Biến đổi khí hậu tái định hình thị trường lao động

Lao động trước áp lực khí hậu

Đúng thời điểm Tuần lễ Hành động vì khí hậu London diễn ra vào cuối tháng 6, nước Anh hứng chịu đợt nắng nóng kỷ lục với nhiệt độ dự kiến lên tới 39°C (cao nhất từng ghi nhận trong tháng 6). Tổng thư ký Liên hợp quốc Antonio Guterres ví London như một thành phố "đang bị nung nóng", ông nhấn mạnh biến đổi khí hậu đã trở thành thực tế cấp bách, đòi hỏi các quốc gia phải hành động ngay.

Theo Tổ chức Phân tích Thời tiết Thế giới (WWA), đợt nắng nóng tại Tây Âu gần như không thể xảy ra nếu không có biến đổi khí hậu do con người gây ra. Các nhà khoa học ước tính hiện tượng này hiện có khả năng xảy ra cao gấp khoảng 100 lần so với khoảng hai thập kỷ trước. Khoảng 45% trong hơn 800 thành phố châu Âu đã hoặc dự kiến ghi nhận mức căng thẳng nhiệt cao nhất từ trước đến nay. Trong khi đó, nghiên cứu của Trường Vệ sinh và Y học Nhiệt đới London phối hợp Đại học Imperial College London ước tính, đợt nắng nóng kéo dài 10 ngày vào mùa hè 2025 đã gây khoảng 24.400 ca tử vong tại 854 thành phố thuộc 12 quốc gia châu Âu, trong đó gần 68% số ca được xác định có liên quan trực tiếp đến biến đổi khí hậu.

Không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe, nắng nóng còn làm giảm năng suất lao động và gia tăng chi phí cho nền kinh tế. Theo công ty tư vấn và dự báo kinh tế Oxford Economics, các ngành xây dựng, nông nghiệp, sản xuất, bán lẻ, khách sạn và dịch vụ chiếm khoảng 27% hoạt động kinh tế của Anh và 35% của Tây Âu, sẽ chịu tác động nặng nề nhất. Chỉ một đợt nắng nóng kéo dài 4 ngày có thể làm tăng trưởng năng suất lao động theo quý của Anh giảm 1,5 điểm phần trăm, còn Tây Âu giảm tới 2 điểm phần trăm.

Nắng nóng cũng đang tạo ra những thay đổi rõ rệt trong hoạt động kinh tế. Tại Anh, doanh số quạt điện của chuỗi bán lẻ Currys tăng gần 3.000%, còn máy điều hòa tăng 330% trong thời gian ngắn. Tuy nhiên, phía sau sự tăng trưởng này là chi phí kinh tế ngày càng lớn. Nghiên cứu của Đại học Mannheim (Đức) và các chuyên gia của Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) ước tính, các hiện tượng thời tiết cực đoan có thể khiến Liên minh châu Âu thiệt hại khoảng 126 tỷ euro vào năm 2029.

Theo bà Katharina Utermöhl - Giám đốc Nghiên cứu Chính sách và Chủ đề của Allianz Investment Management, nắng nóng cực đoan đang trở thành xu hướng. "Đã đến lúc ngừng coi đây chỉ là vấn đề của mùa hè và xem đó là thách thức thường trực đối với chính sách kinh tế", bà nói, đồng thời nhấn mạnh doanh nghiệp và thị trường lao động phải chủ động thích ứng với biến đổi khí hậu.

Thích ứng để chuyển đổi

Trước tác động của biến đổi khí hậu, nhiều quốc gia đã điều chỉnh chính sách lao động để bảo vệ người lao động. Tại châu Âu, Đức yêu cầu doanh nghiệp áp dụng các biện pháp giảm nhiệt khi nhiệt độ nơi làm việc vượt 30°C, Italy cho phép tạm dừng lao động ngoài trời tại khu vực có nguy cơ cao, còn Tây Ban Nha cho phép người lao động điều chỉnh giờ làm hoặc nghỉ tối đa 4 ngày có hưởng lương khi thời tiết cực đoan khiến việc đi làm không thể thực hiện được.

Tập đoàn logistics DHL (Đức) đã trang bị khăn làm mát, vòng đeo tay làm mát và tấm chắn cổ chống tia cực tím cho hơn 111.000 nhân viên giao nhận. Tập đoàn thép Thyssenkrupp Steel Europe bổ sung nước uống, trái cây và bố trí khu vực nghỉ cho công nhân làm việc trong môi trường có nhiệt độ vượt 45°C. Tại Pháp, nhiều hợp tác xã nông nghiệp chuyển hoạt động tiếp nhận ngũ cốc sang ban đêm sau khi chính quyền cấm thu hoạch vào buổi chiều để giảm nguy cơ cháy rừng. Bên cạnh đó, nhiều tập đoàn như Danone và Unilever cũng tăng đầu tư vào giảm phát thải carbon, tiết kiệm nước và phát triển nông nghiệp bền vững nhằm nâng cao khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng.

Theo Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO), những thay đổi này là một phần của quá trình chuyển đổi công bằng, nhằm bảo đảm quá trình chuyển sang nền kinh tế carbon thấp không khiến người lao động bị bỏ lại phía sau. ILO nhận định biến đổi khí hậu sẽ làm thu hẹp việc làm ở một số ngành phát thải cao, nhưng đồng thời tạo ra nhu cầu lớn về nhân lực trong các lĩnh vực như năng lượng tái tạo, xây dựng xanh, giao thông sạch, kinh tế tuần hoàn, nông nghiệp bền vững và công nghệ tiết kiệm năng lượng.

Để tận dụng cơ hội đó, ILO khuyến nghị các quốc gia tăng đầu tư cho đào tạo nghề và nâng cao kỹ năng về công nghệ xanh, năng lượng sạch, quản lý môi trường; đồng thời gắn chính sách khí hậu với chính sách việc làm, mở rộng hệ thống an sinh xã hội và hỗ trợ người lao động chuyển đổi nghề. Theo Báo cáo An sinh xã hội thế giới giai đoạn 2024-2026 của ILO, hiện 52,4% dân số thế giới được tiếp cận ít nhất một hình thức an sinh xã hội, nhưng tại những quốc gia dễ bị tổn thương nhất trước biến đổi khí hậu, tỷ lệ này chỉ khoảng 8,7%.

Đồng quan điểm, bà Vaishali Nigam Sinha - Đồng sáng lập kiêm Chủ tịch Phát triển bền vững của Tập đoàn năng lượng tái tạo ReNew (Ấn Độ) cho rằng các nền kinh tế cần vừa giảm phát thải, vừa duy trì tăng trưởng, khả năng chống chịu và bảo đảm tiếp cận năng lượng. Theo bà, quá trình chuyển đổi này đòi hỏi sự phối hợp giữa chính phủ, doanh nghiệp và các tổ chức tài chính, bởi "không một bên nào có thể tự mình thực hiện được".

Khi biến đổi khí hậu ngày càng tác động sâu rộng đến mọi lĩnh vực của nền kinh tế, khả năng thích ứng sẽ trở thành yếu tố quyết định sức cạnh tranh của doanh nghiệp, chất lượng việc làm và sự phát triển bền vững của mỗi quốc gia.