Bấp bênh chuối tây Chợ Mới

Những năm qua, cây chuối tây đã và đang đem lại hiệu quả kinh tế cao, là cây trồng chủ lực góp phần xóa đói, giảm nghèo cho bà con nhiều xã trong tỉnh Bắc Kạn. Tuy vậy, thị trường tiêu thụ chưa thực sự ổn định. Bên cạnh đó, nhiều diện tích đã trồng lâu năm trở nên già cỗi, nhiễm bệnh nên cần được thay giống mới cho năng suất cao hơn. Để cây chuối tây thực sự phát huy hiệu quả kinh tế, trở thành cây trồng chủ lực thì việc tìm thị trường, đầu ra ổn định cho sản phẩm là điều hết sức quan trọng.

Giảm nghèo từ cây chuối
Là một xã nghèo của huyện Chợ Mới nhưng con đường tới thôn Khuẩy Đác, xã Mai Lạp lại khá tươm tất, đường đã được trải nhựa. Một bên đường giáp với đồi và từ chân đồi trở lên là những hàng cây chuối tây như đang xếp hàng leo lên đỉnh. Nhìn cả thôn không ở đâu là không thấy chuối, chuối từ mỗi vườn nhà sàn, chuối vượt suối, chuối leo đồi.

Chúng tôi đến ngôi nhà sàn nhà tuềnh toàng của chị Triệu Thị Xuân ở thôn Khuẩy Đác. Chị là người dân tộc Dao, mới 37 tuổi nhưng trông chị già dặn, nét mặt đầy khắc khổ. Hỏi thăm biết con gái chị đã đi làm, còn con trai học hết lớp 9 ở nhà giúp mẹ, chờ lấy vợ.

Gia đình chị trồng chuối từ năm 2014, đến nay đã trồng được 200 gốc chuối. Ngoài chuối gia đình còn trồng ngô, lúa và đến mùa măng thì đi bóc măng. Chị tâm sự, làm thế, chắt chiu cũng đủ sống. “Mấy năm trước nhờ trồng chuối hiệu quả hơn trồng ngô nên mình có thu nhập thêm. Giờ giá chuối rẻ, khó bán nên cuộc sống chật vật hơn. Thế nên mình phải tranh thủ trồng thêm các loại cây khác như đỗ, ngô, lúa để tăng thêm thu nhập. Nhưng mình cũng không bỏ cây chuối đâu, nói vậy chứ nó vẫn giúp gia đình có đồng ra đồng vào”.

Chị Trần Thị Kim Phượng, tổ trưởng tổ trồng chuối của thôn Khuẩy Đác kể, trước đây cả thôn chỉ có mình tôi làm thôi. Chuối lúc đó trồng lẻ tẻ, không nhiều và mình không biết gì về kỹ thuật chăm sóc cây cả. Mình cứ trồng theo tập quán, để nhà ăn là chính, sau này có trồng nhiều nhưng không biết cách chăm sóc nên ít quả. May mắn dịp đó lại có dự án trồng chuối của Trung tâm nghiên cứu và phát triển nông lâm nghiệp miền núi phía Bắc (ADC) đưa về xã, nhờ đó mình được tập huấn về kỹ thuật chăm sóc, chăm bón. Kết quả thu hoạch tăng lên, cây chuối cho nhiều quả mập, đẹp hơn, bán được giá hơn.

“Nhiều chị em thấy vậy cũng bắt đầu làm theo mô hình này, người có kinh nghiệm giúp người chưa có kinh nghiệm, các hộ đoàn kết giúp đỡ nhau lắm. Những người phụ nữ như mình biết làm kinh tế nên các ông chồng cũng bớt gia trưởng hơn, không còn coi phụ nữ chỉ luẩn quẩn quanh cái bếp trong nhà. Và quan trọng hơn mô hình kinh tế mới đã giúp chúng tôi thoát nghèo” – Chị Phượng kể.

Cũng theo chị Phượng quá trình trồng chuối phát triển được ở Chợ Mới là nhờ Dự án ADC. Qua nghiên cứu, ADC cho rằng đất ở đây rất phù hợp với trồng chuối tây và giống chuối này chỉ cần 18 tháng là thu hoạch. Dự án hỗ trợ cho mỗi hộ 200 gốc chuối, thế là mọi người nhiệt tình trồng thử. Kết quả, mỗi đợt các gia đình thu hoạch được 30- 40 buồng. Bình quân mỗi buồng được khoảng 9-10 kg với gía chừng 5 nghìn/1kg.

Thế là nhờ trồng chuối cả thôn có của ăn của để. Năm đầu tiên trồng chuối trung bình các hộ dân thu về hơn 20 triệu đồng, năm sau trồng tăng lên đến 40 triệu… Tính ra hiệu quả gấp ba lần trồng ngô. Kinh tế phát triển trẻ nhỏ không phải bỏ học như trước, bà con phấn khởi lắm.

Nỗi buồn rớt giá
Thế nhưng niềm vui chẳng được bao lâu khi mà từ đầu năm 2015 tới nay chuối tây lại trở thành nỗi buồn của chính những bà con nghèo nơi đây bởi rớt giá. Giá chuối tây từ 5000- 6000 đồng/kg này chỉ còn 1500 đ- 2000đ/kg. Chuối rớt giá rất nhiều câu hỏi được đặt ra nhưng giải pháp tìm lại vị thế cho cây chuối tiêu ở Chợ Mới với bà con nơi đây dường như vẫn là dấu chấm hỏi.

Để tìm hiểu việc này, chúng tôi về huyện Chợ Mới gặp chị Trần Thị Kim Liên, Trưởng phòng Nông nghiệp huyện. Chị cho biết, đến thời điểm này tổng diện tích trồng chuối của cả huyện là gần 700 ha. Tập trung trồng nhiều nhất là Mai Lập và Thanh Vận với diện tích trên 300 ha... Hiện nay huyện phát triển mở rộng là cây chuối và cây chè. Chuối trồng nhiều, chất lượng tốt nhưng cái khó đối với huyện đó là tiêu thụ sản phẩm. Hiện huyện vẫn đang loay hoay chưa tìm được đầu ra vững chắc cho quả chuối. Sản phẩm hoàn toàn qua tư thương nên giá cả rất bấp bênh. Huyện cũng đã kêu mời DN vào làm với bà con nhưng họ chỉ làm cây thuốc lá, ớt.. chứ chuối thì chưa thấy ai vào.

Trao đổi trực tiếp với ông Hồ Ngọc Sơn, Phó giám đốc ADC đơn vị đã hỗ trợ cộng đồng tại hai xã Thanh Vận và Mai Lạp phát triển cây chuối tây từ vài chục ha nay lên hàng trăm ha. Về tiêu thụ sản phẩm, ông nói: “Chúng tôi đã thấy vấn đề đó với tất cả sản phẩm Việt Nam nói chung chứ không riêng gì chuối. Đó là bài toán tiêu thụ sản phẩm”. Trung tâm đang có kế hoạch hỗ trợ bà con xây dựng thương hiệu chuối tây cho Bắc Kạn, có chỉ dẫn địa lý để người tiêu dùng biết đây là chuối Bắc Kạn. Hy vọng sau những giải pháp này, quả chuối tây ở Bắc Kạn sẽ khởi sắc hơn.