Bộ trưởng Lê Hoài Trung: Đưa đối ngoại, hội nhập quốc tế trở thành nguồn lực phát triển đất nước

Phân cấp đi đôi với kiểm soát quyền lực

Ngày 7/11, dưới sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Doãn Anh, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật Thỏa thuận quốc tế (sửa đổi). Phát biểu tại phiên thảo luận, tán thành với việc mở rộng chủ thể ký kết đến chính quyền cấp xã, đại biểu Quốc hội Dương Khắc Mai (Đoàn Lâm Đồng) đề nghị quy định rõ điều kiện thực hiện, trách nhiệm hỗ trợ của cấp tỉnh và cơ chế phối hợp giữa các địa phương. Theo ông Mai, cần đánh giá cụ thể năng lực cấp xã để phân định rõ nội dung xã có thể chủ động triển khai như trao đổi thông tin lịch họp chợ, nhu cầu tiêu thụ nông sản với phía bạn, và nội dung cần sự phối hợp hỗ trợ của các cơ quan chuyên môn cấp tỉnh, hải quan, biên phòng, quản lý cửa khẩu.

Theo đại biểu Quốc hội Lương Đình Hưng (Đoàn Nghệ An), dự thảo Luật đã kịp thời thể chế hóa đường lối đối ngoại, hội nhập quốc tế của Đảng, chuyển từ tư duy quản lý hành chính sang kiến tạo phát triển. Đồng tình với chủ trương đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, mở rộng thẩm quyền ký kết thỏa thuận quốc tế đến cấp xã và các đơn vị trực thuộc, tuy nhiên ông Hưng lưu ý, phân cấp phải đi đôi với kiểm soát quyền lực, tránh buông lỏng quản lý, nhất là với những thỏa thuận liên quan đến quốc phòng, an ninh hoặc có nội dung liên ngành phức tạp, nhạy cảm.

Đại biểu Quốc hội Tô Ái Vang (Đoàn TP. Cần Thơ) cho rằng, cần bổ sung trường hợp áp dụng thủ tục rút gọn trong ký kết thỏa thuận quốc tế đối với các tình huống khủng hoảng kinh tế khẩn cấp, như khi xảy ra ùn ứ hàng nghìn xe nông sản tại cửa khẩu biên giới hoặc nguy cơ đứt gãy chuỗi cung ứng vật tư nhập khẩu thiết yếu.

Theo bà Vang, nông sản là mặt hàng có tính thời vụ cực kỳ cao, “chậm một ngày là hại một vụ”, do đó cần cho phép Chủ tịch UBND cấp tỉnh ủy quyền bằng văn bản cho người đứng đầu cơ quan chuyên môn trực thuộc ký kết các thỏa thuận hợp tác mang tính thời vụ, khẩn cấp; cho phép sử dụng bản dịch thô trong hồ sơ rút gọn và hoàn thiện bản dịch chuẩn trong 15 ngày làm việc sau khi ký. Đồng thời đề nghị, mở rộng phạm vi ký kết của UBND cấp xã trong việc bảo trợ pháp lý cho các hợp tác xã nông nghiệp nhận chuyển giao kỹ thuật, ứng phó biến đổi khí hậu và phát triển sinh kế cộng đồng, khẳng định thỏa thuận quốc tế là công cụ pháp lý bảo vệ giọt mồ hôi lao động và nâng cao giá trị thương hiệu nông sản Việt Nam.

Đại biểu Quốc hội Hoàng Văn Nghĩa (Đoàn Quãng Ngãi) cũng cho rằng, đối với việc mở rộng thẩm quyền ký kết của UBND cấp xã cần cân nhắc thận trọng do cấp xã hiện còn hạn chế về nguồn lực và chuyên môn pháp lý đối ngoại. “Nếu mở rộng thẩm quyền, cần giới hạn rõ phạm vi nội dung được ký kết, đồng thời quy định bắt buộc phải có sự đồng ý bằng văn bản của Chủ tịch UBND cấp tỉnh trước khi ký”, ông Nghĩa nói.

Đưa đối ngoại thành nhiệm vụ trọng yếu, thường xuyên

Ông Lương Đình Hưng đề nghị, xác định rõ phạm vi điều chỉnh của Luật trên cơ sở chủ thể, mục đích, nội dung cam kết và hệ quả pháp lý, không phụ thuộc vào tên gọi văn bản. Những văn bản hỗn hợp có bản chất là điều ước quốc tế cần được tách riêng hoặc thực hiện theo trình tự, thủ tục về điều ước quốc tế.

Phát biểu giải trình và làm rõ các vấn đề ĐBQH quan tâm, Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Hoài Trung cho biết trong nhiều năm thực hiện, Luật Thỏa thuận quốc tế triển khai ổn định và là công cụ quan trọng phục vụ đối ngoại ở các cấp. Việc sửa đổi luật lần này nhằm đáp ứng yêu cầu đưa hoạt động đối ngoại thành nhiệm vụ trọng yếu, thường xuyên, tạo nguồn lực phát triển đất nước.

Theo Bộ trưởng Lê Hoài Trung, dự án Luật cũng hướng tới thể chế hóa các chủ trương mới về phân cấp, phân quyền, cắt giảm thủ tục hành chính, tháo gỡ những điểm nghẽn về thể chế, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho các cơ quan, tổ chức, địa phương chủ động triển khai hoạt động hợp tác quốc tế.

Về nguyên tắc ký kết và thực hiện thỏa thuận quốc tế, Bộ trưởng cho biết, các hoạt động này phải phù hợp với chức năng, nhiệm vụ và năng lực của cơ quan, tổ chức, địa phương; đồng thời bảo đảm rõ lộ trình, kế hoạch, nhân lực và nguồn lực thực hiện. Việc xác định một văn bản có phải là thỏa thuận quốc tế hay không phải căn cứ vào nội dung, hình thức và việc có phát sinh trách nhiệm pháp lý hay không chứ không căn cứ vào tên gọi.

Bộ trưởng Bộ Ngoại giao cũng khẳng định sẽ tiếp tục nghiên cứu để quy định rõ thỏa thuận quốc tế không làm phát sinh quyền và nghĩa vụ của Nhà nước Việt Nam như điều ước quốc tế, đồng thời chỉ ra thực tiễn hàng nghìn thỏa thuận được ký kết hầu như không phát sinh xung đột pháp lý về quyền và nghĩa vụ quốc gia mà chủ yếu phát sinh ở các thỏa thuận có tính chất hợp đồng bị sai sót pháp lý.

Liên quan đến năng lực thực hiện của các cơ quan, địa phương, kể cả cấp xã, theo Bộ trưởng Lê Hoài Trung, dự thảo Luật đã quy định rõ việc xem xét ký kết phải căn cứ vào chức năng, nhiệm vụ và năng lực thực tế. Các cơ quan, địa phương phải chủ động tính toán khả năng thực hiện ngay từ khâu chuẩn bị dự thảo, lập lộ trình, kế hoạch, xác định người thực hiện và nguồn lực bảo đảm để cơ quan thẩm định đánh giá trước khi trình cấp có thẩm quyền.