Bình tĩnh với test nhanh

Trong đợt bùng phát dịch lần này, biến chủng virus SARS-CoV-2 diễn biến rất phức tạp khiến các xét nghiệm sàng lọc ban đầu khó khăn hơn, khả năng dương tính và âm tính giả cao. Một số trường hợp, sau khi xét nghiệm bằng tets nhanh thì âm tính, nhưng xét nghiệm bằng phương pháp RT-PCR lại dương tính. Vậy kết quả xét nghiệm nào mới là chính xác và khi nào sử dụng test nhanh?

Test nhanh kháng thể để sàng lọc

Tối ngày 18/5, ông T.V.T. (39 tuổi, ở Mai Dịch, quận Cầu Giấy, HN), cán bộ làm việc tại Bộ Giao thông Vận tải đã có kết quả xét nghiệm âm tính với SARS-CoV-2. Trước đó, ông T. có biểu hiện rát họng và thông báo ngay tới lãnh đạo của cơ quan. Kết quả xét nghiệm nhanh cho thấy, ông dương tính với SARS-CoV-2 nên được lấy mẫu xét nghiệm lại bằng phương pháp RT-PCR tại BV Nhi trung ương nhưng cho kết quả âm tính.

Trước đó, không ít trường hợp khi test nhanh cho kết quả dương tính với virus SARS-CoV-2 nhưng sau khi xét nghiệm bằng phương pháp RT-PCR lại âm tính. Như ca bệnh Covid-19 ở Hà Nội (bệnh nhân thứ 714) xét nghiệm nhanh cho kết quả âm tính với kháng thể IgM/IgG, nhưng 5 ngày sau, kết quả xét nghiệm bằng phương pháp RT-PCR lại khẳng định dương tính.

Hay một trường hợp sốt, ho đi kiểm tra sức khỏe tại BVĐK Xuyên Á (TP Vĩnh Long), các bác sĩ lấy mẫu test nhanh virus SARS-CoV-2 và cho kết quả dương tính, đồng thời tiến hành cách ly tại bệnh viện. Ngay sau đó, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Vĩnh Long tiến hành lấy mẫu xét nghiệm RT-PCR lại cho kết quả âm tính với virus SARS-CoV-2. Ngành y tế tỉnh Vĩnh Long đã lấy mẫu gửi về Viện Pasteur TPHCM để xét nghiệm cho chính xác và kết quả cũng là âm tính.

Sau một số trường hợp như vậy, người dân băn khoăn là liệu kết quả test nhanh có chính xác không? Và tỉ lệ sai số là bao nhiêu?

Trao đổi vấn đề này với PV Báo Đại Đoàn Kết, PGS.TS Đinh Duy Kháng - Viện Công nghệ Sinh học, Viện Hàn lâm KH&CN Việt Nam cho biết, bản thân các kit xét nghiệm nhanh có xác suất chính xác chỉ đạt khoảng 90%, nghĩa là có một tỷ lệ sai lệch nhất định. Còn phương pháp xét nghiệm RT- PCR có độ nhạy đến 99% với virus. Ưu điểm của các test nhanh là không phải xét nghiệm, khoảng nửa tiếng có kết quả ngay bằng cách tìm kháng thể IgM trong máu người nghi nhiễm.

“Thông thường, khi virus xâm nhập, cơ thể sẽ tạo ra một loại kháng thể để kháng lại con virus này. Xét nghiệm test nhanh bằng cách lấy mẫu máu để phân tích xem trong cơ thể người được lấy mẫu có kháng thể chống lại virus này hay không. Nếu kết quả dương tính thì người này sẽ được cách ly để tiếp tục xét nghiệm bằng phương pháp PCR để khẳng định” - PGS Kháng cho biết.

Như vậy, việc xét nghiệm nhanh chỉ có ý nghĩa sàng lọc, không có ý nghĩa chẩn đoán, khẳng định nhiễm virus gây Covid-19 hay không. Muốn khẳng định chúng ta phải xét nghiệm hệ thống RT-PCR với thời gian khoảng 7-8 giờ, trong khi đó, test nhanh chỉ khoảng 30phút.

Các chuyên gia y tế cũng cho rằng, xét nghiệm nhanh là phương pháp tìm kháng thể nên với những trường hợp dương tính giả có thể là do trước đó đã từng nhiễm một loại virus nào đó khiến cơ thể sinh ra kháng thể khá tương đồng với kháng thể chống virus SARS-CoV2. Tuy nhiên tỉ lệ này rất thấp.

RT-PCR là “tiêu chuẩn vàng”

Việt Nam hiện có đầy đủ các kỹ thuật xét nghiệm để phát hiện, chẩn đoán virus SARS-CoV-2, bao gồm: Realtime RT-PCR để xét nghiệm khẳng định mắc Covid-19; test nhanh kháng nguyên và test nhanh kháng thể.

Trong đợt dịch này, do dịch bệnh diễn biến phức tạp, lây lan nhanh nên nhiều địa phương đã phải huy động lực lượng thực hiện test nhanh sàng lọc cho hàng nghìn người mỗi ngày. Tại buổi làm việc với tỉnh Bắc Ninh về công tác phòng chống dịch Covid-19 chiều 18/5, GS.TS Đặng Đức Anh, Viện trưởng Viện Vệ sinh dịch tễ trung ương cũng đề xuất, với khu vực nguy cơ thấp, có thể dùng test kháng nguyên, khu vực nguy cơ cao nên dùng PCR để khẳng định.

Việc chẩn đoán virus SARS Cov-2 thời gian qua chủ yếu dựa vào xét nghiệm RT-PCR. Xét nghiệm nhanh kháng nguyên chỉ hỗ trợ trong việc giám sát, phát hiện, chẩn đoán mắc Covid-19, xét nghiệm diện rộng, tầm soát nhanh... Kết quả xét nghiệm kháng nguyên dương tính sẽ tiếp tục xét nghiệm lại bằng kỹ thuật RT-PCR để khẳng định.

Xét nghiệm sinh học phân tử RT-PCR là một phương pháp xét nghiệm xác định sự hiện diện của virus thông qua phát hiện vật liệu di truyền của virus SARS-CoV-2, đây là phương pháp có độ chính xác cao. CDC khuyến cáo, xét nghiệm realtime RT-PCR là “tiêu chuẩn vàng” để chẩn đoán Covid-19.

Bộ Y tế cũng đã chỉ đạo các tỉnh thành, các bệnh viện có 300 giường bệnh trở lên phải có máy xét nghiệm RT-PCR để xét nghiệm, phối hợp các xét nghiệm kháng thể, kháng nguyên, sử dụng phương pháp gộp nhiều mẫu..., tùy tình huống cụ thể.

Test nhanh kháng nguyên nhằm hỗ trợ giám sát dịch bệnh Covid-19, hỗ trợ cho kết quả của RT-PCR, hiện nay Việt Nam mới có và bắt đầu sử dụng. Còn test nhanh kháng thể mang tính chất sàng lọc, nghiên cứu, đánh giá dịch tễ. Các kỹ thuật này đều đã được Bộ Y tế ban hành hướng dẫn thực hiện đầy đủ, nhằm hỗ trợ các phòng xét nghiệm được cấp phép trên cả nước nâng cao năng lực xét nghiệm (theo Phó Cục trưởng Cục Y tế dự phòng Nguyễn Minh Hằng).