Bộ Nông nghiệp và Môi trường khẳng định thanh long xuất sang EU thuộc diện kiểm soát tăng cường với tần suất 30%

Thông tin từ NNMT ngày 27/3 cho biết hiện nay, mặt hàng thanh long của Việt Nam đang thuộc diện kiểm soát tăng cường theo Phụ lục II của Quy định (EU) 2019/1793, với tần suất kiểm tra là 30% (không phải 50% như một số thông tin đưa là chưa chính xác). Ngoài ra, một số mặt hàng nông sản khác cũng đang chịu kiểm soát tăng cường gồm ớt (50%), đậu bắp (50%), sầu riêng (20%).

Theo Bộ NNMT, trong những năm gần đây, EU liên tục siết chặt và hạ thấp mức dư lượng tối đa cho phép (MRLs) đối với nhiều hoạt chất, đồng thời mở rộng phạm vi kiểm soát đối với nông sản nhập khẩu. Bên cạnh mục tiêu bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng và môi trường, các quy định về MRLs ngày càng trở thành hàng rào kỹ thuật với yêu cầu khắt khe, tần suất cập nhật nhanh, nhiều quy định mới được ban hành trong thời gian ngắn, thiếu lộ trình chuyển tiếp phù hợp, gây khó khăn cho các nước xuất khẩu, trong đó có Việt Nam.

Ngày 29/01/2026, EU đã thông báo tới Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) về việc thay đổi cách tiếp cận trong thiết lập MRLs, chuyển từ phương pháp dựa trên “rủi ro” (risk-based) sang “mối nguy” (hazard-based). Theo đó, đối với các hoạt chất có nguy cơ cao (như gây ung thư, rối loạn nội tiết), EU áp dụng mức MRL mặc định rất thấp là 0,01 mg/kg (mức gần bằng 0 về mặt kỹ thuật).

Diễn biến này cho thấy EU không chỉ tăng cường kiểm tra tại cửa khẩu mà còn siết chặt ngay từ “ngưỡng chấp nhận” đối với dư lượng, đặc biệt với các hoạt chất không còn được phép sử dụng tại EU. Cách tiếp cận mới dự kiến sẽ tác động trực tiếp đến toàn bộ chuỗi sản xuất, từ canh tác, thu hoạch đến chế biến và xuất khẩu.

Trước tình hình đó, Bộ NNMT đã chủ động chỉ đạo các cơ quan chuyên ngành nghiên cứu, đánh giá tác động để có ý kiến phản hồi với phía EU; đồng thời yêu cầu các địa phương, đơn vị liên quan khẩn trương rà soát, tổng hợp khó khăn, vướng mắc để phục vụ trao đổi chính thức trong thời gian tới.

Trước mắt, bộ sẽ khẩn trương hoàn thiện báo cáo kỹ thuật nhằm đàm phán với EU giảm tần suất kiểm tra tại cửa khẩu đối với một số mặt hàng; chủ động theo dõi, trao đổi về các quy định mới, đặc biệt liên quan đến MRLs; đồng thời tăng cường tập huấn, phổ biến kịp thời cho doanh nghiệp và địa phương.

Về trung và dài hạn, tập trung nâng cao năng lực tuân thủ cho doanh nghiệp và người sản xuất; tăng trách nhiệm của địa phương trong bảo đảm an toàn thực phẩm; định hướng sản xuất bền vững, giảm phụ thuộc hóa chất và đẩy mạnh kiểm tra, xử lý vi phạm.

Bộ cũng đã kiến nghị Thủ tướng Chính phủ ban hành Chỉ thị tăng cường tuân thủ quy định an toàn thực phẩm đối với nông sản xuất khẩu, đồng thời chỉ đạo các cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài cập nhật kịp thời thông tin về thay đổi chính sách, quy định của các thị trường nhập khẩu.

Liên quan đến Báo cáo “Kết quả giám sát và kiểm soát dư lượng thuốc bảo vệ thực vật” của Pháp, Bộ NNMT cho biết, hiện chưa nhận được báo cáo chính thức qua kênh hỏi đáp (SPS) hoặc được Thương vụ Việt Nam tại Pháp chuyển về. Tuy nhiên, theo thông tin từ Trang thông tin điện tử của Bộ Công thương, báo cáo này dựa trên kết quả kiểm tra năm 2024.

Trên thực tế, ngay sau khi nhận được các thông báo không tuân thủ từ phía EU liên quan đến vi phạm về MRLs, Bộ NNMT đều chỉ đạo cơ quan chuyên ngành tổ chức thực hiện truy xuất nguồn gốc, điều tra nguyên nhân và hoàn tất các báo cáo khắc phục gửi cho cơ quan có thẩm quyền của EU. Bên cạnh đó, Bộ NNMT cũng thường xuyên có các văn bản, hội nghị để chỉ đạo, đôn đốc các địa phương, Hiệp hội, ngành hàng và doanh nghiệp tăng cường thực hiện công tác kiểm soát ATTP, đặc biệt đối với hàng xuất khẩu. Đồng thời cũng chỉ đạo ban hành nhiều quy trình phòng trừ dịch hại tổng hợp, triển khai các chương trình nuôi thả các tác nhân phòng trừ sinh học để giảm thiểu sử dụng thuốc BVTV trong sản xuất. Nhờ đó, số lượng các thông báo không tuân thủ quy định về ATTP của EU đã giảm rõ rệt trong thời gian qua. Nếu năm 2024, số lượng thông báo không tuân thủ của Việt Nam là 64 cảnh báo thì sang 2025 chỉ còn 17 cảnh báo.

Để khắc phục tình trạng vi phạm về ATTP cũng như để góp phần đàm phán giảm tỷ lệ, tần suất kiểm tra đối với nông sản xuất khẩu sang EU, Bộ NNMT đã chỉ đạo Cục Trồng trọt và bảo vệ thực vật chủ động trao đổi với Tổng vụ Y tế và An toàn thực phẩm (DG-SANTE) để tổ chức đợt thanh tra từ ngày 03-20/6/2025 đối với mặt hàng ớt, thanh long và sầu riêng của Việt Nam. Kết quả của đợt thanh tra đã được phía EU đánh giá cao đặc biệt là hệ thống cấp phép, kiểm soát lưu thông thuốc BVTV và tính chủ động của khu vực tư nhân. Đoàn thanh tra của DG-SANTE cũng đã thống nhất với Kế hoạch hành động khắc phục các điểm chưa phù hợp của Việt Nam đồng thời ấn định thời gian gửi Báo cáo kết quả thực hiện Kế hoạch hành động đó vào tháng 5/2026. Đây sẽ là căn cứ quan trọng để DG-SANTE quyết định tiếp tục áp dụng, tăng cường hoặc giảm bớt tỷ lệ, tần suất kiểm tra đối với các mặt hàng nông sản chủ lực nêu trên của Việt Nam.