Biến đổi khí hậu - chuyện không còn xa

Thách thức

Dựa vào cảnh báo của LHQ thì nếu nước biển dâng lên 1m vào năm 2100 sẽ tác động đến 5,3% diện tích đất đai chung; 10,8% dân cư; 10,2% GDP; 10.9% diện tích đô thị; 7,2% diện tích nông nghiệp ích đất trũng. Theo Tổ chức Oxfam, các nước đang phát triển sẽ phải tiêu tốn thêm một khoản tiền 270 tỷ USD mỗi năm để có thể thích ứng với các ảnh hưởng của biến đổi khí hậu (BĐKH) toàn cầu, nếu như không chịu cam kết cắt giảm thêm lượng khí thải gây hiệu ứng nhà kính.

ĐBSCL- các tổ chức quốc tế đánh giá là một trong 3 đồng bằng bị tổn thương trầm trọng nhất do BĐKH. ĐBSCL đang đứng trước thách thức lớn về BĐKH và nước biển dâng, đồng thời chịu nhiều tác hại do các quốc gia đầu nguồn sông Mê Công xây dựng đập thủy điện, làm thay đổi dòng chảy, lưu lượng và chất lượng nguồn nước vùng hạ nguồn. Những năm gần đây, theo số liệu của Bộ Tài nguyên và Môi trường thì nhiệt độ trung bình tại các tỉnh, thành vùng ĐBSCL tăng từ 1,60C đến 2,60C. Mực nước biển tăng trung bình lên đến 30cm vào năm 2050 và sẽ lên đến 86cm vào năm 2100. Trong năm 2015, một số tỉnh trong vùng như Bến Tre, Cà Mau, An Giang, Kiên Giang, Tiền Giang, Trà Vinh rơi vào tình trạng khan hiếm nước. Đây là điều hết sức hiếm hoi. Theo ông Nguyễn Đức Hiền- Giám đốc Công ty TNHH MTV cấp thoát nước Kiên Giang: Chưa năm nào mà tình trạng thiếu nước ở Rạch Giá lại diễn ra gay gắt như năm 2015. Hai hồ chứa nước hơn 560.000m3 chỉ đủ cung cấp 60% nhu cầu của nhân dân. Kênh Long Xuyên-Rạch Giá mực nước xuống thấp nên bị mặn xâm nhập. Còn ông Lê Minh Hoàng, Trưởng trạm Khuyến nông, khuyến ngư huyện Thạnh Phú, tỉnh Bến Tre, cho biết: Xâm nhập mặn năm vừa qua cũng sớm hơn, độ mặn tăng cao, thời gian thay đổi đột biến. Ngay trong thời điểm có mưa vẫn có những đợt triều cường mặn xuất hiện, ảnh hưởng lớn đến sản xuất của người dân địa phương. Cũng tại Bến Tre, diễn biến của BĐKH đã khiến nước mặn trên sông Hàm Luông, sông Cửa Đại và sông Cổ Chiên xâm nhập sâu đến hơn 50km. Cùng đó là tình trạng xói lở đất cũng diễn ra nghiêm trọng khiến hơn 63.000 hộ dân với 259.000 nhân khẩu thiếu nước ngọt sinh hoạt. Hàng chục nghìn diện tích lúa bị mất trắng, năng suất rau màu, cây trái, thủy sản giảm.

Tại TP Cần Thơ, nơi có dòng sông Hậu, dòng nước ngọt ngào quanh năm nhưng những năm gần đây, đặc biệt là năm 2015 diễn ra tình trạng sạt lở bờ sông ngay cả lúc mùa nước kiệt. BĐKH cũng làm cho mưa lớn kèm lốc xoáy xuất hiện ngày càng nhiều hơn. Đáng chú ý, người dân ở nội ô các quận Ninh Kiều, Bình Thủy, Cái Răng phải đối mặt với nạn triều cường lên cao vào những tháng nước nổi.

Theo một khảo sát của Cục Phòng, chống thiên tai (Tổng cục Thủy lợi), tuyến đê biển dọc bờ biển của các tỉnh ĐBSCL từ Tiền Giang, Bến Tre, Sóc Trăng, Bạc Liêu, Cà Mau, Kiên Giang đang bị nước biển tấn công, có nơi nước ngoạm sâu vào thân đê biển. Có những đoạn bị xói lở mạnh đến gần 100m như đoạn Tân Thành (huyện Gò Công, Tiền Giang); Hiệp Thạnh, Đông Hải (huyện Duyên Hải, Bến Tre); Gành Hào (Bạc Liêu)... Mức độ thiệt hại ngày càng gia tăng.

Giải pháp thích ứng

Theo Ban Chỉ đạo Tây Nam bộ, những năm qua, Chính phủ ban hành nhiều chính sách, chương trình hành động, dự án ứng phó với BĐKH trong đó có 17 dự án ưu tiên dành cho 13 tỉnh, thành vùng ĐBSCL đã được phê duyệt. Các tỉnh, thành cũng xây dựng nhiều chương trình và ký kết với các tổ chức quốc tế thực hiện các dự án ứng phó với BĐKH như củng cố, nâng cấp, xây dựng hệ thống đê bao, kè sông, biển, hệ thống thủy lợi điều tiết lũ, ngăn mặn giữ ngọt và ứng phó với BĐKH. Điều quan trọng hơn là dự án nâng cao nhận thức của cộng đồng để ứng phó với BĐKH như: Dự án “Phát triển TP Cần Thơ và tăng cường khả năng thích ứng của đô thị” nhằm phát triển đô thị bền vững, tăng cường khả năng thích ứng với BĐKH cho thành phố; Dự án “Phát triển nông thôn bền vững và ứng phó BĐKH tại Bến Tre; Dự án sáng kiến thanh niên, truyền thông; Dự án ứng phó BĐKH dựa vào cộng đồng; Dự án chống ngập ở phường An Bình; dự án nâng cao khả năng chống chịu của TP Cần Thơ để ứng phó với xâm nhập mặn do BĐKH gây ra... đã và đang triển khai thực hiện, góp phần nâng cao nhận thức, ứng phó BĐKH của mọi tầng lớp nhân dân.

Các tỉnh, thành vùng ĐBSCL cũng chủ động thực hiện nhiều công trình dự án như đầu tư cho hệ thống thủy lợi, đê biển, đê bao cục bộ. Tỉnh Bến Tre hoàn thành 396 km đê biển, đê bao cục bộ đã phát huy tốt hiệu quả ngăn mặn trữ ngọt ở một số huyện như Giồng Trôm, Ba Tri, Châu Thành, vùng nam Mỏ Cày phục vụ sản xuất và sinh hoạt cho bà con. Đặc biệt, Bến Tre đã cơ bản hoàn thành các công trình đê biển Ba Tri và Cống-Đập Ba Lai nhằm ngăn mặn, trữ nước ngọt phục vụ sản xuất và sinh hoạt của nhân dân. Thành phố Cần Thơ thực hiện Dự án xây dựng bờ kè sinh học cho các điểm sạt lở dọc bờ sông Cái Sơn, phường An Bình, quận Ninh Kiều, TP Cần Thơ góp phần hạn chế sạt lở bờ sông do chương trình ACCCRN (Quỹ Rockefeller, thông qua sự điều phối của ISET) tài trợ kinh phí hơn 500.000 USD kết thúc vào cuối năm 2015.

Tuy nhiên, theo PGS.TS Lê Anh Tuấn- Phó Viện trưởng Viện BĐKH (Trường ĐH Cần Thơ) thì các dự án ứng phó với BĐKH của các tỉnh, thành vùng ĐBSCL chỉ mang tính đối phó với những tình huống rủi ro mà chưa có kế hoạch và hành động ứng phó mang tính thống nhất, liên thông, đột phá lâu dài của các dự án thích ứng với BĐKH hiện nay. Do vậy, trong giải pháp phát triển kinh tế - xã hội của các tỉnh tới đây, cần lồng ghép công trình ứng phó BĐKH để có kết qủa toàn diện, phát triển bền vững