Bảo hiểm hưu trí bổ sung: Tạo nền tảng an sinh bền vững

Thêm “điểm tựa” cho người cao tuổi

Theo Nghị định số 85, chính sách bảo hiểm hưu trí bổ sung do doanh nghiệp (DN) quản lý quỹ và xây dựng. Chính sách này được triển khai thực hiện theo quy định tại Luật Bảo hiểm xã hội (BHXH) năm 2024  nhằm mục đích để người sử dụng lao động và người lao động đang tham gia BHXH bắt buộc có thể đăng ký tham gia thêm với mức đóng trên cơ sở tự nguyện. Đáng chú ý, việc tham gia bảo hiểm hưu trí bổ sung sẽ mang lại những quyền lợi thiết thực cho cả người sử dụng lao động và người lao động. Cũng như quỹ bảo hiểm hưu trí bắt buộc, quỹ bảo hiểm hưu trí bổ sung được hình thành từ đóng góp của người sử dụng lao động, người lao động và tiền sinh lời của hoạt động đầu tư quỹ.

Quỹ này được sử dụng để chi trả chế độ bảo hiểm hưu trí bổ sung cho người lao động, chi trả chi phí quản lý bảo hiểm hưu trí bổ sung theo quy định tại Nghị định này.

Theo đánh giá, việc tham gia bảo hiểm hưu trí bổ sung sẽ mang lại những quyền lợi thiết thực cho cả người sử dụng lao động và người lao động. Cụ thể, đối với người sử dụng lao động, khi tham gia bảo hiểm hưu trí bổ sung, khoản kinh phí đóng vào quỹ này sẽ được tính vào chi phí khi xác định thu nhập chịu thuế thu nhập DN… đặc biệt việc này được coi như giải pháp “mềm” giúp DN giữ chân những lao động chất lượng cao, lao động có tay nghề, nhất là trong bối cảnh cạnh tranh nhân sự chất lượng cao gay gắt như hiện nay.

Thực tế cho thấy, dù Nhà nước liên tục điều chỉnh tăng lương hưu, song mức hưởng của nhiều hưu trí vẫn thấp, khó đáp ứng nhu cầu sinh hoạt tối thiểu trong bối cảnh giá cả, chi phí y tế và chăm sóc sức khỏe ngày càng tăng.

Theo thống kê của Bảo hiểm xã hội Việt Nam, hiện cả nước có khoảng 3,4 triệu người đang hưởng lương hưu. Tuy nhiên, có tới hơn 564.000 người nhận mức lương hưu dưới 3 triệu đồng/tháng; trong đó gần 419.400 người hưởng dưới 2,34 triệu đồng/tháng. Những con số này phản ánh một thực tế đáng suy nghĩ: nhiều người sau hàng chục năm lao động vẫn chưa thể bảo đảm cuộc sống ổn định khi nghỉ hưu. Không ít người cao tuổi vẫn phải tiếp tục lao động để trang trải cuộc sống.

Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ việc phần lớn người lao động hiện nay đóng BHXH ở mức thấp, nhiều DN chỉ đóng theo mức lương tối thiểu. Điều này kéo theo mức lương hưu thấp.

Trong bối cảnh đó, bảo hiểm hưu trí bổ sung được kỳ vọng trở thành “lớp đệm” tài chính quan trọng, giúp người lao động gia tăng tích lũy ngay từ khi còn trẻ. Khi nghỉ hưu, ngoài lương hưu cơ bản từ BHXH, họ sẽ có thêm một khoản thu nhập bổ sung để nâng cao chất lượng cuộc sống, chủ động hơn trong chi tiêu và chăm sóc sức khỏe.

Tạo nguồn vốn dài hạn cho nền kinh tế

Theo đánh giá của Bộ Tài chính, việc ra đời và vận hành hệ thống quỹ hưu trí bổ sung góp phần đa dạng hóa các chính sách an sinh, đáp ứng nhu cầu tích lũy dài hạn cho một bộ phận người lao động có thu nhập trung bình như thông lệ quốc tế.

Trước đó chính sách bảo hiểm hưu trí được thí điểm triển khai Nghị định số 88/2016/NĐ-CP ngày 01/7/2016 về chương trình hưu trí bổ sung tự nguyện. 

Bà Phạm Thị Thanh Tâm - Phó Vụ trưởng Vụ Các định chế tài chính (Bộ Tài chính) nhận định, việc phát triển hệ thống quỹ hưu trí bổ sung đang trở nên cần thiết trong bối cảnh Chính phủ đồng thời theo đuổi hai mục tiêu là nâng cao an sinh xã hội và khơi thông nguồn lực cho tăng trưởng bền vững.

Theo bà Tâm việc ra đời, vận hành hệ thống quỹ hưu trí bổ sung tự nguyện đã góp phần đa dạng hóa các chính sách an sinh, đáp ứng nhu cầu tích lũy dài hạn cho một bộ phận người lao động có thu nhập trung bình và cao như thông lệ quốc tế.

Tại nhiều quốc gia phát triển, các quỹ hưu trí là nhà đầu tư tổ chức lớn, đóng vai trò quan trọng đối với thị trường tài chính và tăng trưởng kinh tế. Việt Nam được kỳ vọng cũng sẽ từng bước phát triển theo hướng này.

Đề cập về những lợi ích từ bảo hiểm hưu trí bổ sung, TS Nguyễn Trí Hiếu - chuyên gia Tài chính – ngân hàng cho rằng, quỹ bảo hiểm hưu trí là mô hình rất đáng để Việt Nam học hỏi nhằm vừa bảo đảm an sinh cho người lao động khi về già, vừa tạo nguồn vốn dài hạn cho nền kinh tế.

 “Nếu phát triển tốt các quỹ hưu trí bổ sung, Việt Nam sẽ hình thành được lực lượng nhà đầu tư dài hạn quan trọng cho thị trường vốn, giúp giảm áp lực cung ứng vốn trung và dài hạn lên hệ thống ngân hàng, từ đó tạo nền tảng bền vững hơn cho tăng trưởng kinh tế” – ông Hiếu nhấn mạnh.

PGS. TS. Trần Thị Thanh Nga (Trường Đại học Tài chính - Marketing):

Minh bạch thông tin để thu hút người tham gia

Để quỹ hưu trí bổ sung tự nguyện thực sự trở thành “cánh tay nối dài” của nền kinh tế và là nguồn vốn dài hạn cho khu vực tư nhân,Việt Nam cần thực hiện đồng bộ các giải pháp theo lộ trình dài hạn. Trước mắt, cần mở rộng độ bao phủ bằng cơ chế tự động đăng ký tham gia và tăng ưu đãi thuế để khuyến khích người lao động, DN đóng góp vào quỹ. Đồng thời, nới lỏng khung đầu tư nhằm nâng cao hiệu quả sinh lời và tạo nguồn vốn trung - dài hạn cho nền kinh tế.

Ở giai đoạn tiếp theo, cần hiện đại hóa quản trị quỹ theo chuẩn quốc tế, áp dụng mô hình đầu tư vòng đời, tăng cường quản trị rủi ro và minh bạch thông tin. Về dài hạn, cần hợp nhất các quỹ nhỏ để nâng cao quy mô, giảm chi phí quản lý, đồng thời mở rộng đầu tư vào các lĩnh vực như hạ tầng, bất động sản nhằm đa dạng hóa danh mục đầu tư. Cùng với cải cách chính sách và thị trường, việc đào tạo đội ngũ chuyên gia quản lý quỹ chuyên sâu là yếu tố then chốt để hệ thống quỹ hưu trí vận hành hiệu quả, bền vững.