Bệnh dại vẫn diễn biến phức tạp
Liên tiếp các ca tử vong do bệnh dại được ghi nhận trong thời gian ngắn cho thấy nguy cơ căn bệnh này vẫn hiện hữu tại nhiều địa phương. Trong bối cảnh tình trạng chó, mèo chưa được tiêm phòng đầy đủ, thả rông hoặc không đeo rọ mõm nơi công cộng còn phổ biến, phòng bệnh dại không chỉ là trách nhiệm của ngành y tế, mà còn bắt đầu từ ý thức quản lý vật nuôi của từng gia đình.
Nguy cơ tử vong từ những vết cắn bị xem nhẹ
Thời gian qua, bệnh dại tiếp tục là một trong những cảnh báo đáng lo ngại trong lĩnh vực y tế dự phòng. Theo Trung tâm Kiểm soát bệnh tật TP Hồ Chí Minh, từ đầu năm đến nay, thành phố ghi nhận 4 trường hợp tử vong do bệnh dại, tăng 3 ca so với cùng kỳ năm 2025. Trước đó, Hà Nội cũng ghi nhận 2 ổ dịch dại trên chó tại xã Hòa Lạc và Hạ Bằng, buộc ngành y tế phải khuyến cáo người dân nâng cao cảnh giác, chủ động phòng chống bệnh dại nhằm bảo vệ sức khỏe bản thân và cộng đồng.
Đáng chú ý, theo báo cáo của Bộ Y tế, chỉ trong 3 tháng đầu năm, cả nước đã có 13 ca tử vong do bệnh dại, tập trung chủ yếu tại khu vực phía Nam. Trong đó, Tây Ninh ghi nhận 7 ca tử vong; An Giang, Đồng Tháp và Vĩnh Long mỗi địa phương ghi nhận 1 ca. Cùng thời điểm, nhiều ổ dịch dại trên chó tiếp tục xuất hiện tại Đồng Nai, Tây Ninh, An Giang, Cà Mau, Đồng Tháp và TP Hồ Chí Minh, cho thấy virus dại vẫn đang âm thầm lưu hành trong cộng đồng.
Không chỉ dừng ở các con số thống kê, thực tế tại nhiều địa phương cho thấy nguy cơ bệnh dại có thể xuất hiện rất gần đời sống hằng ngày. Theo báo cáo nhanh của Trạm Y tế phường Phước Hội, tỉnh Lâm Đồng, ngày 3/5, địa phương ghi nhận 12 người bị một con chó nghi dại cắn, trong đó có một bé gái 9 tuổi. Vài ngày sau, tại Cà Mau, xã Khánh Lâm xuất hiện ổ dịch dại sau khi một phụ nữ bị chó dại lao vào cắn ngay trong nhà, gây nhiều vết thương sâu. Con chó có biểu hiện lừ đừ, chảy nhiều nước dãi, mất kiểm soát hành vi và chết sau khoảng 30 phút; kết quả xét nghiệm xác định mẫu bệnh phẩm dương tính với virus dại.
Những vụ việc trên một lần nữa nhắc lại tính chất đặc biệt nguy hiểm của bệnh dại. Bác sĩ Huỳnh Trần An Khương, Quản lý y khoa Hệ thống Tiêm chủng VNVC, cho biết bệnh dại là một trong những bệnh truyền nhiễm nguy hiểm nhất với tỷ lệ tử vong gần như tuyệt đối khi đã khởi phát triệu chứng lâm sàng. Virus dại tấn công trực tiếp lên hệ thần kinh trung ương, gây co giật, sợ nước, sợ gió, kích động, liệt và tử vong nhanh chóng.
Điểm đáng lo ngại là thời gian ủ bệnh dại không cố định. Theo bác sĩ An Khương, thời gian ủ bệnh thường kéo dài từ 2 đến 8 tuần, nhưng cũng có thể ngắn hơn hoặc kéo dài nhiều tháng, thậm chí trên 1 năm, tùy thuộc vị trí vết thương, mức độ tổn thương và lượng virus xâm nhập. Những vết cắn ở vùng đầu, mặt, cổ, bàn tay hoặc vết thương sâu, nhiều máu thường có nguy cơ cao hơn do gần hệ thần kinh trung ương hoặc tập trung nhiều dây thần kinh.
Chính đặc điểm ủ bệnh âm thầm khiến nhiều người chủ quan sau khi bị chó, mèo cắn hoặc cào. Không ít trường hợp cho rằng vết thương nhỏ, con vật vẫn khỏe mạnh, hoặc đó là chó, mèo nuôi trong nhà nên không đến cơ sở y tế. Tuy nhiên, chuyên gia lưu ý, động vật nhiễm virus dại có thể truyền bệnh qua nước bọt trước khi xuất hiện biểu hiện bất thường. Vì vậy, bất kỳ vết cắn, cào hoặc liếm lên vùng da tổn thương từ chó, mèo hay động vật nghi dại đều cần được xử trí nghiêm túc.
Kiểm soát bệnh tật thành phố Hà Nội
Phòng bệnh bắt đầu từ quản lý vật nuôi
Bệnh dại nguy hiểm ở chỗ gần như không còn cơ hội cứu chữa khi đã phát bệnh, nhưng lại là căn bệnh có thể phòng ngừa hiệu quả nếu người dân xử trí đúng sau phơi nhiễm và vật nuôi được quản lý, tiêm phòng đầy đủ. Đây chính là nghịch lý lớn trong phòng chống bệnh dại, tử vong thường không đến từ việc thiếu công cụ y tế, mà đến từ sự chủ quan, chậm trễ hoặc buông lỏng quản lý chó, mèo trong cộng đồng.
Theo các chuyên gia, thời tiết nắng nóng kéo dài có thể làm nguy cơ bệnh dại gia tăng. ThS.BS Lê Thị Hồng Linh, Viện Y học Nhiệt đới Bạch Mai, cho rằng nắng nóng gay gắt khiến chó, mèo dễ bị stress, kích động và thay đổi tính tình, từ đó tăng nguy cơ tấn công người. Bên cạnh đó, mùa hè là thời điểm trẻ em vui chơi ngoài trời nhiều hơn nên khả năng tiếp xúc với vật nuôi tăng lên. Đây là nhóm cần được bảo vệ đặc biệt, bởi trẻ nhỏ thường khó nhận diện dấu hiệu nguy hiểm từ động vật và cũng dễ bị tổn thương nặng nếu bị cắn ở vùng đầu, mặt, cổ hoặc tay.
Tuy nhiên, yếu tố thời tiết chỉ là một phần. Căn nguyên sâu hơn vẫn nằm ở tình trạng chó, mèo thả rông, chưa được tiêm vaccine phòng dại đầy đủ, không đeo rọ mõm khi ra nơi công cộng và chưa được quản lý chặt chẽ tại cơ sở. Khi vật nuôi được nuôi theo thói quen tự phát, không đăng ký, không tiêm phòng, không kiểm soát tiếp xúc, nguy cơ bệnh dại không chỉ là rủi ro của một gia đình mà trở thành nguy cơ đối với cả cộng đồng.
Người nuôi thú cưng vì vậy không thể chỉ nhìn vật nuôi như tài sản cá nhân hoặc thú vui gia đình. Khi chó, mèo có khả năng gây phơi nhiễm bệnh dại cho người khác, trách nhiệm của chủ nuôi đã vượt ra ngoài phạm vi riêng tư. Tiêm phòng dại đầy đủ, định kỳ cho vật nuôi; không thả rông chó, mèo; đeo rọ mõm và có người dắt khi đưa chó ra nơi công cộng; đăng ký, khai báo vật nuôi với chính quyền địa phương là những yêu cầu căn bản, không phải lựa chọn tùy tiện.
Thực tế cho thấy, chỉ một con chó nghi dại có thể cắn nhiều người trong thời gian ngắn, tạo ra một chuỗi phơi nhiễm khiến ngành y tế và thú y phải truy vết, khoanh vùng, xử lý ổ dịch. Một ổ dịch dại trên chó nếu không được kiểm soát kịp thời có thể kéo theo nguy cơ tử vong ở người, gây bất an trong khu dân cư và làm gia tăng gánh nặng cho hệ thống y tế dự phòng.
