất ngủ. Khi quá mệt mỏi, chị dễ cáu gắt và trút bực dọc lên các con. Sau những lần quát mắng, người mẹ lại tự trách mình.

Vòng luẩn quẩn ấy cho thấy hệ quả của quá tải không dừng ở cảm giác mệt mỏi. Khi không có thời gian phục hồi và thiếu sự chia sẻ, người phụ nữ có thể rơi vào trạng thái vừa kiệt sức, vừa day dứt vì cho rằng mình chưa làm tròn trách nhiệm với gia đình.

Phân tích về tình trạng này, Thạc sĩ Tâm lý Bùi Thị Hải Yến, nhà sáng lập và điều hành hệ thống Trung tâm Tâm lý và Phát triển Con người NHC Việt Nam, cho rằng áp lực kéo dài, thiếu ngủ và thiếu sự đồng cảm từ bạn đời có thể ảnh hưởng đến trạng thái tâm lý của phụ nữ.

Thạc sĩ Tâm lý Bùi Thị Hải Yến chia sẻ về vấn đề “áp lực 2 vai”. Ảnh: Ngọc Ánh.
Thạc sĩ Tâm lý Bùi Thị Hải Yến chia sẻ về vấn đề “áp lực 2 vai”. Ảnh: Ngọc Ánh.

Theo chuyên gia, việc sử dụng điện thoại và mạng xã hội đôi khi trở thành cách để phụ nữ tạm quên đi những căng thẳng trong cuộc sống. Khi thiếu sự sẻ chia trong gia đình, họ có thể tìm đến những tương tác trên mạng để giải tỏa cảm xúc. Tuy nhiên, nếu đó chỉ là cách né tránh tạm thời mà những nguyên nhân gây áp lực không được giải quyết, cảm giác nhẹ nhõm khó kéo dài.

Trong khi đó, người thân có thể chỉ nhìn thấy việc vợ hoặc mẹ thường xuyên sử dụng điện thoại mà không nhận ra những căng thẳng phía sau. Sự trách móc vì thế càng làm gia tăng khoảng cách giữa các thành viên, thay vì giúp giải quyết vấn đề.

Những nhận định về hormone hay cơ chế tâm lý cần được đặt trong căn cứ chuyên môn cụ thể, tránh quy toàn bộ tình trạng kiệt sức cho sự suy giảm của một vài hormone. Trên thực tế, áp lực tinh thần có thể chịu tác động đồng thời từ thời gian làm việc, chất lượng giấc ngủ, điều kiện kinh tế, quan hệ gia đình và khả năng tiếp cận dịch vụ hỗ trợ.

Chia sẻ trách nhiệm thay vì chỉ yêu cầu phụ nữ cố gắng

Khi phải đảm đương quá nhiều vai trò, phụ nữ thường ưu tiên nhu cầu của người nhà trước bản thân. Việc im lặng gánh vác đôi khi xuất phát từ mong muốn giữ hòa khí, nhưng về lâu dài có thể khiến sự quá tải trở thành điều bình thường trong gia đình.

Thạc sĩ Bùi Thị Hải Yến ví người mẹ như mảnh đất, còn con cái là cái cây: nếu mảnh đất không được chăm sóc, cây cũng khó có điều kiện phát triển tốt. Hình ảnh này nhấn mạnh rằng chăm sóc bản thân không đối lập với trách nhiệm làm mẹ; ngược lại, sức khỏe của người chăm sóc cũng là một phần quan trọng trong sự ổn định của gia đình.

Theo chuyên gia, phụ nữ có thể bắt đầu bằng việc sắp xếp lại thứ tự ưu tiên, phân biệt những việc cấp thiết với những việc có thể trì hoãn hoặc không nhất thiết phải tự mình thực hiện. Họ cũng cần chủ động trao đổi với người thân về giới hạn thời gian, sức lực và nhu cầu được chia sẻ.

Tuy nhiên, giải pháp không thể chỉ dừng ở việc yêu cầu phụ nữ học cách quản lý thời gian hay lên tiếng nhờ giúp đỡ. Nếu cách phân chia trách nhiệm trong gia đình không thay đổi, việc sắp xếp công việc cá nhân chỉ giúp giảm áp lực phần nào.

Người chồng cần trực tiếp đảm nhận các đầu việc cụ thể như nấu bữa tối, đưa đón con, hỗ trợ con học tập và chủ động lo liệu những công việc gia đình khác. Đây không đơn thuần là việc “phụ giúp” vợ, bởi trách nhiệm chăm sóc gia đình thuộc về cả hai người. Việc phân chia rõ ràng cũng giúp giảm tình trạng một người phải liên tục ghi nhớ, lên kế hoạch và nhắc nhở mọi việc.

Ở nơi làm việc, cơ quan và doanh nghiệp có thể góp phần giảm áp lực bằng cách tổ chức giờ làm linh hoạt khi điều kiện cho phép, tạo điều kiện làm việc từ xa trong những tình huống phù hợp và đánh giá người lao động dựa trên kết quả công việc thay vì thời gian hiện diện hoặc làm thêm giờ.

Ngọc Ánh