Trình Quốc hội 3 dự án đầu tư đường cao tốc với tổng mức đầu tư khoảng 162.393 tỷ đồng

Tổng chiều dài đầu tư 3 dự án khoảng 430,5km

Báo cáo tại phiên họp, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh đã trình Quốc hội tờ trình của Chính phủ về chủ trương đầu tư 3 dự án đầu tư xây dựng đường bộ cao tốc gồm: cao tốc Bảo Hà - Lai Châu, đoạn Bảo Hà - Tân Phong; cao tốc Quảng Ngãi - Kon Tum; cao tốc Mộc Châu - Sơn La - Điện Biên, địa phận tỉnh Sơn La.

Theo tờ trình của Chính phủ, việc sớm đầu tư 3 tuyến cao tốc này là cần thiết, nhằm hoàn thiện mục tiêu 5.000 km cao tốc đến năm 2030. Đáp ứng nhu cầu vận tải ngày càng tăng khi các tuyến quốc lộ hiện hữu kết nối các tỉnh Sơn La, Lai Châu và Quảng Ngãi có quy mô nhỏ, tiêu chuẩn thấp, thường xuyên sạt lở vào mùa mưa lũ.

Về phạm vi, quy mô đầu tư, theo ông Minh, tổng chiều dài đầu tư 3 dự án khoảng 430,5km, trong đó dự án cao tốc Mộc Châu - Sơn La - Điện Biên dài 179,5km, dự án cao tốc Bảo Hà - Lai Châu dài 119km, dự án cao tốc Quảng Ngãi - Kon Tum dài 132km. Quy mô 4 làn xe cao tốc theo quy hoạch, tốc độ thiết kế 80 - 100km/h. Phạm vi thực hiện giải phóng mặt bằng 4 làn xe theo quy hoạch. Tổng diện tích đất chiếm dụng sơ bộ khoảng 4.583 ha, trong đó diện tích đề xuất chuyển đổi mục đích sử dụng rừng khoảng 1.155 ha. Chi phí bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khoảng 19.056 tỷ đồng.

Về hình thức đầu tư, các dự án đã nghiên cứu phương án đầu tư theo phương thức đối tác công tư, loại hợp đồng BOT, kết quả tính toán cho thấy với mức vốn nhà nước hỗ trợ khoảng 50% - 70% sơ bộ tổng mức đầu tư vẫn không xác định được thời gian hoàn vốn. Bên cạnh đó, các dự án đi qua khu vực miền núi, biên giới, nhiều đồng bào dân tộc thiểu số, điều kiện kinh tế rất khó khăn, là công trình thiết yếu, liên vùng, cần giảm chi phí vận tải, góp phần thu hút đầu tư. Do vậy, đề xuất đầu tư 3 dự án theo hình thức đầu tư công.

Bộ trưởng Bộ Xây dựng cho hay, về sơ bộ tổng mức đầu tư 3 dự án khoảng 162.393 tỷ đồng, trong đó, dự án cao tốc Mộc Châu - Sơn La - Điện Biên là 63.120 tỷ đồng, dự án cao tốc Bảo Hà - Lai Châu là 50.990 tỷ đồng, dự án cao tốc Quảng Ngãi - Kon Tum 48.283 tỷ đồng.

Cơ cấu nguồn vốn gồm ngân sách trung ương khoảng 158.342 tỷ đồng, ngân sách địa phương khoảng 4.051 tỷ đồng để bố trí khoảng 50% chi phí bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đối với 2 địa phương được giao làm cơ quan chủ quản thực hiện dự án thành phần xây dựng đường cao tốc (Lai Châu 2.004 tỷ đồng, Quảng Ngãi 2.047 tỷ đồng).

Chính phủ đã dự kiến cân đối, bố trí khoảng 119.398 tỷ đồng vốn ngân sách trung ương cho 3 dự án trong giai đoạn 2026 - 2030 bảo đảm đủ vốn để cơ bản hoàn thành dự án vào năm 2030. Về dự kiến tiến độ dự án, theo Bộ trưởng, chuẩn bị đầu tư năm 2026 - 2027, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và khởi công xây dựng năm 2027, cơ bản hoàn thành năm 2030, đưa vào khai thác năm 2031.

Chính phủ cũng đề xuất Quốc hội cho phép áp dụng nhóm cơ chế, chính sách đặc thù tương tự các dự án quan trọng quốc gia đã được Quốc hội chấp thuận trước đó. Gồm 5 chính sách chung về thẩm quyền điều chỉnh chủ trương đầu tư, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, chỉ định thầu, điều chỉnh quy hoạch và bãi đổ chất thải rắn xây dựng.

Tăng cường giải pháp cầu cạn, hầm xuyên núi tại các vị trí phù hợp

Báo cáo thẩm tra, ông Phan Văn Mãi, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính cho biết, Uỷ ban thống nhất cao về tầm quan trọng của các dự án nhằm tháo gỡ điểm nghẽn hạ tầng, tăng kết nối liên vùng, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội và bảo đảm quốc phòng, an ninh khu vực Tây Bắc.

Tuy nhiên, do địa hình miền núi phức tạp, cơ quan thẩm tra lưu ý, ở bước lập Báo cáo nghiên cứu khả thi cần khảo sát địa chất chi tiết, đánh giá kỹ hiện tượng địa chất karst, đứt gãy và điều kiện thủy văn tại khu vực lòng chảo để bảo đảm an toàn khai thác, khả năng tiêu thoát lũ. Đồng thời, cần tăng cường giải pháp cầu cạn, hầm xuyên núi tại các vị trí phù hợp nhằm giảm thiểu ảnh hưởng đến rừng tự nhiên, rừng phòng hộ đầu nguồn và bảo đảm đủ kinh phí, quỹ đất trồng rừng thay thế.

Ngoài ra, công tác xây dựng hạ tầng thiết yếu và hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp cần được chú trọng, bảo đảm điều kiện sống của người dân tại nơi ở mới bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ.

Cơ quan thẩm tra cũng đề nghị Chính phủ rà soát tính khả thi của phương án bố trí 100% ngân sách Trung ương (đặc biệt là phần vốn dự kiến bố trí sau năm 2030), bảo đảm không làm ảnh hưởng khả năng cân đối vốn cho các dự án cấp thiết khác.

Đặc biệt, rà soát kỹ các cơ chế đặc thù, chỉ áp dụng chỉ định thầu đối với trường hợp thật sự đặc biệt; xác định rõ phạm vi, đối tượng, điều kiện và trách nhiệm tổ chức thực hiện, tránh tạo khoảng trống pháp lý hoặc nguy cơ thất thoát, lãng phí.